1.000 lượng vàng hiến tặng để lập giải thưởng sử học mang tên mình
Rời chiến trường để chuyển sang nghiên cứu, giảng dạy lịch sử từ những năm 1950, Giáo sư Trần Văn Giàu về cuối đời đã bán nhà, hiến tặng 1.000 lượng vàng để lập giải thưởng sử học khuyến khích các nhà nghiên cứu thế hệ sau.
Sau khi rời chiến trường Nam Bộ, từ năm 1949 đến 1951, Trần Văn Giàu được cử làm Tổng Giám đốc Nha Thông tin Việt Nam, sau đó chuyển sang công tác tại Bộ Giáo dục, tham gia xây dựng ngành dự bị đại học và sư phạm cao cấp trong những năm đầu của nền giáo dục cách mạng. Năm 1954, ông giữ chức Chủ nhiệm Khoa Lịch sử, Bí thư Đảng ủy Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, chính thức bước sang giai đoạn gắn bó lâu dài với công tác nghiên cứu, giảng dạy lịch sử.
Từ năm 1962 đến 1975, ông công tác tại Viện Sử học thuộc Ủy ban Khoa học Xã hội Việt Nam, dành nhiều năm nghiên cứu về lịch sử cận hiện đại Việt Nam, đặc biệt là giai đoạn Nam Bộ kháng chiến mà ông từng trực tiếp trải qua. Ông để lại nhiều công trình nghiên cứu có giá trị, góp phần xây dựng những ngành khoa học xã hội hiện đại của Việt Nam, và được nhiều thế hệ học trò, đồng nghiệp kính trọng như một nhà giáo, nhà khoa học mẫu mực.
Những năm tháng cuối đời, dù tuổi đã cao, ông vẫn nặng lòng với lịch sử, văn hóa vùng đất phương Nam. Ông quyết định bán nhà, hiến tặng 1.000 lượng vàng để thành lập giải thưởng sử học mang tên mình, nhằm khuyến khích các nhà nghiên cứu trẻ tiếp tục con đường nghiên cứu lịch sử dân tộc. Ông qua đời ngày 16 tháng 12 năm 2010, khi 99 tuổi, để lại một cuộc đời trải dài từ hoạt động cách mạng đến sự nghiệp nghiên cứu, giảng dạy lịch sử Việt Nam, với những đóng góp được nhiều nhà nghiên cứu thế hệ sau tiếp tục ghi nhận, trân trọng.
