12 Cô gái Làng Mai
Trên dòng sông Hiếu hiền hòa chảy qua vùng Gio Linh (Quảng Trị), có một khúc sông nhỏ mang tên bến đò Mai Xá. Từ xa xưa, nơi ấy chỉ là bến nước của một làng quê bình dị, nơi người dân chèo ghe, đưa đò, sống bằng tình nghĩa xóm làng. Nhưng trong những năm kháng chiến chống Mỹ ác liệt, bến đò ấy đã trở thành biểu tượng của lòng dũng cảm và sự hy sinh thầm lặng của 12 cô gái Làng Mai Xá.
1. Những cô gái tuổi mười tám, đôi mươi
Làng Mai Xá, xã Gio Mai, huyện Gio Linh (nay thuộc xã Cửa Việt và Gio Mai sau sáp nhập) vốn nghèo nhưng giàu truyền thống yêu nước. Khi cuộc chiến lan đến mảnh đất Quảng Trị, thanh niên trai gái trong làng đều tham gia kháng chiến. Trong đó, 12 cô gái tuổi còn rất trẻ – người lớn nhất vừa ngoài đôi mươi – đã xung phong vào Đội dân quân bến đò Mai Xá.
Tên họ của họ ngày nay đã được khắc vào bia tưởng niệm, mãi mãi lưu giữ:
Nguyễn Thị Khế, Nguyễn Thị Tám, Nguyễn Thị Bé, Nguyễn Thị Lộc, Nguyễn Thị Như… cùng những người bạn gái cùng lứa tuổi.
Họ là những cô con gái gánh nước, cấy lúa, rồi khi Tổ quốc cần liền trở thành những chiến sĩ vận tải đường sông – không súng, không áo giáp, chỉ có lòng can đảm.
2. Bến đò trong bom đạn
Những năm 1966–1972, bến đò Mai Xá là điểm giao liên chiến lược nối liền đường ven biển với các trận địa ở Cửa Việt, Cồn Tiên, Gio Linh. Ban ngày, Mỹ ném bom, bắn pháo; ban đêm, dân quân chèo đò chuyển hàng, đưa bộ đội qua sông.
12 cô gái thay phiên nhau chèo ghe chở gạo, đạn, thuốc men. Mái chèo gỗ mỏng manh nhưng ý chí thì cứng hơn thép.
Đêm nào cũng vậy, ánh đèn dù của địch quét sáng mặt sông, pháo bắn như xé toạc không trung. Nhưng các cô vẫn lao giữa lửa đạn, bảo vệ từng chuyến hàng.
Đồng đội kể lại:
“Các cô nhỏ lắm, tóc còn để bím, vậy mà tay chèo khỏe như trai tráng. Gặp bom pháo thì nấp xuống mạn thuyền, lắng tiếng gió rồi lại chèo tiếp.”
3. Đêm bi tráng bên dòng sông Hiếu
Một đêm năm 1968, khi đơn vị bộ đội cần gấp chuyến vượt sông để vào trận địa, 12 cô gái Mai Xá đã nhận nhiệm vụ. Trên bầu trời, không quân Mỹ thả pháo sáng như ban ngày, rồi bắn phá dữ dội xuống bến đò.
Các cô chia nhau ngồi trên ba chiếc thuyền, vừa chèo vừa giữ thăng bằng cho thuyền chở hàng. Đúng lúc đó, pháo Mỹ bắn trúng khu vực bến đò. Một quả đạn rơi xuống sát mạn thuyền.
Tiếng nổ rung chuyển mặt sông.
Khi đồng đội chạy đến, tiếng bom đã lặng. Chỉ còn lại những mái chèo gãy, những chiếc khăn bị cháy sém, và bóng dáng 12 cô gái nằm lại bên bến nước quê hương.
Họ đã ngã xuống trong tư thế của những người đang làm nhiệm vụ – mái chèo vẫn còn nằm trong tay.
4. Một bến đò, 12 bông hoa bất tử
Ngày hôm sau, cả làng Mai Xá chìm trong nước mắt. Người mẹ ôm chiếc áo nâu còn vương mùi khói súng. Người cha đứng lặng nhìn con gái mình – tuổi vừa đôi mươi – nằm lại trên bãi cát.
Nhưng cùng với nỗi đau, là niềm tự hào:
12 cô gái đã giữ trọn lời thề với Tổ quốc.
Họ không mang quân hàm, không một lần được ghi tên trên mặt trận, nhưng sự hy sinh của họ đã mở đường cho hàng trăm bộ đội vượt sông an toàn, góp phần bảo vệ từng tấc đất Gio Linh anh hùng.
Ngày nay, tại bến đò Mai Xá, người ta dựng Bia tưởng niệm 12 cô gái Mai Xá, nơi luôn có hoa tươi và khói nhang của người dân, du khách. Bến đò đã thanh bình trở lại, nhưng câu chuyện về 12 cô gái vẫn sống mãi trong lòng quê hương Quảng Trị.
