13. Thượng tướng Trần Văn Trà – Đối đầu chiến lược “tìm và diệt” của quân đội Mỹ

Từ giữa năm 1965, Mỹ đưa lực lượng chiến đấu trực tiếp vào miền Nam và chuyển sang thực hiện chiến lược “chiến tranh cục bộ”. Quân đội Mỹ có ưu thế vượt trội về máy bay, pháo binh, xe bọc thép, phương tiện thông tin và hậu cần. Họ tin rằng những cuộc hành quân “tìm và diệt” quy mô lớn có thể phá hủy lực lượng chủ lực và cơ quan lãnh đạo của cách mạng miền Nam.

Đối với Trần Văn Trà và Bộ Chỉ huy Miền, đây là một thử thách hoàn toàn mới. Nếu tập trung lực lượng đối đầu trực diện ở địa hình bất lợi, bộ đội có thể chịu tổn thất lớn trước hỏa lực Mỹ. Nhưng nếu chỉ tránh né, đối phương sẽ mở rộng vùng kiểm soát, phá căn cứ và làm suy giảm niềm tin của quần chúng.

Cách giải quyết là xây dựng một thế trận linh hoạt, không để quân Mỹ dễ dàng tìm thấy mục tiêu nhưng vẫn chủ động tạo ra các trận đánh có lợi. Bộ đội bám địa bàn, phân tán khi cần thiết và tập trung nhanh khi có thời cơ. Công sự, hầm trú ẩn, hệ thống giao liên và kho tàng được tổ chức dưới tán rừng nhằm chống lại các cuộc oanh tạc.

Trần Văn Trà cùng các cán bộ chỉ huy nghiên cứu đặc điểm tác chiến của quân Mỹ. Dù có khả năng cơ động cao, các đơn vị Mỹ vẫn phụ thuộc vào căn cứ, đường tiếp tế và bãi đáp trực thăng. Khi tiến sâu vào rừng, đội hình của họ có thể bị kéo dài và khó phát huy đầy đủ hỏa lực. Lực lượng giải phóng tìm cách áp sát, buộc đối phương phải chiến đấu ở cự ly gần để hạn chế pháo binh và không quân.

Trong hai mùa khô 1965–1966 và 1966–1967, quân Mỹ mở nhiều cuộc phản công chiến lược nhằm đánh vào căn cứ và cơ quan đầu não của ta. Miền Đông Nam Bộ trở thành một trong những địa bàn trọng điểm. Các cuộc hành quân diễn ra với quy mô lớn nhưng thường gặp một thế trận khó xác định, nơi lực lượng giải phóng có thể xuất hiện, chiến đấu rồi rút khỏi khu vực trước khi hỏa lực đối phương phát huy toàn bộ sức mạnh.

Cuộc hành quân Junction City đầu năm 1967 là nỗ lực lớn của Mỹ nhằm đánh vào căn cứ của Trung ương Cục miền Nam ở Tây Ninh. Đối phương sử dụng bộ binh, cơ giới và đổ quân đường không, hy vọng bao vây và tiêu diệt cơ quan lãnh đạo cùng lực lượng chủ lực. Tuy nhiên, các cơ quan được bảo vệ, bộ đội liên tục đánh vào những bộ phận sơ hở và làm phá sản ý định của cuộc hành quân.

Một yếu tố quan trọng trong việc đứng vững là sự tham gia của nhân dân. Đồng bào tại các căn cứ giúp bảo vệ cán bộ, vận chuyển lương thực và cảnh giới khi đối phương hoạt động. Mạng lưới chiến tranh nhân dân khiến quân Mỹ dù có thể chiếm một khu vực trong thời gian ngắn nhưng khó thiết lập sự kiểm soát ổn định.

Từ tháng 11 năm 1967, Trần Văn Trà chuyển sang làm Phó tư lệnh Bộ Chỉ huy Miền khi Hoàng Văn Thái vào đảm nhiệm chức tư lệnh. Sự thay đổi tổ chức nhằm chuẩn bị cho nhiệm vụ chiến lược mới. Với kinh nghiệm trực tiếp chỉ huy từ năm 1963, ông tiếp tục tham gia xây dựng kế hoạch và phụ trách những hướng quan trọng.

Qua hai mùa khô, mục tiêu “tìm và diệt” lực lượng chủ lực cách mạng của Mỹ không đạt được. Trái lại, Quân Giải phóng vẫn giữ được lực lượng và tích lũy thêm kinh nghiệm đối đầu với quân đội hiện đại. Thế trận ấy tạo điều kiện để cách mạng miền Nam chuẩn bị một cuộc tiến công có quy mô chưa từng có vào đầu năm 1968.