10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc: Bản hùng ca bi tráng và bất tử của tuổi trẻ Việt Nam
Tác giả:Tạ Thị Phương Linh
Ngã ba Đồng Lộc (nằm trên tuyến đường Hồ Chí Minh huyền thoại, thuộc huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh) trong những năm tháng chiến tranh chống Mỹ cứu nước được ví như "tọa độ lửa", là huyết mạch giao thông quan trọng bậc nhất để chi viện sức người, sức của từ hậu phương lớn miền Bắc cho tiền tuyến lớn miền Nam. Nơi đây từng hứng chịu lượng bom đạn khổng lồ của không quân Mỹ nhằm cắt đứt con đường tiếp vận của ta.
I. Khoảnh khắc định mệnh ngày 24 tháng 7 năm 1968
Trưa ngày 24 tháng 7 năm 1968, Tiểu đội 4 thuộc Đại đội 552, Tổng đội Thanh niên xung phong 55 Hà Tĩnh nhận nhiệm vụ trọng trách: san lấp hố bom tại Ngã ba Đồng Lộc để thông đường cho các chuyến xe chở hàng ra chiến trường sau những đợt oanh tạc dữ dội của địch.
Dù máy bay địch liên tục gầm rú và ném bom phá hủy, các chị vẫn kiên cường bám trụ mặt đường. Khoảng 16 giờ 30 phút chiều hôm đó, trận bom thứ 15 trong ngày dội xuống. Một quả bom định mệnh đã rơi trúng ngay đội hình làm việc của Tiểu đội 4. Cả 10 người con gái ưu tú đã vĩnh viễn nằm lại lòng đất mẹ khi tuổi đời còn rất trẻ, phần lớn từ 17 đến 24 tuổi, chưa một mảnh tình vắt vai, chưa thực hiện hết những ước mơ thanh xuân dang dở.
II. Chân dung 10 nữ Anh hùng liệt sĩ Ngã ba Đồng Lộc
Mỗi người con gái trong Tiểu đội 4 đều mang trong mình lý tưởng sống cao đẹp, tinh thần quả cảm và tình yêu nước nồng nàn:
Võ Thị Tần (sinh năm 1944, quê xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh) – Tiểu đội trưởng. Chị là người chị cả giàu trách nhiệm, luôn đi đầu trong mọi nhiệm vụ hiểm nguy và hết lòng yêu thương các đội viên trong tiểu đội.
Hồ Thị Cúc (sinh năm 1944, quê xã Sơn Bằng, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh) – Tiểu đội phó. Chị chịu nhiều mất mát, thiệt thòi trong gia đình nhưng luôn kiên cường, tận tụy với công việc bám đường, bám cầu.
Dương Thị Xuân (sinh năm 1947, quê xã Đức Tân, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh) – Chiến sĩ. Cô gái năng nổ, luôn giữ nụ cười lạc quan ngay giữa chảo lửa bom đạn.
Võ Thị Hợi (sinh năm 1947, quê xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh) – Chiến sĩ. Người đồng hương với Tiểu đội trưởng Võ Thị Tần, sống tình cảm và luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ san lấp hố bom.
Nguyễn Thị Xuân (sinh năm 1948, quê xã Vĩnh Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh) – Chiến sĩ. Nổi tiếng với giọng hát hay, thường là người cất tiếng hát át tiếng bom để động viên đồng đội trong những giờ phút cam go.
Trần Thị Hường (sinh năm 1949, quê thị xã Hà Tĩnh, tỉnh Hà Tĩnh) – Chiến sĩ. Chị xung phong ra chiến trường khi tuổi đời còn rất trẻ, mang theo bao hoài bão của tuổi trẻ thanh niên thời đại Hồ Chí Minh.
Hà Thị Xanh (sinh năm 1949, quê xã Đức Hòa, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh) – Chiến sĩ. Cô gái dũng cảm, luôn bám sát trận địa để đảm bảo huyết mạch giao thông không bị tắc nghẽn.
Trần Thị Rạng (sinh năm 1950, quê xã Đức Vinh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh) – Chiến sĩ. Luôn tận tụy, không ngại khó khăn gian khổ trong công tác san lấp hố bom, cứu đường.
Nguyễn Thị Nhỏ (sinh năm 1944, quê xã Đức Lạng, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh) – Chiến sĩ. Người chị luôn dìu dắt các em nhỏ tuổi hơn trong tiểu đội với tất cả sự ân cần, gắn bó.
Võ Thị Hà (sinh năm 1951, quê thị trấn Đức Thọ, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh) – Chiến sĩ. Là em út của tiểu đội, hy sinh khi mới tròn 17 tuổi, mang theo bao ước mơ, dự định chưa thành hiện thực.
III. Di sản và tượng đài bất tử trong lòng dân tộc
Sự hy sinh oanh liệt của 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc không chỉ là một nỗi đau thương lớn lao mà còn là bản anh hùng ca chói lọi về chủ nghĩa anh hùng cách mạng.
Khẩu hiệu "Sống bám cầu bám đường, chết kiên cường dũng cảm" hay "Máu có thể đổ, nhưng đường không tắc" đã trở thành ý chí sắt đá của toàn lực lượng Thanh niên xung phong và quân dân ta thời bấy giờ.
Đảng và Nhà nước đã truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho tập thể 10 nữ liệt sĩ thanh niên xung phong Ngã ba Đồng Lộc.
Khu di tích lịch sử Ngã ba Đồng Lộc hôm nay đã trở thành "địa chỉ đỏ" thiêng liêng, là nơi giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ mai sau, đồng thời là biểu tượng vĩnh cửu cho sự hy sinh vì độc lập, tự do và thống nhất Tổ quốc của người phụ nữ Việt Nam.
