1. Từ Nguyễn Vịnh ở Niêm Phò đến người cộng sản Nguyễn Chí Thanh

Đại tướng Nguyễn Chí Thanh tên khai sinh là Nguyễn Vịnh, sinh ngày 1 tháng 1 năm 1914 tại thôn Niêm Phò, xã Quảng Thọ, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên, nay thuộc thành phố Huế.

Ông lớn lên trong một gia đình nông dân, giữa vùng quê thường xuyên chịu thiên tai, sưu thuế và nhiều tầng áp bức của xã hội thuộc địa. Cha mất sớm, việc học bị gián đoạn, Nguyễn Vịnh phải lao động để cùng gia đình sinh sống. Chính những năm tháng gần ruộng đồng đã giúp ông hiểu nỗi vất vả của người nông dân bằng trải nghiệm trực tiếp, chứ không phải qua những khái niệm xa xôi.

Tuổi trẻ của Nguyễn Vịnh diễn ra trong lúc phong trào yêu nước ở Trung Kỳ liên tục bị đàn áp nhưng không bao giờ tắt. Truyền thống bất khuất của quê hương, sự bất công ông chứng kiến và ảnh hưởng của những người hoạt động tiến bộ đã làm nảy sinh câu hỏi: vì sao người lao động làm ra của cải mà vẫn đói nghèo, vì sao một dân tộc có lịch sử lâu đời lại không được tự quyết định vận mệnh? Từ những câu hỏi ấy, lòng yêu nước của người thanh niên dần gắn với khát vọng thay đổi cả chế độ xã hội.

Khoảng các năm 1933–1934, Nguyễn Vịnh bắt đầu được giác ngộ và tham gia hoạt động cách mạng. Trong cao trào dân chủ Đông Dương 1936–1939, ông tích cực vận động quần chúng, đấu tranh đòi quyền sống và quyền dân sinh. Công việc ban đầu không có hào quang: gặp gỡ người dân, truyền đạt chủ trương, xây dựng cơ sở, giữ bí mật và đối diện nguy cơ bị bắt. Nhưng chính môi trường ấy rèn cho ông khả năng nói điều lớn lao bằng ngôn ngữ gần gũi, biết lắng nghe và biết biến tâm tư của quần chúng thành hành động chung.

Tháng 7 năm 1937, Nguyễn Vịnh được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Đây là bước ngoặt đưa một người yêu nước trở thành người chiến sĩ cách mạng có lý tưởng và tổ chức. Chỉ trong thời gian ngắn, ông được tín nhiệm giao trách nhiệm ở địa phương. Sự trưởng thành nhanh không chỉ nhờ lòng nhiệt tình mà còn bởi tác phong sâu sát: muốn lãnh đạo dân thì phải hiểu dân, muốn vận động thành công thì cán bộ phải cùng chịu gian khổ với quần chúng.

Tên Nguyễn Chí Thanh về sau gắn với nhiều cương vị lớn, nhưng cội nguồn tư tưởng của ông vẫn bắt đầu từ làng quê Niêm Phò. Nỗi nhọc nhằn của người nông dân giúp ông luôn cảnh giác với lối làm việc quan liêu; kinh nghiệm tổ chức phong trào giúp ông tin vào sức mạnh của con người khi được giác ngộ và đoàn kết. Dù làm công tác Đảng, xây dựng quân đội, phụ trách nông nghiệp hay vào chiến trường miền Nam, ông vẫn giữ thói quen đi đến nơi khó khăn, hỏi người trực tiếp làm việc và tìm câu trả lời trong thực tiễn.

Chặng đường 1914–1937 là thời kỳ hình thành ba phẩm chất theo Nguyễn Chí Thanh suốt đời: lòng trung thành với mục tiêu độc lập dân tộc, tình cảm chân thành với nhân dân lao động và niềm tin rằng lý luận chỉ có sức sống khi được kiểm nghiệm trong hành động. Từ một thanh niên nông dân ít có điều kiện học hành, Nguyễn Vịnh đã chọn con đường nhiều hy sinh, để rồi trở thành một nhà lãnh đạo chính trị, quân sự tiêu biểu của cách mạng Việt Nam.