10 cô gái ngã ba Đồng Lộc – Huyền thoại còn vang mãi
55 năm đã trôi qua nhưng sự ngã xuống của 10 cô gái TNXP tại ngã 3 Đồng Lộc để bảo vệ huyết mạch giao thông nối liền hậu phương - tiền tuyến đã dệt nên những kỳ tích, những huyền thoại còn vang vọng mãi đến mai sau.
Trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, cái tên “Ngã ba Đồng Lộc” được nhắc đến như một khúc tráng ca về tinh thần bất khuất, anh hùng của lực lượng thanh niên xung phong trong công cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Nơi đây, đúng 55 năm về trước, vào ngày 24/7/1968 đã chứng kiến sự ngã xuống đầy anh dũng của 10 cô gái thanh niên xung phong.
Ngã ba Đồng Lộc (nay thuộc thị trấn Đồng Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh), nằm trên đường Hồ Chí Minh, là giao điểm của Quốc lộ 15A và Tỉnh lộ 2. Trong những năm chiến tranh, Ngã ba Đồng Lộc là mạch máu giao thông để hậu phương chi viện sức người, sức của cho miền Nam. Ngã ba Đồng Lộc được coi là “yết hầu” của mạch giao thông nối liền "hậu phương lớn miền Bắc" với "tiền tuyến lớn miền Nam" nên đế quốc Mỹ đã tập trung toàn lực để cắt đứt con đường này nhằm chặn chi viện của hậu phương ra tiền tuyến.
Theo các tư liệu lịch sử, giai đoạn những năm 1964 đến 1972, ngã 3 Đồng Lộc bị đánh phá liên tục và năm 1968 là ác liệt nhất. Ông Vũ Trọng Kim, nguyên UVTW Đảng, nguyên Bí thư thứ nhất TƯ Đoàn TNCSHCM, Chủ tịch Trung ương Hội Cựu Thanh niên xung phong (TNXP), Đại biểu Quốc hội khóa XV cho biết: “Không quân Mỹ đã liên tục đánh phá ngã ba Đồng Lộc nhằm cắt đứt tuyến đường huyết mạch giao thông của ta hướng về chiến trường miền Nam ác liệt, nhất là 240 ngày đêm từ tháng 4 đến tháng 10 năm 1968, Mỹ đã đánh phá 2.000 lần và gần 50.000 quả bom các loại. Bình quân mỗi mét vuông ở đây là trên 3 quả bom tấn, cho nên gọi đây là tọa độ chết”
Ông Vũ Trọng Kim chia sẻ cùng phóng viên VOV2 những câu chuyện về ngã ba Đồng LộcTất cả các chị đã hy sinh khi đang ở độ tuổi mười tám, đôi mươi và vẫn chưa có ai lập gia đình. Càng cảm động hơn nữa khi đến ngày thứ 3 đồng đội mới tìm thấy thi thể của chị Hồ Thị Cúc trên đồi Trọ Voi trong tư thế ngồi, đầu đội nón, bên cạnh là cái cuốc, 10 đầu ngón tay bị ứa máu vì đang bới đất để tìm đường ra. Thương xót người em, người đồng đội, nhà thơ Yến Thanh nghẹn ngào viết bài thơ: “Cúc ơi” trong lúc đồng đội tìm thi thể cô:
“Tiểu đội đã về xếp một hàng ngang
Cúc ơi! Em ở đâu không về tập hợp
Chín bạn đã quây quần đủ hết
Nhỏ, Xuân, Hà, Hường, Hợi, Rạng, Xuân, Xanh
A trưởng Võ Thị Tần đã điểm danh
Chỉ thiếu mình em
Chín bỏ làm mười răng được
Bọn anh đã bới tìm vẹt cuốc
Chỉ sợ em đau nên nhát cuốc chùng
Cúc ơi! Em ở đâu?...
…Gọi em,
Gào em
Khản cổ cả rồi
Cúc ơi!”
55 năm đã trôi qua, các con đường ở Đồng Lộc nay cũng đã được trải nhựa hoặc đổ bê tông, những ngọn đồi đã được phủ kín màu xanh cây lá, không còn những hố bom xoáy thành từng vũng như xưa. Nhưng những huyền thoại về Ngã ba Đồng Lộc vẫn còn đó, như khúc tráng ca hào hùng, bất tử.
Ghi nhớ tinh thần anh dũng của 10 cô gái tại Ngã ba Đồng Lộc, ngày 7/6/1972, Chủ tịch nước đã truy tặng danh hiệu Anh hùng Lao động cho tiểu đội 10 cô gái. Ngã ba Đồng Lộc cũng đã được công nhận là di tích lịch sử cấp Quốc gia. Ngày nay, Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc được xây khang trang để tưởng niệm hàng nghìn chiến sĩ và người dân đã ngã xuống để giữ vững mạch máu giao thông Bắc - Nam.
Chiến tranh lùi xa, cuộc sống mới với cung đường giao thông hiện đại, cây xanh mọc lên đã hồi sinh tọa độ chết năm xưa. Thời gian có thể khiến người ta quên đi bao nhiêu ngã ba trong cuộc đời, nhưng khó có ai một lần đi qua mà có thể quên được Ngã ba Đồng Lộc với những câu chuyện cảm động. Biết bao lời ca, biết bao tiếng thơ, tiếng lòng đã cất lên là những nén tâm hương thành kính dâng lên hương linh 10 cô gái ngã ba Đồng Lộc cùng những anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì đất nước. Thế hệ trẻ hôm nay sẽ noi gương và viết tiếp những bài ca, những ước vọng còn dang dở để tinh thần ý chí quật cường không sợ gian nguy của các thế hệ thanh niên xung phong được tiếp nối mãi đến mai sau.
