11 ngày đêm tuyệt thực sinh tử ở Banh I Côn Đảo và cuộc đấu trí khuất phục Chúa đảo thực dân của Trần Văn Giàu

Người tù mang số hiệu 6780 nơi "địa ngục trần gian"

Tháng 6/1935, sau những cuộc bãi công và biểu tình rầm rộ ở Sài Gòn do Xứ ủy Nam Kỳ phát động, thực dân Pháp coi Trần Văn Giàu là "phần tử cộng sản nguy hiểm bậc nhất" tại Nam Kỳ. Tòa án thực dân Sài Gòn kết án ông 5 năm tù giam, 10 năm biệt xứ và lập tức đày ông ra nhà tù Côn Đảo với số tù 6780, giam tại Banh I (trại giam dành cho những tù chính trị có mức án nặng và cứng đầu nhất).

Thời điểm ấy, chế độ lao tù ở Côn Đảo vô cùng hà khắc. Tù nhân bị cùm chân dưới nền xi măng lạnh buốt, ăn gạo mục cá thối, lao động khổ sai tại sở Đập Đá, sở Chuồng Bò dưới làn roi mây tẩm máu của bọn mã tà, gác ngục, và hoàn toàn bị bưng bít thông tin với thế giới bên ngoài.

Nắm bắt thời cuộc từ bên kia đại dương và đòn tuyệt thực sinh tử

Dù bị giam cầm giữa trùng khơi, với sự nhạy bén chính trị của một người từng hoạt động tại Paris, Trần Văn Giàu luôn tìm mọi cách thu thập tin tức từ đất Pháp qua các thủy thủ tàu biển và những mảnh báo tiếng Pháp gói hàng. Giữa năm 1936, khi biết tin Mặt trận Nhân dân Pháp (do Đảng Cộng sản và Đảng Xã hội Pháp làm nòng cốt) đã giành thắng lợi trong cuộc tổng tuyển cử tại Pháp và ban hành nhiều chính sách dân chủ cho các thuộc địa, mà Chúa đảo Côn Đảo là Bouvier vẫn cố tình giấu nhẹm để duy trì chế độ bạo ngược, Trần Văn Giàu đã đề xuất với Chi bộ nhà tù phát động một cuộc đấu tranh trực diện.

Tháng 7/1936, dưới sự chỉ đạo của ban lãnh đạo đấu tranh do Trần Văn Giàu, Tôn Đức Thắng, Phạm Hùng, Nguyễn Văn Nguyễn... đứng đầu, hàng trăm tù chính trị tại Banh I Côn Đảo đồng loạt tuyên bố tuyệt thực với bản yêu sách gửi thẳng cho Chúa đảo Bouvier:

1. Bỏ chế độ đánh đập tù nhân và khổ sai nặng nhọc.

Ngày thứ 3, ngày thứ 5, rồi ngày thứ 8 trôi qua. Cái nóng hầm hập của phòng giam Côn Đảo vắt kiệt sức lực của những người tù chỉ uống nước lã cầm hơi. Nhiều đồng chí đã ngất lịm, mạch đập thoi thóp. Chúa đảo Bouvier ban đầu dùng thủ đoạn khủng bố, cho lính mang dùi cui vào dọa nạt, sau đó lại cho bưng cháo thịt thơm phức đặt trước cửa khám để lung lạc ý chí, nhưng không một ai chạm đũa.

Màn đối đáp bằng tiếng Pháp làm bẽ mặt Chúa đảo

Đến ngày thứ 11, lo sợ nếu tù chính trị chết hàng loạt thì báo chí tiến bộ tại Pháp và Sài Gòn phanh phui sẽ làm mất chức, Chúa đảo Bouvier buộc phải đích thân xuống tận Banh I để thương lượng.

Trong lúc anh em tù nhân đều kiệt sức nằm rạp trên sàn đá, Trần Văn Giàu được cử làm người đại diện phát ngôn. Dù đôi môi khô nứt và cơ thể suy kiệt sau 11 ngày nhịn ăn, ông vẫn vịn song sắt đứng thẳng người, dùng thứ tiếng Pháp chuẩn mực, đanh thép của một cựu sinh viên Đại học Toulouse để chất vấn trực diện Bouvier:

"Thưa ông Chúa đảo! Chính phủ Mặt trận Nhân dân tại Paris đã ban hành sắc lệnh cải thiện chế độ lao tù chính trị ở Đông Dương. Tại sao ở Côn Đảo này, dưới quyền cai trị của ông, luật pháp của nước Cộng hòa Pháp lại bị chà đạp? Nếu hôm nay có người tù nào chết vì cuộc tuyệt thực này, chính ông sẽ phải ra tòa trước Quốc hội Pháp!"

Trước lý lẽ sắc bén không thể chối cãi cùng thái độ hiên ngang của người tù trẻ tuổi, Chúa đảo Bouvier hoàn toàn bất ngờ và lúng túng. Ngay chiều hôm đó, Bouvier buộc phải chấp nhận toàn bộ yêu sách của tù chính trị Banh I: chấm dứt đánh đập, tăng khẩu phần rau tươi, và đặc biệt là cho phép sách báo công khai từ Sài Gòn và Pháp được gửi ra Côn Đảo.

Nhờ thắng lợi của cuộc tuyệt thực ấy, hàng trăm cuốn sách lý luận tiếng Pháp đã được chuyển vào Banh I, biến nhà tù Côn Đảo giai đoạn 1936–1939 trở thành một "trường đại học cách mạng" thực thụ dưới sự giảng dạy của "Giáo sư Đỏ" Trần Văn Giàu.

Nguồn tư liệu chính thống đối chiếu và tham khảo

• Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu & Bảo tàng Côn Đảo, Lịch sử Nhà tù Côn Đảo (1862–1975), NXB Chính trị Quốc gia Sự thật.