11. Đại tướng Hoàng Văn Thái – Kế hoạch buộc quân Pháp phải phân tán

Năm 1953, Chính phủ Pháp thông qua Kế hoạch Navarre với tham vọng tập trung lực lượng cơ động mạnh, giành lại quyền chủ động trên chiến trường và tạo ra một thắng lợi quân sự quyết định. Đối phương tìm cách xây dựng những khối quân lớn ở đồng bằng Bắc Bộ, đồng thời củng cố các vị trí chiến lược. Trước tình hình ấy, Bộ Tổng Tham mưu phải tìm phương án phá vỡ khả năng tập trung binh lực của quân Pháp.

Tại Hội nghị Bộ Chính trị mở rộng tháng 9 năm 1953, Hoàng Văn Thái đề đạt phương án hoạt động quân sự Thu–Đông. Ông xác định chiến trường rừng núi Tây Bắc là hướng tiến công chiến lược quan trọng, đồng thời đề nghị huy động sự phối hợp của các cơ quan, ban, ngành nhằm bảo đảm nhân lực, vật lực cho bộ đội đánh lớn.

Tư tưởng trung tâm của kế hoạch là “tích cực, chủ động, cơ động, linh hoạt”. Quân ta cần chọn nơi đối phương tương đối yếu hoặc sơ hở để tiến công, tiêu diệt sinh lực và buộc họ phải đưa quân đến đối phó. Khi quân Pháp phân tán lực lượng ra nhiều hướng, khối cơ động tập trung ở đồng bằng sẽ bị suy giảm, làm phá sản nền tảng của Kế hoạch Navarre.

Cuối tháng 9 năm 1953, Hoàng Văn Thái báo cáo Tổng Quân ủy để trình Bộ Chính trị phương án Đông–Xuân 1953–1954. Kế hoạch nhấn mạnh nguyên tắc chắc thắng: nếu điều kiện bảo đảm thì kiên quyết đánh; nếu chưa chắc thắng thì không mạo hiểm. Tây Bắc được chọn làm hướng chính, trong khi các chiến trường khác phối hợp tại Trung Lào, Hạ Lào, Tây Nguyên và nhiều khu vực sau lưng đối phương.

Đây là kế hoạch đầu tiên của Bộ Tổng Tham mưu có quy mô rộng lớn như vậy. Nó bao gồm hoạt động của các đại đoàn chủ lực cơ động thuộc Bộ, các trung đoàn của quân khu, lực lượng vũ trang địa phương và sự phối hợp với quân đội cách mạng Lào. Công tác tham mưu phải tính đến đường hành quân, lượng lương thực, đạn dược và khả năng cơ động của từng đơn vị trên nhiều địa bàn.

Khi quân ta tiến lên Tây Bắc, quân Pháp đưa lực lượng nhảy dù xuống Điện Biên Phủ và xây dựng nơi đây thành một tập đoàn cứ điểm mạnh. Đồng thời, trước sức ép ở các hướng khác, đối phương tiếp tục phải chia quân đến Luông Pha Băng, Trung Lào, Hạ Lào và Tây Nguyên. Ý đồ tập trung lực lượng của Navarre bị chính hoạt động chủ động của ta phá vỡ.

Giá trị của kế hoạch không chỉ nằm ở việc dự đoán chính xác một địa điểm quyết chiến. Điều quan trọng hơn là Hoàng Văn Thái cùng Bộ Tổng Tham mưu đã thiết kế một thế trận khiến đối phương liên tục phải phản ứng. Quân Pháp có nhiều quân và phương tiện hơn, nhưng bị buộc phải phân tán theo những hướng ta lựa chọn.

Kế hoạch Đông–Xuân thể hiện tầm nhìn của một nhà tham mưu chiến lược: không nhìn từng trận đánh riêng biệt, mà nhìn mối quan hệ giữa các chiến trường. Một hoạt động ở Trung Lào có thể ảnh hưởng đến Điện Biên Phủ; một đòn tiến công tại Tây Nguyên có thể làm suy yếu lực lượng ở đồng bằng. Chính khả năng tổ chức toàn bộ chiến trường thành một thế thống nhất đã tạo điều kiện cho trận quyết chiến Điện Biên Phủ.