Gặp lại nhân vật trong bức ảnh "Nụ cười chiến thắng bên thành cổ Quảng Trị"

“Sống xanh cỏ, chết đỏ ngực”

Căn nhà mái bằng giản dị của cựu chiến binh (CCB) Lê Xuân Chinh ở đội 4, xã Thanh Yên, huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên nhìn ra cánh đồng lúa đang thì con gái. Điện thoại và phải thuyết phục đến lần thứ hai, CCB Lê Xuân Chinh mới đồng ý tiếp chúng tôi. Năm nay ông bước sang tuổi 71, vừa mới xuống Hà Nội (Bệnh viện 108) phẫu thuật tuyến tiền liệt nên sức khỏe còn yếu. Bà Đào Thị Đặt, vợ ông cười nhẹ nói như ta thán: “Ông vẫn gan lì như ngày trong bộ đội. Hai bố con dắt díu nhau về Hà Nội. Mổ đau vậy nhưng không cho tôi về và cũng chẳng kêu một tiếng!”.

CCB Lê Xuân Chinh quê ở làng Phương La, xã Thái Phương, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình. Ông mồ côi cha từ hồi mới chập chững. Năm 1972, thời điểm khốc liệt nhất của cuộc chiến tranh chống Mỹ, là con độc nhất trong nhà, tuy không thuộc diện phải vào chiến trường nhưng ông vẫn kiên quyết viết đơn tình nguyện nhập ngũ. Ngày khoác ba lô lên đường, mẹ khóc nhưng ông lại cười. Ông nói: “Con đi sống xanh cỏ chết đỏ ngực, con hứa sẽ không bao giờ đào ngũ làm ô danh mẹ và gia đình”.

Trong biên chế Đại đội 18 thông tin liên lạc của Trung đoàn 48, Sư đoàn 320B, Lê Xuân Chinh vượt sông Thạch Hãn vào thành cổ Quảng Trị. Nhiệm vụ chính của ông và đồng đội là hằng ngày dẫn lực lượng chủ lực và đem công văn, mệnh lệnh từ chỉ huy xuống các đơn vị chiến đấu vào trong thành cổ. Mỗi ngày, Lê Xuân Chinh và đồng đội không biết bao lần phải đối mặt và vượt qua cái chết chỉ trong gang tấc. Nghĩ lại những ngày đó, ông cười: "Cuộc chiến khốc liệt nên mỗi lần vượt sông, chúng tôi đều xác định sẽ hy sinh nên cũng lạc quan, vui vẻ, chai sạn trước bom đạn, thậm chí còn tếu táo an ủi nhau: bom đạn Mỹ - Ngụy nó sợ mình!”.

Trận Thành cổ bắt đầu từ 28/6/1972 đến 16/9/1972 thì Lê Xuân Chinh bám trụ một mạch từ ngày đầu đến ngày 5/9. Hôm đó, trên đường mang công văn từ ban chỉ huy trung đoàn xuống Ái Tử, ông bị mảnh pháo găm vào sườn trái ngất đi. Tỉnh dậy, ông mới biết mình đã được đồng đội chuyển ra Bệnh viện dã chiến 112, thuộc xã Lộc Thủy, huyện Lệ Thủy (Quảng Bình). Kể về tấm hình nổi tiếng “Nụ cười chiến thắng bên thành cổ Quảng Trị”, CCB Lê Xuân Chinh cho biết: “Hôm đó, nhận lệnh của Ban chỉ huy Trung đoàn, tôi và du kích dẫn phóng viên nhiếp ảnh Đoàn Công Tính, Báo Quân đội Nhân dân vào thành cổ.

Khi đến một chốt của quân ta ở phía đông gần giáp bờ sông Thạch Hãn, thấy một nhóm chiến sĩ ta đang nhô đầu ra khỏi chiến hào giữa lúc pháo địch chuyển làn, phóng viên Đoàn Công Tính bảo: “Các anh em cứ ngồi đó cười thật tươi, tôi chụp bức ảnh”. Lúc đó, chẳng ai nghĩ sẽ được nổi tiếng mà chỉ nghĩ đơn giản, sống chết có số cả, cứ cười một tí cho khí thế, có khi chụp xong lát nữa hy sinh hết. Vả lại tôi là con độc nhất, cũng muốn được đăng báo để gia đình ở quê biết được con đang sống và chiến đấu ở Quảng Trị”.