12. Đại tướng Hoàng Văn Thái – Người đi tiền trạm cho Chiến dịch Điện Biên Phủ
Trước khi Bộ Chỉ huy chiến dịch lên Tây Bắc, Hoàng Văn Thái dẫn đoàn tiền trạm nghiên cứu địa hình, hệ thống phòng ngự và chuẩn bị cơ quan chỉ huy cho trận quyết chiến.
Thời kỳ: Tháng 11/1953–đầu năm 1954
Ngày 26 tháng 11 năm 1953, Hoàng Văn Thái dẫn đầu đoàn cán bộ tiền trạm của Bộ Tư lệnh tiền phương lên đường đi Tây Bắc. Ông được bí mật giao làm Tham mưu trưởng chiến dịch. Khi ấy, quân Pháp vừa đổ bộ xuống Điện Biên Phủ và đang gấp rút biến thung lũng này thành một tập đoàn cứ điểm. Cơ quan tham mưu cần nhanh chóng nắm tình hình trước khi Bộ Chỉ huy chiến dịch đến mặt trận.
Ngày 30 tháng 11, Hoàng Văn Thái dừng lại nghiên cứu tập đoàn cứ điểm Nà Sản, nơi quân Pháp từng xây dựng một hệ thống phòng ngự gồm nhiều cứ điểm hỗ trợ lẫn nhau. Nà Sản là kinh nghiệm quan trọng vì Điện Biên Phủ cũng được tổ chức theo mô hình tập đoàn cứ điểm, nhưng có quy mô lớn, hỏa lực mạnh và hệ thống sân bay phục vụ tiếp tế.
Đến khu vực Điện Biên, đoàn tiền trạm phải khảo sát địa hình thung lũng, vị trí các cứ điểm, hệ thống đường sá và khả năng bố trí pháo binh của ta. Hoàng Văn Thái chỉ đạo xây dựng sơ đồ địch, tổ chức trinh sát và lựa chọn nơi đặt sở chỉ huy. Mỗi thông tin đều có ý nghĩa: khoảng cách giữa các cứ điểm, hướng quan sát của đối phương, độ dốc của đường kéo pháo hay khả năng che giấu lực lượng.
Ban đầu, phương án “đánh nhanh, thắng nhanh” được chuẩn bị với mục tiêu tập trung lực lượng đột phá, giải quyết tập đoàn cứ điểm trong thời gian ngắn. Cơ quan tham mưu phải tổ chức hiệp đồng bộ binh, pháo binh, công binh và phòng không trong một trận đánh có quy mô chưa từng có. Tuy nhiên, quá trình trinh sát cho thấy đối phương liên tục tăng quân, củng cố công sự và xây dựng một hệ thống phòng ngự ngày càng vững chắc.
Việc kéo pháo vào trận địa gặp nhiều khó khăn. Đường sá được mở trong địa hình hiểm trở, pháo nặng phải dùng sức người đưa qua dốc cao, trong khi yêu cầu giữ bí mật rất nghiêm ngặt. Thời gian chuẩn bị cũng chưa đủ để nhiều đơn vị thuần thục cách đánh hiệp đồng. Những dấu hiệu ấy khiến Bộ Chỉ huy phải cân nhắc lại khả năng bảo đảm chắc thắng.
Khi Đại tướng Võ Nguyên Giáp quyết định chuyển sang phương châm “đánh chắc, tiến chắc”, cơ quan tham mưu đứng trước khối lượng công việc khổng lồ. Toàn bộ kế hoạch phải thay đổi; pháo được kéo ra, đơn vị tổ chức lại và hệ thống trận địa bao vây được xây dựng. Hoàng Văn Thái là người trực tiếp giúp Tổng Tư lệnh cụ thể hóa quyết định ấy thành mệnh lệnh và kế hoạch mới.
Vai trò của người đi tiền trạm không hào nhoáng. Ông phải đến trước, nhìn thấy khó khăn trước và chuẩn bị dữ liệu để người chỉ huy lựa chọn. Những ngày nghiên cứu Nà Sản và Điện Biên cho thấy phẩm chất nổi bật của Hoàng Văn Thái: không để mong muốn chiến thắng thay thế việc đánh giá khách quan. Chính những thông tin cụ thể từ thực địa góp phần giúp Bộ Chỉ huy nhận ra rằng muốn chắc thắng, quân ta cần thêm thời gian, một cách đánh khác và một thế trận được chuẩn bị kỹ hơn.
