10. Thượng tướng Trần Văn Trà – Góp phần mở Đường Hồ Chí Minh trên biển

Đầu những năm 1960, phong trào cách mạng miền Nam phát triển mạnh mẽ nhưng đứng trước tình trạng thiếu vũ khí và trang bị. Tuyến vận tải chiến lược trên bộ đang được mở rộng, song địa hình dãy Trường Sơn xa xôi khiến việc chi viện cho các chiến trường ven biển và Nam Bộ gặp nhiều khó khăn. Một con đường mới trên biển trở thành yêu cầu cấp thiết.

Với kinh nghiệm nhiều năm hoạt động tại Nam Bộ, Trần Văn Trà hiểu rõ nhu cầu của chiến trường và đặc điểm của vùng ven biển miền Nam. Trên cương vị Phó tổng Tham mưu trưởng, ông được Quân ủy Trung ương giao đặc trách chỉ đạo công tác chuẩn bị tuyến vận tải biển. Đây là nhiệm vụ tuyệt mật, có mức độ nguy hiểm rất cao và gần như chưa có tiền lệ.

Vận chuyển vũ khí bằng đường biển không đơn giản là đưa hàng lên tàu rồi đi về phía nam. Lực lượng thực hiện phải vượt qua sự kiểm soát của đối phương, đối mặt với sóng gió và tự xử lý trong thời gian dài mà không được để lộ nguồn gốc. Tàu phải được ngụy trang giống phương tiện đánh cá, thủy thủ phải thông thạo hàng hải và đủ bản lĩnh ứng phó với mọi tình huống.

Trần Văn Trà cùng các cơ quan nghiên cứu tổ chức lực lượng biệt lập, bảo đảm bí mật với cả những đơn vị không có trách nhiệm. Vũ khí được kiểm tra, bao gói và xóa những dấu hiệu có thể làm lộ nguồn cung cấp. Các bến xuất phát, bến tiếp nhận, tuyến đi và phương thức liên lạc đều phải được chuẩn bị kỹ lưỡng.

Ngày 23 tháng 10 năm 1961, Đoàn 759 được thành lập với nhiệm vụ vận chuyển vũ khí chi viện miền Nam bằng đường biển. Đơn vị đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Quân ủy Trung ương. Việc thành lập Đoàn 759 là bước chuyển quan trọng từ những chuyến thăm dò riêng lẻ sang một hệ thống vận tải quân sự được tổ chức chặt chẽ.

Trung tuần tháng 8 năm 1962, Trần Văn Trà báo cáo với Thường trực Quân ủy Trung ương về công tác chuẩn bị. Khi được hỏi khả năng bảo đảm thành công, ông trả lời thận trọng rằng đạt toàn bộ là khó nhưng có thể bảo đảm một tỷ lệ đủ để thực hiện nhiệm vụ. Câu trả lời phản ánh phong cách của một người chỉ huy hiểu rõ hiểm nguy nhưng không né tránh trách nhiệm.

Đêm 11 tháng 10 năm 1962, tàu Phương Đông 1 rời miền Bắc, chở 30 tấn vũ khí vào Vàm Lũng, Cà Mau. Chuyến đi thành công chứng minh tuyến vận tải biển hoàn toàn có thể hoạt động. Những con tàu không mang số hiệu sau đó tiếp tục vượt biển, đưa hàng nghìn tấn vũ khí và cán bộ vào các chiến trường.

Trần Văn Trà còn trực tiếp gặp gỡ, giao nhiệm vụ và động viên những cán bộ, thủy thủ trước lúc lên đường. Ông nhấn mạnh vai trò độc lập của người chỉ huy trên biển, bởi khi rời bến, mỗi con tàu gần như phải tự quyết định cách xử lý trước mọi biến động của thời tiết và đối phương.

Đường Hồ Chí Minh trên biển trở thành một sáng tạo chiến lược của cuộc kháng chiến chống Mỹ. Tuyến đường góp phần đưa vũ khí đến những địa bàn mà vận tải đường bộ khó tiếp cận, đặc biệt là Nam Bộ. Với Trần Văn Trà, đây còn là sự chuẩn bị thiết thực cho ngày trở lại chiến trường, khi những vũ khí được chuyển qua biển sẽ trực tiếp góp sức cho các đơn vị do ông chỉ huy.