12/7/1984 – Ngày bi tráng trên mặt trận Vị Xuyên

Thời kỳ lịch sử: Chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc – Mặt trận Vị Xuyên, Hà Giang, năm 1984.
Phần 1: Trước giờ nổ súng

Cuối tháng 4/1984, chiến sự tại khu vực Vị Xuyên – Thanh Thủy, Hà Giang trở nên đặc biệt ác liệt.

Đối phương đã chiếm giữ một số điểm cao có vị trí quan trọng như 1509, 772, 685, 233, 266. Từ những vị trí cao, hỏa lực có lợi thế lớn, gây nhiều khó khăn cho lực lượng phòng ngự của ta.

Bộ Tư lệnh Quân khu 2 quyết định tổ chức một chiến dịch phản công mang mật danh MB-84, nhằm thu hồi một số vị trí đã mất.

Ngày 12/7 được chọn làm ngày mở màn.

Các đơn vị được giao nhiệm vụ trên nhiều hướng, trong đó có các lực lượng thuộc Sư đoàn 356, 316 và 312. Những mục tiêu quan trọng nằm trên dải núi đá quanh khu vực Thanh Thủy – Vị Xuyên.

Nhưng người lính Vị Xuyên hiểu rằng họ đang bước vào một trận đánh đặc biệt khó khăn.

Địa hình là núi đá tai mèo.

Có những nơi gần như không thể đào công sự sâu.

Đường tiếp cận hiểm trở.

Trong khi đối phương đã chiếm giữ các điểm cao, có lợi thế quan sát và sử dụng pháo binh.

Đêm trước trận đánh, những người lính lặng lẽ chuẩn bị.

Có người kiểm tra lại súng đạn.

Có người sửa lại dây đeo.

Có người tranh thủ viết vài dòng gửi về nhà.

Không ai biết ngày mai mình sẽ trở về hay nằm lại trên những mỏm đá phía trước.

Nhưng họ biết một điều:

Phía trước là đất của Tổ quốc.

Chú thích: Bộ đội trên Mặt trận Vị Xuyên trong những năm chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc.
Nguồn ảnh: Tư liệu báo chí và tư liệu lịch sử về Mặt trận Vị Xuyên.

Phần 2: Rạng sáng 12 tháng 7

Đêm 11 rạng sáng 12/7/1984, trời Hà Giang có mưa.

Theo hồi ức của những cựu chiến binh Sư đoàn 356, các đơn vị bắt đầu bí mật tiếp cận những vị trí được giao từ trước khi trời sáng. Có nơi bộ đội phải men theo những đường giao thông hào đã đào để tiến về phía các mục tiêu.

Khoảng rạng sáng.

Pháo hiệu được phát lên.

Rồi tiếng pháo bắt đầu dội xuống chiến trường.

MB-84 bắt đầu.

Trên nhiều hướng, các đơn vị đồng loạt tiến công.

Những người lính rời vị trí xuất phát.

Họ tiến về phía các điểm cao 772, 685, 1509, 1030 và những khu vực được giao nhiệm vụ.

Nhưng Vị Xuyên là một chiến trường mà mỗi bước tiến đều phải trả giá.

Núi đá dựng đứng.

Những mỏm đá tai mèo nhô lên tua tủa.

Có nơi không thể đào được hầm sâu, bộ đội phải dùng bao tải đất đá để tạo lớp che chắn.

Trong khi đó, pháo binh từ các điểm cao liên tục trút xuống.

Những người lính đang tiến lên gần như không có nhiều khoảng trống để ẩn nấp.

Một cựu chiến binh Sư đoàn 356 sau này kể lại rằng nhiều cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh ngay trong những giờ đầu của trận đánh.

Đối với họ, chiến trường lúc ấy không còn là một bản đồ.

Nó là một vùng núi đá rung chuyển.

Là tiếng pháo.

Là khói bụi.

Là những người đồng đội đang tiến lên phía trước.

Và là những người có thể không bao giờ trở lại.

Chú thích: Tư liệu về Sư đoàn 356 và các điểm cao trên chiến trường Vị Xuyên gắn với trận đánh ngày 12/7/1984.
Nguồn ảnh: Tư liệu chiến trường được báo chí và các cựu chiến binh cung cấp, công bố.

Phần 3: Một ngày của quá nhiều mất mát

Trận đánh diễn ra vô cùng khốc liệt.

Các đơn vị tiến công gặp phải hỏa lực mạnh và địa hình bất lợi.

Theo tổng thuật của VietnamNet, cuộc tiến công ngày 12/7 nhằm thu hồi các điểm cao 772, 233, 1030 không đạt được mục tiêu đề ra. Sau đó, các đơn vị phải chuyển sang phòng ngự.

Nhưng điều còn lại sau trận đánh không chỉ là những mục tiêu trên bản đồ.

Đó là những người lính đã nằm lại.

Riêng Sư đoàn 356 có 593 cán bộ, chiến sĩ hy sinh trong ngày 12/7/1984. Con số này được nhiều nguồn tư liệu và báo chí nhắc lại.

Có những người vừa mới đến chiến trường.

Có những người đã có nhiều tháng bám chốt.

Có người là cán bộ chỉ huy.

Có người là chiến sĩ trẻ.

Họ đến từ nhiều miền quê khác nhau.

Nhưng ngày hôm ấy, tất cả cùng nằm lại trên một dải núi biên giới.

Trong những hồi ức sau chiến tranh, những người sống sót thường không kể về bản thân trước.

Họ nhớ đồng đội.

Nhớ người đã đi cùng mình trong những ngày trước trận đánh.

Nhớ một người vừa còn nói chuyện hôm qua, hôm nay đã không còn.

Nhớ những cái tên mà nhiều năm sau vẫn không thể tìm thấy hài cốt.

Và đó chính là lý do ngày 12/7 trở thành ngày mà những người lính Vị Xuyên gọi là “giỗ trận”.

Không phải một ngày để nói về chiến thắng.

Mà trước hết là một ngày để nhớ những người đã hy sinh.

Chú thích: Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên – nơi an nghỉ của nhiều liệt sĩ hy sinh trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc.
Nguồn ảnh: Báo Điện tử Chính phủ và tư liệu báo chí về hoạt động tưởng niệm tại Vị Xuyên.

Phần 4: Sau trận đánh – những người còn sống tiếp tục giữ chốt

Ngày 12/7 khép lại nhưng cuộc chiến ở Vị Xuyên không kết thúc.

Sau những tổn thất rất lớn của MB-84, Bộ Tư lệnh Quân khu 2 phải tổ chức lại cách đánh.

Bộ Quốc phòng điều Trung tướng Nguyễn Hữu An lên làm Phó Tư lệnh – Tham mưu trưởng, thay Thiếu tướng Lê Duy Mật. Thiếu tướng Hoàng Đan được cử lên làm cố vấn mặt trận.

Qua nghiên cứu tình hình, Bộ Chỉ huy nhận thấy công tác bảo đảm cho chiến đấu chưa theo kịp yêu cầu, đặc biệt là đạn dược, lương thực và vật liệu để củng cố công sự sau khi giành được vị trí.

Cách đánh sau đó được điều chỉnh.

Không còn đặt mục tiêu bằng mọi giá phải giành lại tất cả trong một trận đánh.

Thay vào đó, lực lượng ta từng bước bao vây, chia cắt, lấn sát, kết hợp bộ binh, đặc công và pháo binh để từng bước giành lại các vị trí.

Và những người lính còn sống tiếp tục ở lại.

Họ sửa lại hầm.

Củng cố trận địa.

Đưa thương binh về phía sau.

Đưa đạn lên phía trước.

Trong địa hình mà sự sống và cái chết có khi chỉ cách nhau vài mét, họ tiếp tục giữ chốt.

Ngày 12/7 đã lấy đi quá nhiều đồng đội.

Nhưng những người còn lại hiểu rằng nếu họ rời vị trí, những người đã hy sinh sẽ càng đau đớn hơn.

Vì vậy, họ ở lại.

Giữ đất.

Giữ chốt.

Giữ lời thề với những người đã nằm xuống.

Chú thích: Bộ đội củng cố trận địa và bám chốt trên Mặt trận Vị Xuyên sau các trận đánh năm 1984.
Nguồn ảnh: Tư liệu chiến trường và ảnh do các cơ quan báo chí, cựu chiến binh cung cấp.

Phần 5: Những người nằm lại trong đá núi

Chiến tranh ở Vị Xuyên còn kéo dài nhiều năm sau ngày 12/7/1984.

Nhưng cái tên 12/7 đã trở thành một dấu mốc đặc biệt.

Mỗi năm, những cựu chiến binh từng chiến đấu tại Vị Xuyên lại trở về.

Có người trở lại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên.

Có người lên điểm cao 468.

Có người đứng trước những mỏm núi từng là chiến hào của mình.

Họ tìm kiếm đồng đội.

Nhiều người vẫn chưa tìm thấy hài cốt.

Theo những thống kê được các cựu chiến binh dẫn lại, trong toàn bộ cuộc chiến đấu tại Mặt trận Vị Xuyên giai đoạn 1984–1989, hơn 4.000 cán bộ, chiến sĩ Việt Nam đã hy sinh; đến nay vẫn còn nhiều liệt sĩ chưa được tìm thấy.

Vì thế, ngày giỗ trận không chỉ dành cho những người đã có phần mộ.

Nó còn dành cho những người chưa trở về.

Những người vẫn nằm đâu đó dưới những lớp đất đá.

Có thể ở một khe núi.

Một hang đá.

Một đoạn giao thông hào.

Một nơi mà chiến tranh đã làm thay đổi hoàn toàn địa hình.

Và mỗi lần một hài cốt được tìm thấy, một gia đình lại có thêm cơ hội được đón người thân về.

Đó là lý do những cuộc tìm kiếm sau chiến tranh vẫn tiếp tục.

Bởi chiến tranh chỉ thực sự khép lại với một gia đình khi người đã hy sinh được trở về.

Chú thích: Điểm cao 468 và hoạt động tưởng niệm, tìm kiếm đồng đội trên chiến trường Vị Xuyên.
Nguồn ảnh: Báo Quân đội nhân dân và tư liệu báo chí về các hoạt động tri ân tại Vị Xuyên.

Lời kết: 12 tháng 7 – một ngày không thể quên

Có những ngày được ghi vào lịch sử bằng chiến thắng.

Có những ngày được nhớ bằng những vùng đất giành được.

Nhưng 12/7/1984 được nhớ theo một cách khác.

Đó là ngày mà rất nhiều người lính trẻ đã gửi lại tuổi thanh xuân trên những ngọn núi đá Vị Xuyên.

Họ đi vào trận đánh khi tuổi đời còn rất trẻ.

Nhiều người chưa kịp sống hết những ước mơ bình thường của một con người.

Chưa kịp trở về thăm mẹ.

Chưa kịp cưới người con gái mình thương.

Chưa kịp nhìn thấy những đứa con có thể sẽ được sinh ra.

Và rồi họ nằm lại.

Năm tháng trôi qua.

Những người lính sống sót già đi.

Những người mẹ ngày xưa chờ con nay có thể đã không còn.

Nhưng ngày 12/7 vẫn được nhắc lại.

Bởi những người đã hy sinh không thể tự kể câu chuyện của mình nữa.

Những người còn sống phải kể thay họ.

Để thế hệ sau biết rằng trên những mỏm đá hôm nay cây cỏ đã mọc xanh, từng có những người lính dùng chính tuổi trẻ của mình để giữ từng tấc đất biên cương.

Và cũng để chúng ta hiểu rằng hòa bình không phải là điều tự nhiên mà có.

Nó được đánh đổi bằng những năm tháng gian khổ, bằng những gia đình mất đi người thân, bằng những người lính không bao giờ trở lại.

Ngày 12/7 vì thế không chỉ là ngày của Sư đoàn 356.

Đó là ngày để nhớ đến tất cả những người đã chiến đấu và hy sinh trên Mặt trận Vị Xuyên.

Những người mang quân phục.

Những người vận chuyển đạn.

Những người cứu thương.

Những người giữ chốt.

Những người đã nằm lại.

Và cả những người nhiều năm sau vẫn trở về tìm đồng đội.

Xin được cúi đầu trước những người lính Vị Xuyên.

Xin được biết ơn những người đã gửi lại tuổi thanh xuân nơi địa đầu Tổ quốc để những thế hệ sau được sống trong hòa bình.

Chú thích: Cựu chiến binh và thân nhân tưởng niệm các liệt sĩ tại Vị Xuyên; Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên là nơi quy tập gần 1.900 phần mộ liệt sĩ, trong đó có nhiều liệt sĩ hy sinh trong ngày 12/7/1984.
Nguồn ảnh: Báo Quân đội nhân dân, Báo Điện tử Chính phủ và tư liệu báo chí về hoạt động tưởng niệm tại Vị Xuyên.