13. Đi qua những cơn bão đảo chính ở Sài Gòn (Ông Ba Quốc)

Sau cuộc đảo chính lật đổ Ngô Đình Diệm tháng 11 năm 1963, chính trường Sài Gòn bước vào thời kỳ biến động. Dương Văn Minh, Nguyễn Khánh, Trần Văn Hương, Phan Huy Quát và các nhóm tướng lĩnh liên tục thay đổi vị trí; những cuộc chỉnh lý, đảo chính và phản đảo chính diễn ra dồn dập. Đối với Ba Quốc, mỗi biến động vừa mở cơ hội thu thập tin, vừa có thể làm vỏ bọc sụp đổ.

Người lãnh đạo mới thường thanh lọc nhân sự của phe cũ. Một sĩ quan từng được Trần Kim Tuyến tin dùng có thể bị xem là nguy hiểm. Ba Quốc phải chứng minh giá trị chuyên môn và giữ khoảng cách vừa đủ với từng phe để không bị kéo theo khi họ thất thế. Ông xây dựng hình ảnh một cán bộ nghiệp vụ hơn là tay chân chính trị của một cá nhân.

Những cuộc đảo chính cũng làm lộ sâu hơn mức độ can thiệp của Mỹ. Qua hồ sơ, tiếp xúc và những thay đổi nhân sự, ông có điều kiện đánh giá ai được hậu thuẫn, phe nào chỉ tồn tại ngắn và xu hướng chiến lược của Washington. Những nhận định ấy giúp phía cách mạng không bị đánh lừa bởi tên tuổi thay đổi trên bề mặt.

Trong một số vụ, Ba Quốc vừa biết trước mâu thuẫn, vừa được giao điều tra sau biến động. Công việc đòi hỏi ông viết báo cáo phù hợp với nhu cầu của người thắng cuộc nhưng không đẩy những lực lượng có lợi cho mục tiêu cách mạng vào nguy hiểm. Chỉ một nhận xét quá sắc có thể khiến cấp trên khen ngợi nhưng đồng thời chú ý quá mức đến người viết.

Đi qua các “cơn bão” cho thấy sức bền của vỏ bọc Nguyễn Văn Tá. Một điệp viên có thể thâm nhập nhờ quan hệ với một nhân vật, nhưng muốn tồn tại lâu phải dựa vào năng lực và khả năng thích ứng. Ba Quốc không cố dự đoán chính xác mọi cuộc đảo chính; ông chuẩn bị để bất kể ai lên, vai trò chuyên môn của mình vẫn có lý do tồn tại.

Nhờ vậy, ông tiếp tục ở sâu trong bộ máy tình báo qua nhiều chính quyền. Sự ổn định của một con người giữa bất ổn chung khiến đồng nghiệp càng xem ông là người đáng tin—một nghịch lý giúp nguồn tin chiến lược của cách mạng tồn tại ngay giữa những cuộc thanh trừng.