1.205 QUẢ BOM VÀ MỘT TUỔI THANH XUÂN

Trong ký ức về Ngã ba Đồng Lộc, có một con số luôn được nhắc đến cùng tên tuổi của một người phụ nữ Hà Tĩnh: 1.205. Đó là số bom mà La Thị Tám đã đếm và cắm tiêu trong những ngày tháng làm nhiệm vụ tại trọng điểm giao thông này. Nếu chỉ nhìn vào con số, người ta có thể nghĩ đó đơn giản là một thành tích được ghi trong hồ sơ lịch sử. Nhưng phía sau 1.205 quả bom ấy là những ngày tháng của một cô gái mười tám tuổi sống giữa chiến trường, nơi công việc thường ngày gắn với tiếng máy bay, những trận bom và những con đường cần được giữ thông suốt. La Thị Tám sinh năm 1949 tại Hà Tĩnh. Năm 1967, khi vừa tròn mười tám tuổi, bà tham gia lực lượng thanh niên xung phong. Từ tháng 12 năm 1967 đến tháng 8 năm 1968, bà làm nhiệm vụ tại khu vực Đồng Lộc. Công việc được giao cho bà rất đặc biệt: đứng trên một quả đồi cao để quan sát những đợt máy bay đánh phá, đếm bom và xác định tình trạng của bom sau mỗi trận oanh tạc. Nếu bom đã nổ thì lực lượng phía dưới tiếp tục khắc phục hậu quả. Nếu phát hiện bom chưa nổ, bà phải nhanh chóng đánh dấu vị trí để công binh có thể tìm và xử lý. Trong điều kiện bình thường, quan sát một khu vực từ trên cao có thể chỉ là một công việc kỹ thuật. Nhưng ở Đồng Lộc thời chiến, nhiệm vụ ấy đòi hỏi lòng dũng cảm và sự chính xác. Người quan sát phải đứng ở một vị trí có thể nhìn rõ khu vực cần theo dõi, phải tập trung cao độ để nhận biết những quả bom đã phát nổ hay chưa, đồng thời phải hành động nhanh chóng sau mỗi đợt đánh phá. Chỉ khi những vị trí nguy hiểm được xác định, lực lượng công binh mới có cơ sở để tiếp cận và xử lý. Chính vì vậy, nhiệm vụ của La Thị Tám là một mắt xích trong cả hệ thống bảo đảm giao thông tại Đồng Lộc. Những người làm đường, những chiến sĩ công binh, những người lái xe và những thanh niên xung phong đều thực hiện những phần việc khác nhau nhưng cùng hướng tới một mục tiêu: giữ cho tuyến đường chi viện không bị tê liệt. Trong khoảng 200 ngày đêm, La Thị Tám đã đếm và cắm tiêu 1.205 quả bom. Nếu chia con số ấy theo ngày, đó là một khối lượng công việc rất lớn đối với một người trẻ. Nhưng điều quan trọng hơn con số là tinh thần bền bỉ. Mỗi ngày mới ở Đồng Lộc lại là một ngày bắt đầu từ nhiệm vụ và kết thúc bằng việc tiếp tục chuẩn bị cho nhiệm vụ hôm sau. Không có sự bình yên ổn định của đời sống thường nhật, không có khoảng cách rõ ràng giữa công việc và nguy hiểm. Tất cả hòa vào nhau trong một thời kỳ đặc biệt của đất nước. La Thị Tám không phải người duy nhất làm nên lịch sử Đồng Lộc. Xung quanh bà là cả một tập thể thanh niên xung phong, bộ đội, công binh, dân quân và nhân dân địa phương. Mỗi người đảm nhận một phần công việc. Nếu La Thị Tám quan sát và cắm tiêu, thì những người khác tiếp cận bom, san lấp hố bom, sửa đường, dẫn đường và bảo đảm cho xe qua. Chính sự phối hợp ấy tạo nên sức mạnh của tuyến lửa. Bởi vậy, khi nhắc đến 1.205 quả bom mà La Thị Tám đã đếm và cắm tiêu, chúng ta không nên chỉ nhìn đó là thành tích cá nhân. Đó còn là biểu tượng cho sự phối hợp và tinh thần trách nhiệm của cả một thế hệ. Ngày 22 tháng 12 năm 1969, La Thị Tám được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Khi ấy bà mới hai mươi tuổi. Danh hiệu cao quý ấy ghi nhận những đóng góp của bà trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, đồng thời trở thành một phần ký ức của Hà Tĩnh về những người trẻ đã dành tuổi xuân cho đất nước. Nhiều năm sau chiến tranh, hình ảnh La Thị Tám với chiếc ống nhòm trên tay vẫn được nhắc lại. Nhiếp ảnh gia Văn Bảo từng ghi lại hình ảnh bà đứng trên đồi quan sát bom, và hình ảnh ấy trở thành một trong những hình ảnh tiêu biểu về nữ thanh niên xung phong tại Đồng Lộc. Ngày nay, con số 1.205 không còn chỉ là một con số. Nó gợi nhắc về 1.205 lần một người trẻ phải hoàn thành nhiệm vụ trong điều kiện khắc nghiệt; về những bước chân chạy giữa vùng đất bị bom cày xới; về trách nhiệm đối với đồng đội và những đoàn xe đang chờ thông đường. Câu chuyện của La Thị Tám vì thế có giá trị không chỉ ở phương diện lịch sử mà còn ở bài học về trách nhiệm. Trong cuộc sống hôm nay, thế hệ trẻ không còn phải đứng giữa mưa bom để bảo vệ tuyến đường, nhưng vẫn cần có tinh thần dám nhận việc khó, làm việc đến nơi đến chốn và biết đặt lợi ích chung lên trên sự thuận tiện của bản thân. Đó có lẽ là cách thiết thực nhất để những con số của lịch sử tiếp tục sống trong hiện tại.