1.Thân thế, xuất thân dòng dõi quý tộc và thời niên thiếu

• Gia thế và dòng tộc: Ông sinh năm Kỷ Mùi (1019) tại phường Thái Hòa, kinh thành Thăng Long (nay thuộc khu vực Ba Đình, Hà Nội). Tên thật của ông là Ngô Tuấn, tự Thường Kiệt. Theo các nguồn gia phả và khảo cứu lịch sử, ông là hậu duệ đời thứ 5 của Thiên Sách vương Ngô Hồng Ngập (con trai trưởng của Vua Ngô Quyền). Cha ông là Ngô An Ngữ, một võ quan giữ chức Sùng ban lang tướng dưới triều Lý Thái Tông. Em trai ông là Ngô Tín cũng là một danh tướng sau này.

• Bi kịch gia đình và nghị lực vươn lên: Năm Ngô Tuấn 13 tuổi, cha ông hy sinh trong một chiến dịch ngoài biên thùy. Sự mất mát này khiến ông sớm trưởng thành, cùng mẹ gánh vác việc gia đình và nuôi dạy em trai. Ngay từ thời niên thiếu, Ngô Tuấn đã bộc lộ dung mạo khôi ngô, tuấn tú và một chí khí phi thường. Ông tự vạch ra lộ trình rèn luyện khắt khe cho bản thân: ban ngày luyện tập cung ngựa, múa kiếm, nghiên cứu trận pháp; ban đêm miệt mài đọc sách kinh điển, binh pháp Tôn Tử, Ngô Tử và tìm hiểu sâu sắc về luật pháp, lịch sử, cách quản lý quốc gia.

• Biến cố đặc biệt: Năm ông ngoài 20 tuổi, một biến cố lớn xảy ra trong gia đình khiến ông phải chấp nhận chịu hoạn (trở thành hoạn quan) để được tuyển vào cung. Dù mang thân phận hoạn quan, nhưng ý chí, tài năng và cốt cách của một bậc đại trượng phu trong ông không hề bị mai một, trái lại càng trở nên sắc bén và kiên định hơn.