13 NGƯỜI TRẺ Ở LẠI TRUÔNG BỒN TRƯỚC GIỜ NGỪNG NÉM BOM

“Tim có thể ngừng đập, nhưng đường không thể tắc”

Truông Bồn nằm trên tuyến đường 15A, thuộc xã Mỹ Sơn, huyện Đô Lương, Nghệ An. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, đây là một mắt xích quan trọng trên tuyến vận tải từ hậu phương miền Bắc vào chiến trường miền Nam.

Địa hình nơi đây vốn hiểm trở, đường hẹp, dốc, hai bên là núi đồi. Khi đối phương phát hiện vai trò của tuyến đường, Truông Bồn trở thành một trong những trọng điểm bị đánh phá dữ dội.

Theo các tư liệu lịch sử, từ năm 1964 đến 1968, gần 20.000 quả bom cùng hàng chục nghìn quả tên lửa đã trút xuống khu vực này.

Bom đánh xuống, đường bị phá.

Thanh niên xung phong lại ra san lấp.

Đường vừa thông, máy bay lại tiếp tục đánh.

Công việc cứ thế lặp lại.

Trong hoàn cảnh ấy, những khẩu hiệu “Tim có thể ngừng đập, nhưng đường không thể tắc”, “Đường chưa thông không tiếc máu xương” trở thành quyết tâm của những người bám trụ tại trọng điểm.

Đầu năm 1967, Đại đội TNXP 317, Tổng đội TNXP Nghệ An được điều đến Truông Bồn.

Trong đơn vị, 14 cán bộ, chiến sĩ được lựa chọn làm lực lượng trực chiến, đảm nhận những công việc nguy hiểm nhất: quan sát máy bay, cảnh báo bom, san lấp hố bom, sửa đường và làm “cọc tiêu sống” dẫn những đoàn xe vượt qua trọng điểm trong đêm.

Họ được đồng đội gọi bằng những cái tên: “Tiểu đội thép”, “Tiểu đội cảm tử”.

Có người đã chuẩn bị ngày rời đơn vị

Cuối tháng 10/1968, một số thành viên của Đại đội 317 đã đủ điều kiện để rời lực lượng TNXP.

Đơn vị xét chọn 8 người thuộc những hoàn cảnh khác nhau để giải quyết xuất ngũ.

Có người ở nhà chỉ còn mẹ già đau yếu.

Có người có anh trai vừa hy sinh ở chiến trường miền Nam.

Có một đôi nam nữ đã yêu nhau ba năm, chỉ chờ ngày rời đơn vị để tổ chức đám cưới.

Buổi gặp mặt chia tay đồng đội đã được tổ chức.

Những người trẻ ấy đã có thể nghĩ về ngày trở về nhà.

Nhưng tối 30/10/1968, Đại đội 317 nhận được lệnh phải khẩn trương giải phóng tuyến đường để đoàn xe quân sự vượt qua Truông Bồn vào Nam trước khi trời sáng.

Những người chuẩn bị xuất ngũ vẫn xung phong ra hiện trường.

Lý do rất giản dị: khi còn ở đơn vị, họ vẫn còn trách nhiệm với con đường.

Đêm cuối cùng ở Truông Bồn vì thế không phải một đêm chia tay.

Họ lại cầm cuốc, xẻng ra mặt đường.

Đêm 30, rạng sáng 31/10/1968

Suốt đêm, lực lượng TNXP san lấp hố bom, sửa chữa mặt đường để đoàn xe vượt qua.

Công việc diễn ra trong cuộc chạy đua với thời gian.

Trước khi trời sáng, những chiếc xe quân sự phải rời khỏi trọng điểm, bởi ban ngày nguy cơ bị máy bay phát hiện và đánh phá rất lớn.

Đến rạng sáng 31/10, đoàn xe lần lượt đi qua.

Chiếc xe cuối cùng rời Truông Bồn.

Nhưng những thanh niên xung phong vẫn chưa nghỉ.

Mặt đường còn phải tiếp tục được củng cố.

Khoảng 6 giờ 10 phút sáng, khi công việc thông đường sắp hoàn thành, còi báo động vang lên.

Máy bay Mỹ lao đến.

Bom trút xuống khu vực mà các TNXP vừa làm nhiệm vụ.

Truông Bồn chìm trong đất đá và khói bom.

Khi trận oanh tạc kết thúc, đồng đội, dân quân và người dân địa phương lao đến tìm kiếm.

14 người của Tiểu đội trực chiến đã ở trong khu vực bị đánh phá.

Chỉ Trần Thị Thông, Tiểu đội trưởng Tiểu đội 2, sống sót.

13 đồng đội của chị đã hy sinh.

11 người là nữ, 2 người là nam.

Người trẻ nhất mới 17 tuổi.

Không ai trong 13 người kịp lập gia đình.

13 người nằm lại, một người trở về

Trần Thị Thông trở thành người duy nhất sống sót trong trận bom ấy.

Nhiều năm sau, ký ức về buổi sáng 31/10 vẫn được người Tiểu đội trưởng kể lại.

Chị nhớ mình là người xuống hầm sau cùng, sau khi quan sát các đồng đội lần lượt vào vị trí trú ẩn.

Rồi bom nổ.

Đất đá vùi xuống.

Khi được tìm thấy, Trần Thị Thông còn sống.

Nhưng 13 người em, người đồng đội của chị không trở về.

Việc tìm kiếm sau trận bom vô cùng khó khăn bởi mặt đất đã bị cày xới.

Không phải tất cả 13 liệt sĩ đều tìm được hài cốt nguyên vẹn.

Ngày nay, tại Khu di tích Truông Bồn có khu mộ chung tưởng niệm những TNXP đã hy sinh trong buổi sáng ấy.

Nhưng Truông Bồn không chỉ có 13 người đã mất.

Trong những năm chiến tranh, nơi đây là địa bàn hoạt động của hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ, bộ đội, dân quân, công nhân giao thông và TNXP. Đền thờ tại Khu di tích tưởng niệm 1.240 cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh trong quá trình chiến đấu, bảo vệ tuyến giao thông tại Truông Bồn.

13 TNXP của Đại đội 317 trở thành những gương mặt tiêu biểu nhất của sự hy sinh ấy.

Con đường phải được thông

Nếu chỉ nhìn vào buổi sáng 31/10/1968, câu chuyện Truông Bồn là câu chuyện về một trận bom và 13 người trẻ đã mất.

Nhưng phía sau nó là một nhiệm vụ kéo dài suốt nhiều năm: giữ cho con đường không bị cắt đứt.

Sau mỗi trận bom, lực lượng TNXP lại tìm bom nổ chậm, san lấp hố bom, sửa mặt đường.

Ban đêm, họ đứng trên tuyến đường làm những “cọc tiêu sống”, hướng dẫn các đoàn xe đi qua.

Có những lúc xe trúng bom bốc cháy, TNXP cùng lái xe lao vào cứu người, cứu hàng.

Có những đêm làm việc đến sáng.

Rồi ngày hôm sau lại tiếp tục.

Các tài liệu về Truông Bồn ghi nhận lực lượng bám trụ tại đây đã góp phần bảo đảm cho hơn 94.000 lượt xe cơ giới, vận chuyển và giải tỏa hơn 1 triệu tấn hàng hóa qua trọng điểm để tiếp tục chi viện cho chiến trường miền Nam.

Trong dòng xe ấy, có những chuyến đã đi qua nhờ con đường mà những thanh niên tuổi mười tám, đôi mươi vừa san lấp.

Sáng 31/10/1968 cũng vậy.

Đoàn xe đã qua.

Nhưng 13 người mở đường thì ở lại.

Những người trẻ mãi mãi ở tuổi đôi mươi

Năm 1996, Truông Bồn được công nhận là Di tích lịch sử quốc gia.

Câu chuyện về 13 TNXP của “Tiểu đội thép” từ đó tiếp tục được lưu giữ tại nơi họ đã hy sinh.

Nhưng điều khiến câu chuyện Truông Bồn còn được nhắc đến không chỉ nằm ở mức độ khốc liệt của bom đạn.

Đó còn là câu chuyện về những dự định đã dừng lại vào một buổi sáng.

Có người đã có quyết định xuất ngũ.

Có người ở nhà còn mẹ già chờ đợi.

Có người đã có người yêu và dự định sau khi hoàn thành nhiệm vụ sẽ tổ chức đám cưới.

Họ đều có thể nghĩ về một cuộc sống khác sau những tháng năm ở Truông Bồn.

Nhưng đêm 30/10, khi đơn vị cần người ra mặt đường, họ vẫn đi.

Bởi đoàn xe phải vượt qua trước khi trời sáng.

Bởi hố bom phải được lấp.

Bởi tuyến đường vào Nam không thể bị đứt.

Sáng 31/10/1968, những chiếc xe cuối cùng đã vượt qua Truông Bồn. Nhưng 13 người trẻ làm nên con đường cho những chuyến xe ấy đã không còn trở về.

Họ ở lại Truông Bồn, mãi mãi ở tuổi mười bảy, mười tám, đôi mươi.