10 đoá hoa bất tử Ngã ba Đồng Lộc “Huyền thoại của hùng thiêng sông núi”

Ngã ba Đồng Lộc đã đi vào lịch sử đấu tranh và giải phóng dân tộc Việt Nam như một bản hùng ca bất khuất về sự hi sinh và quyết tâm sắt đá của quân và dân miền Bắc dành cho tiền tuyến miền Nam. Tất cả vì độc lập tự do và thống nhất toàn vẹn lãnh thổ. Nơi vùng đất lửa này đã chứng kiến sự hi sinh cao cả của 10 cô gái thanh niên xung phong khi tuổi đời mười tám, đôi mươi.

Ngã ba Đồng Lộc ngày nay khi nhìn từ trên cao

Nơi “Tọa độ chết” hình thành nên những “đóa hoa bất tử”. Nơi đây trong chiến tranh được mệnh danh là “tọa độ chết”. Ngã ba Đồng Lộc nằm trên đường Trường Sơn, thuộc địa phận Đồng Lộc, Can Lộc, Hà Tĩnh; khu vực này nằm gọn trong một thung lũng hình tam giác, hai bên đồi núi trọc, giữa là con đường độc đạo, mặt đường giống như một lòng máng, bom địch thả xuống bên nào đất đá cũng lǎn xuống đường làm cản trở giao thông. Tất cả mọi con đường từ Bắc vào Nam đều phải đi qua ngã ba Đồng Lộc, chính vì vậy đây chính là huyết mạch quan trọng, là “Yết hầu” giao thông chi viện sức người, sức của từ miền Bắc vào chiến trường miền Nam.

Chính vì sự hiểm yếu và quan trọng đó mà con đường độc đạo này đã trở thành vị trí chiến lược, nơi đấu trí, đấu lực giữa ta và địch. Với dã tâm muốn biến Ngã ba Đồng Lộc thành “tọa độ chết”, hòng cắt đứt sự chi viện của hậu phương lớn miền Bắc cho tiền tuyến lớn miền Nam, từ tháng 4 đến tháng 10 năm 1968, đế quốc Mỹ đã điên cuồng đánh phá Ngã ba Đồng Lộc 1.863 lần, với gần 50.000 quả bom các loại; ước tính, mỗi mét vuông diện tích ở đây phải gánh chịu ít nhất 3 quả bom tấn.

Từ tháng 04-10/1968 ngã ba Đồng Lộc phải hứng chịu gần 50.000 quả bom các loại

Máy bay quần thảo suốt ngày đêm, bom trút xuống như mưa, mặt đất biến dạng, những hố bom chồng lấn khắp nơi. Những tưởng 1 nhành cây, một ngọn cỏ cũng khó có thể sống được ở vùng đất này, vậy mà hàng ngàn chiến sĩ, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến và người dân địa phương đã không quản hiểm nguy luôn bám trụ làm nhiệm vụ để đảm bảo thông tuyến cho xe đi qua, tất cả vì tiền tuyến thân yêu, vì miền Nam ruột thịt. Với khẩu hiệu: “Xe chưa qua nhà không tiếc”, “Tim có thể ngừng đập nhưng đường phải thông”, “Sống bám cầu, bám đường, chết kiên cường dũng cảm”, “Đường chưa thông không tiếc xương, tiếc máu” đã trở thành kim chỉ Nam, ngọn lửa soi sáng cho lý tưởng, phương châm sống và chiến đấu của các lực lượng lúc bấy giờ.

Trong cuộc chiến này, chúng ta đã giành được thắng lợi một cách oanh liệt, tuy nhiên cũng phải phải đánh đổi biết bao xương, máu, tuổi xuân và biết bao nước mắt, đau thương của người mẹ mất con, vợ mất chồng, con cái mất cha, mẹ… Trên chiến trường khốc liệt này, đã có hàng trăm người con ưu tú của dân tộc mãi mãi nằm lại trong lòng đất mẹ, linh hồn của họ đã hóa thân vào hồn thiêng sông núi. Tiêu biểu là 10 nữ Thanh niên xung phong tuổi đời còn rất trẻ thuộc Tiểu đội 4, Đại đội 552 đã anh dũng hi sinh trong lúc đang làm nhiệm vụ thông đường cho xe ra tiền tuyến. Máu đào của các chị đã góp phần tô thắm lá cờ đỏ Tổ quốc và truyền thống yêu nước của dân tộc ta, mãi mãi là tấm gương cho các thế hệ hôm nay và mai sau noi theo. Sự hy sinh anh dũng của họ đã góp phần làm nên chiến thắng oanh liệt của quân và dân ta tại chiến trường Đồng Lộc và thắng lợi chung của cả dân tộc trong công cuộc giải phóng hoàn toàn Miền Nam, thống nhất đất nước. Hà Tĩnh được công nhận là lá cờ đầu miền Bắc về bảo đảm giao thông vận tải và vinh dự được nhận phần thưởng cao quý Huân chương Độc lập hạng Nhì của Quốc hội, Chính phủ và Hồ Chủ tịch trao tặng. 10 liệt sỹ Thanh niên xung phong hy sinh tại chiến trường Ngã ba Đồng Lộc được Nhà nước truy tặng danh hiệu “Anh hùng Lao động”.

Sự lạc quan trong chiến tranh cho hòa bình, tự do và độc lập. Tinh thần ấy được thể hiện rất rõ trong bức thư gửi mẹ đầy xúc động của chị Võ Thị Tần:

Bên cạnh đó, chị có viết “Mẹ ơi, ở đây vui lắm mẹ ạ, ban đêm chúng nó thắp đèn để chúng con làm đường, còn ban ngày chúng mang bom giết cá để chúng con cải thiện. Bom đạn của chúng có thể làm rung chuyển cả núi rừng nhưng không thể làm rung chuyển những trái tim của chúng con. Mẹ ơi, thời gian này mặc dù địch đánh phá ác liệt nhưng bọn con vẫn tập được nhiều bài hát mới. Cuốn sổ tay mẹ mới gửi cho con dạo nọ đã gần hết giấy rồi, mẹ gửi thêm cho con ít giấy. Mới về thăm mẹ mà sao con thấy nhớ mẹ quá, mẹ nhớ giữ gìn sức khỏe và đừng lo cho con nhiều”.

Lịch sử không bao giờ có thể quên buổi trưa định mệnh ấy, buổi trưa của ngày 24/7/1968, Tiểu đội 4 được lệnh san lấp hố bom sau khi máy bay Mỹ liên tục ném bom phá nát tuyến đường vận tải để nhanh chóng thông đường cho xe qua. Nhận nhiệm vụ xong, các cô đến hiện trường gấp rút triển khai công việc. Họ làm việc không ngơi tay, vừa cười, vừa nói và đã 3 lần các cô bị vùi lấp nhưng đều rũ đất đá đứng dậy tiếp tục làm việc. 16h30 phút, trận bom thứ 15 trong ngày dội xuống Đồng Lộc. Một quả bom rơi xuống ngay sát miệng hầm - nơi 10 cô gái của tiểu đội 4, Đại đội 552 đang tránh bom. Tất cả các chị đã hy sinh khi đang ở độ tuổi mười tám, đôi mươi và vẫn chưa có ai lập gia đình. Càng khâm phục hơn khi đến ngày thứ 3 đồng đội mới tìm thấy thi thể của chị Hồ Thị Cúc trên đồi Trọ Voi trong tư thế ngồi, đầu đội nón, bên cạnh là cái cuốc, 10 đầu ngón tay bị ứa máu vì đang bới đất để tìm đường ra. Trong lúc đau thương, xót xa tìm thi thể người em, người đồng đội, nhà thơ Yến Thanh nghẹn ngào viết bài thơ: “Cúc ơi” trong lúc đồng đội tìm thi thể cô:

“Tiểu đội đã về xếp một hàng ngang

Cúc ơi! Em ở đâu không về tập hợp

Chín bạn đã quây quần đủ hết

Nhỏ, Xuân, Hà, Hường, Hợi, Rạng, Xuân, Xanh

A trưởng Võ Thị Tần đã điểm danh

Chỉ thiếu mình em

Chín bỏ làm mười răng được

Bọn anh đã bới tìm vẹt cuốc

Chỉ sợ em đau nên nhát cuốc chùng

Cúc ơi! Em ở đâu?...

…Gọi em,

Gào em

Khản cổ cả rồi

Cúc ơi!”

10 cô gái Đồng Lộc kiên cường, dũng cảm đó là: Võ Thị Tần (24 tuổi, Tiểu đội trưởng), Hồ Thị Cúc (24 tuổi, Tiểu đội phó), Nguyễn Thị Nhỏ (24 tuổi), Dương Thị Xuân (21 tuổi), Võ Thị Hợi (20 tuổi), Nguyễn Thị Xuân (20 tuổi), Hà Thị Xanh (19 tuổi), Trần Thị Hường (19 tuổi), Trần Thị Rạng (18 tuổi), Võ Thị Hà (17 tuổi), họ đã ngã xuống khi tuổi còn quá trẻ.

Các chị đã vĩnh viễn nằm lại ngã ba huyết mạch Bắc - Nam này như họ đã chung một chiến hào lúc còn sống. Các cô đã hóa thành “những bông hoa bất tử” để lớp lớp con cháu mai sau luôn tưởng nhớ tri ân. Màu xanh của Đồng Lộc hôm nay không chỉ tô điểm cho vẻ đẹp của một khu du lịch, mà còn là minh chứng về sức mạnh hồi sinh của mảnh đất và con người nơi đây. Băng qua khói lửa chiến tranh, trên vùng tử địa khi xưa giờ là màu xanh của hoà bình, màu cuộc sống mới.

Trên hành trình về nguồn qua những ''Câu chuyện Thời Hoa lửa'' hướng tới ngày Giỗ tổ Hùng Vương ( mùng 10/03) và kỉ niệm 51 năm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước ( 30/04/1975- 30/04/2026). Hơn cả, tôi muốn về bên các chị, 10 cô gái Thanh niên xung phong anh hùng đang say ngủ dưới tầng tầng lớp lớp thông xanh tại khu di tích Ngã ba Đồng Lộc. 58 năm được ấp ôm trong lòng đất mẹ, các chị chẳng thêm một tuổi nào. Tre già măng mọc, bao thế hệ người Việt Nam đã tìm về với các chị trong suốt những năm qua. Những nụ cười thanh xuân ấy đã mãi tạc vào thế kỷ, khắc ghi hình ảnh người phụ nữ Việt "Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang" đến muôn đời.