11. Thượng tướng Trần Văn Trà – Trở lại chiến trường B2 sau chín năm xa cách

Tháng 10 năm 1963, sau chín năm công tác tại miền Bắc, Trần Văn Trà trở lại chiến trường miền Nam. Ông được chỉ định làm Ủy viên Quân ủy Miền, Phó bí thư Quân ủy Miền và Tư lệnh Bộ Chỉ huy quân sự Miền. Đây là cuộc trở về mà ông cùng nhiều cán bộ tập kết đã chờ đợi từ năm 1954.

Chiến trường mà Trần Văn Trà trở lại đã thay đổi rất nhiều. Phong trào Đồng khởi làm tan rã một bộ phận hệ thống chính quyền cơ sở của đối phương, mở ra nhiều vùng giải phóng. Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ra đời, lực lượng vũ trang phát triển nhanh chóng. Tuy nhiên, Mỹ cũng tăng cường cố vấn, vũ khí, trực thăng và phương tiện cơ giới cho quân đội Sài Gòn.

Chiến lược “chiến tranh đặc biệt” dựa vào quân đội Sài Gòn, với sự chỉ huy và hỗ trợ của Mỹ, đặt ra thách thức mới. Đối phương tổ chức “ấp chiến lược”, sử dụng chiến thuật “trực thăng vận” và “thiết xa vận” nhằm tách lực lượng cách mạng khỏi nhân dân. Những phương tiện hiện đại khiến các đơn vị giải phóng phải đổi mới cách đánh.

Kinh nghiệm tại Nam Bộ trong kháng chiến chống Pháp giúp Trần Văn Trà nhanh chóng nắm bắt đặc điểm địa bàn. Tuy nhiên, ông không áp dụng máy móc những bài học cũ. Đối phương đã thay đổi, quy mô lực lượng và mức độ hiện đại của chiến tranh đều lớn hơn. Bộ đội cần có những đơn vị chủ lực đủ sức đánh tập trung, đồng thời tiếp tục phát huy chiến tranh du kích tại cơ sở.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng của Bộ Chỉ huy Miền là củng cố hệ thống chỉ huy và xây dựng lực lượng chủ lực. Những tiểu đoàn, trung đoàn mới phải vừa chiến đấu, vừa trưởng thành. Cán bộ còn thiếu, trang bị không đồng đều và hậu cần gặp nhiều khó khăn. Vũ khí được đưa vào từ các tuyến chi viện có ý nghĩa đặc biệt đối với quá trình này.

Trần Văn Trà chú trọng nghiên cứu cách đánh bại ưu thế cơ động của trực thăng và xe bọc thép. Muốn làm được điều đó, bộ đội phải biết lựa chọn địa bàn, xây dựng trận địa, giữ bí mật và tạo thế buộc đối phương đưa lực lượng đến đúng nơi đã chuẩn bị. Từ chỗ tránh né phương tiện hiện đại, các đơn vị từng bước học cách đánh và tiêu diệt chúng.

Ông cũng quan tâm đến việc phối hợp ba thứ quân: bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương và dân quân du kích. Chủ lực tạo ra những trận đánh có sức tác động lớn; lực lượng địa phương bám giữ địa bàn; du kích bảo vệ cơ sở và liên tục tiêu hao đối phương. Không thành phần nào có thể thay thế hoàn toàn thành phần khác.

Việc trở lại B2 còn mang ý nghĩa tinh thần đối với Trần Văn Trà. Ông được gặp lại những vùng đất, đồng chí và đồng bào từng cùng mình chiến đấu. Nhưng niềm vui đoàn tụ luôn đi kèm với trách nhiệm lớn. Trên vai ông lúc này không chỉ là vận mệnh của một chiến khu mà là hoạt động quân sự của một chiến trường rộng lớn.

Cuối năm 1964, sự chuẩn bị về lực lượng và thế trận bắt đầu cho kết quả rõ rệt. Quân Giải phóng bước vào những chiến dịch có quy mô lớn hơn, đủ sức đánh bại các đơn vị chủ lực của quân đội Sài Gòn. Trận Bình Giã trở thành dấu mốc quan trọng, báo hiệu chiến lược “chiến tranh đặc biệt” đang đứng trước nguy cơ phá sản.