10 cô gái thanh niên xung phong - Ngã ba Đồng Lộc

Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, có những khúc tráng ca được viết bằng máu và hoa, mà mỗi khi nhắc lại, lòng người không khỏi bàng hoàng và xúc động. Một trong những biểu tượng rực rỡ nhất cho tinh thần "Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước" chính là câu chuyện về mười cô gái thanh niên xung phong tại Ngã ba Đồng Lộc – những đóa hoa bất tử đã dâng hiến tuổi thanh xuân cho mạch máu giao thông của Tổ quốc.

Ngã ba Đồng Lộc nằm trên tuyến đường chiến lược 15A, thuộc địa phận xã Đồng Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Trong những năm 1964 - 1968, nơi đây là yết quản giao thông vô cùng quan trọng, nơi mọi ngả đường từ miền Bắc chi viện cho tiền tuyến miền Nam đều phải đi qua. Nhận rõ vị trí chiến lược này, đế quốc Mỹ đã tập trung sức mạnh không quân đánh phá điên cuồng. Chỉ trong vòng 7 tháng năm 1968, vùng đất nhỏ bé này đã phải hứng chịu hơn 1.800 quả bom các loại. Đất đá bị cày đi xới lại, không một ngọn cỏ nào có thể mọc nổi, người ta gọi đó là "tọa độ chết".

Giữa cái túi bom ấy, Tiểu đội 4 thuộc Đại đội 552, Tổng đội 55 Thanh niên xung phong tỉnh Hà Tĩnh vẫn kiên cường bám trụ. Tiểu đội gồm mười cô gái trẻ, người lớn tuổi nhất là chị Võ Thị Tần (24 tuổi), người trẻ nhất là chị Võ Thị Hà (chỉ mới 17 tuổi). Họ sống và chiến đấu trong những căn hầm dã chiến bên sườn núi, ngày đêm đối mặt với tiếng gầm rú của máy bay phản lực. Công việc của họ là quan sát máy bay địch thả bom, cắm cọc tiêu đánh dấu bom nổ chậm và san lấp hố bom ngay sau khi địch rút đi để thông đường cho xe ra tiền tuyến.

Cao điểm của cuộc chiến diễn ra vào mùa hè năm 1968. Ngày 19/7/1968, giữa những trận mưa bom, chị Võ Thị Tần đã viết bức thư cuối cùng gửi về cho mẹ. Những dòng chữ đầy lạc quan: "Mẹ ơi, ở đây vui lắm, đơn vị vẫn thường xuyên tổ chức học tập, ca hát... Bom đạn Mỹ có thể làm rung chuyển cả núi rừng nhưng không thể làm rung chuyển được trái tim chúng con". Lời khẳng định ấy như một lời thề quyết tâm sắt đá của thế hệ thanh niên thời đại Hồ Chí Minh.

Ngày định mệnh cuối cùng đã đến vào lúc 16 giờ 30 phút ngày 24 tháng 7 năm 1968. Sau nhiều trận ném bom tàn phá trong ngày, mặt đường đường 15A qua Đồng Lộc bị biến dạng hoàn toàn. Để kịp thông đường cho đoàn xe chi viện vào Nam khi màn đêm buông xuống, Tiểu đội 4 nhận lệnh ra hiện trường gấp. Dưới sự chỉ huy của Tiểu đội trưởng Võ Thị Tần, mười cô gái nhanh chóng lao ra trận địa, vừa làm vừa cảnh giới máy bay.

Đến 16 giờ 40 phút, khi các chị đang mải miết tay cuốc tay xẻng, một tốp máy bay phản lực Mỹ bất ngờ quay trở lại, lao xuống trút bom dữ dội vào khu vực đồi bãi dẻ. Một quả bom định mệnh đã rơi trúng sát cửa hầm nơi mười cô gái đang trú ẩn. Khói bom mù mịt bao trùm cả một vùng. Khi các chiến sĩ pháo cao xạ và đồng đội gần đó lao đến, hiện trường chỉ còn là những hố bom sâu hoắm và đất đá ngổn ngang. Họ điên cuồng đào bới bằng tay, bằng xẻng trong tiếng nấc nghẹn.

Chín cô gái lần lượt được tìm thấy và đưa lên, nhưng vẫn thiếu chị Hồ Thị Cúc. Suốt hai ngày đêm ròng rã, đồng đội vừa đào bới vừa gọi tên chị trong vô vọng. Chứng kiến cảnh tượng đau lòng ấy, nhà thơ Yến Thanh (một đồng đội) đã viết nên bài thơ "Cúc ơi" đầy xót xa: "Cúc ơi! Em ở đâu?... Đất sâu thì lạnh lắm Cúc ơi / Thân gái dặm trường da trắng quầng thâm...". Phải đến ngày thứ ba, vào lúc nhiều giờ sau cuộc tìm kiếm miệt mài, thi thể chị Cúc mới được tìm thấy trong tư thế ngồi ở hầm phụ, tay vẫn cầm chiếc xẻng, trên đầu không có mũ bảo hiểm.

Mười cô gái ấy đã nằm lại nơi ngã ba huyết mạch khi tuổi đời còn quá trẻ, khi những lá thư của người yêu phương xa chưa kịp hồi âm, khi mái tóc vẫn còn xanh màu thiếu nữ. Sự hy sinh của các chị đã trở thành ngọn đuốc rực sáng, tiếp thêm sức mạnh cho hàng vạn thanh niên xung phong trên khắp các nẻo đường Trường Sơn.

Ngày nay, Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc đã trở thành một địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng. Mười ngôi mộ trắng nằm kề bên nhau dưới chân núi, bao quanh bởi rừng thông xanh ngắt và hương thơm của hoa bồ kết. Câu chuyện về mười cô gái Đồng Lộc mãi mãi là bài văn về lòng yêu nước vô giá, nhắc nhở thế hệ hôm nay về giá trị của hòa bình và sự hy sinh thầm lặng của những người anh hùng đã hóa thân vào hồn thiêng sông núi.