132. Nhật ký chiến tranh - Những trang viết truyền cảm hứng

Những dòng nhật ký trong trẻo, đầy ước vọng, hoài bão và lẽ sống. Những trang viết riêng tư nhưng mang cả tinh thần dân tộc và hơi thở thời đại đã truyền cảm hứng sống mãnh liệt cho thế hệ trẻ hôm nay.

Bạn đọc chắc không thể quên những câu chuyện về cuốn nhật ký "Mãi mãi tuổi hai mươi" của liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc và "Nhật ký Đặng Thùy Trâm" của Anh hùng, liệt sĩ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm. Hai cuốn nhật ký với hàng triệu bản in đã được phát hành, được dịch ra nhiều thứ tiếng.

Với một đất nước đã trải qua nhiều năm chiến tranh như Việt Nam thì có hàng nghìn cuốn nhật ký được viết bởi những người lính trên khắp các mặt trận. Tôi may mắn được biết đến 3 cuốn nhật ký về chiến tranh của những người con Quảng Ninh, những cuốn nhật ký chứa đựng thanh xuân của họ.

"Nhật ký chiến tranh"

"Nhật ký chiến tranh" của chàng thanh niên mới học hết lớp 7 trường làng ở một xã đảo xa đất liền là Minh Châu (Vân Đồn). Khi xuất bản, cuốn nhật ký này đã trở thành hiện tượng, bởi chất văn học và tầm tư tưởng thế hệ. Ở đó, người đọc bắt gặp một tâm hồn lãng mạn, sôi nổi yêu đời, yêu thương cha mẹ, người thân và một niềm tin vào lý tưởng cộng sản. Nhà văn Ma Văn Kháng đã gọi cuốn nhật ký này là "bản độc thoại giản dị và đẹp đẽ về nhân cách một con người, một chiến sĩ".

Nhập ngũ năm 1966 khi mới 18 tuổi, Trình Văn Vũ (tên thường gọi là Tình Vũ) trở thành một dũng sĩ quân báo tại chiến trường Quảng Trị khốc liệt trong kháng chiến chống Mỹ; sau đó được giao nhiệm vụ phụ trách tiểu đội trinh sát trong chiến dịch Đường 9 Nam Lào. Anh đã hy sinh năm 1971 khi mới 23 tuổi.

Suốt 5 năm trong quân ngũ, Trình Văn Vũ viết 5 cuốn nhật ký, sau đó bị thất lạc 3 cuốn, chỉ còn 2 cuốn do người em trai Trình Văn Khương (hiện sinh sống tại TP Hạ Long) giữ. Ngoài ra còn một trong 2 tập bản thảo viết tay cuốn tiểu thuyết "Một tâm hồn" do Trình Văn Vũ sáng tác. Đây có thể coi là những tác phẩm đầu tay của một người chiến sĩ luôn ấp ủ ước mơ trở thành nhà văn. Những trang viết giàu cảm xúc ấy đã được in thành tập sách "Nhật ký chiến tranh", xuất bản lần đầu năm 2006 và được tái bản nhiều lần sau đó.

Hầu hết những trang nhật ký Trình Văn Vũ viết ngay tại mặt trận, trong khói bom lửa đạn. Anh gửi gắm ở đó tình thương dành cho mẹ cha, cho các em và tình yêu trọn vẹn dành cho người vợ trẻ Thu Hà, người vợ anh chỉ được sống cùng một ngày trước khi lên đường nhập ngũ. Trình Vũ nhớ món cá kho mẹ nấu, nhớ mùa đông mẹ ủ cơm vào chăn cho nóng, nhớ rổ khoai, củ sắn… Chính những điều đó đã giúp Trình Vũ vượt qua những thử thách sống còn của cuộc chiến. Dù trong lúc khó khăn, gian khổ nhất, sức khoẻ suy kiệt nhất, những cơn sốt rét hoành hành thì vẫn ánh lên trong mỗi trang viết một khát vọng sống, niềm tin tưởng, lạc quan vào ngày chiến thắng.

Ngày 16.10

Chiến đấu cho độc lập dân tộc. Đó là điều kêu gọi nhất và từ đó mà có một cái gì rất đỗi thiêng liêng - ra đi và trở về trong chiến thắng, trong sự đùm bọc yêu thương của đồng đội.

Thời gian sẽ trôi. Cây sẽ thay lá, đổi cành, vươn mình giữa rừng ngàn năm ôm ấp. Con người sẽ già cỗi đi theo năm tháng và thời gian vất vả gian nan.

Ta muốn sống. Phải chiến đấu để thắng…

Những dòng nhật ký như những lời thơ ngân vang, trong trẻo, đầy thiết tha ước vọng về một cuộc sống thanh bình; những niềm thương yêu cháy bỏng, những nỗi nhớ thương da diết, khắc khoải, những bồn chồn lo âu, mong đợi...

Theo lời đồng đội kể lại thì Trình Văn Vũ hy sinh khi quay lại cứu đồng đội trong một trận đánh ở Đường 9 Nam Lào. Ngay từ khi bắt đầu viết nhật ký, Vũ đã dự cảm về sự hy sinh, mất mát này... Chỉ khi cái chết cận kề, tiếng nói con người mới vang lên trung thực nhất.

Ngày 2.8

Có ai biết chăng cứ ngày ngày từng trang giấy ấy vẫn đang chờ một cái gì khốc liệt. Một khốc liệt nhưng tin rằng rất vinh quang…

Khi ấy nếu ngã xuống, máu sẽ nhuộm hồng bìa sổ và tin rằng mi sẽ đến với Thu Hà yêu quý của ta.

Ngày 26.8

Hà sẽ hiểu hơn nữa khi người thân yêu của nàng đem tâm hồn và lòng tin yêu ấy vào nơi khói lửa.

Nơi ấy biết đâu chiến tranh tàn ác sẽ cướp hết tất cả của một con người: Tâm hồn và thể xác.

Dự cảm trở thành sự thật. Trình Văn Vũ không còn nữa. Nhưng một phần tâm hồn anh còn ở lại trong những trang nhật ký ố màu thời gian. Đọc nhật ký của một người chiến sĩ mà thấy được lý tưởng của cả một thế hệ. Đó là lý do vì sao cuốn nhật ký có sức lay động từng trái tim, truyền lửa đến những người trẻ hôm nay về một nhân cách sống luôn sẵn sàng cống hiến và tin tưởng vào con đường mình đã chọn.

"Những ngày ở Trường Sơn"

Cuốn sách thứ 2 dẫn tôi đến với những ký ức của người lính chiến trường là nhật ký "Những ngày ở Trường Sơn" của tác giả Nguyễn Văn Đạt, nguyên Phó Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Quảng Ninh. Mỗi câu chuyện trong nhật ký như một đoạn phim quay chậm, tái hiện lại thời bi tráng của thế hệ cha anh.

Những ngày ở Trường Sơn, tự tên cuốn nhật ký đã nói lên mạch xúc cảm chủ đạo của tác giả. Cuốn nhật ký bắt đầu từ ngày 22/4/1966, kết thúc ngày 26/5/1974, kể về quãng thời gian suốt 8 năm trong quân ngũ với biết bao kỷ niệm của người chiến sĩ trẻ Nguyễn Văn Đạt, chiến sĩ thông tin Đoàn Đường dây miền Nam những năm chống Mỹ.

Từ những trang viết tay đến khi được in thành sách, cuốn nhật ký vẫn giữ hầu như nguyên vẹn những xúc cảm trong trẻo của chàng thanh niên 22 tuổi hăm hở lên đường vào chiến trường miền Nam, mang theo biết bao hoài bão, dù không tránh khỏi những nỗi sợ trước sự nguy hiểm của cuộc chiến.

Ở đó, người đọc bắt gặp tình đồng đội vượt lên những mất mát, đau thương trong chiến tranh, những cơn sốt rét giữa mưa rừng Trường Sơn, những lá thư đầy xúc động từ gia đình, những xúc cảm đẹp trước những cô gái Trường Sơn. Và cả những bài thơ khóc bạn:

Anh đã hy sinh giữa chiến trường/ Cây rừng lay động gió muôn phương/ Mắt tôi không khóc lòng chảy máu/ Không sầu nhưng thấy nặng yêu thương.

Từ những trang viết giản dị này, thế hệ trẻ hôm nay nhận lại thật nhiều bài học về tình người trong gian khó, sự hy sinh và lòng quả cảm. Cùng với rất nhiều cuốn nhật ký khác về chiến tranh, "Những ngày ở Trường Sơn" như một nốt trầm góp thêm cho bản trường ca anh hùng và bi tráng về những con người ra trận ngày ấy, với lý tưởng, khát vọng cống hiến tuổi trẻ, dù có thể hy sinh.

"Ký ức thời binh lửa"

“Ký ức thời binh lửa” là tập hồi ký của tác giả Nguyễn Đăng San, CCB Sư đoàn 2, hiện là Phó Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin TP Hạ Long. Bằng cách nhìn thẳng thắn, trực diện của người trong cuộc, dưới ngòi bút của Nguyễn Đăng San, những câu chuyện về chiến tranh, về tình đồng đội, thân phận con người hôm qua và hôm nay, cả sự cam go, quyết liệt trong từng trận đánh được hiện ra chân thực và cảm động.

Hình ảnh người chiến sĩ trong “Ký ức thời binh lửa” được tác giả khắc họa bằng sự rung động của một trái tim đầy nhiệt huyết, cho bạn đọc hiểu thêm giá trị hiện thực của một thời số phận con người được gắn liền với số phận của dân tộc và hiểu thêm về sự mất mát, hy sinh của người lính, một sự hy sinh vô giá:

Dù chiến tranh đã lùi xa gần nửa thế kỷ, những trang nhật ký thấm đẫm máu, mồ hôi, nước mắt ấy là những di sản quý giá mà lớp lớp thế hệ sau cần gìn giữ, trân quý. Họ, những người con đã cháy hết mình cho tuổi 20 anh dũng, can trường, đã thắp lên trong tim thế hệ mai sau một sinh khí mới, niềm tự hào về đất nước, để nối dài những ước mơ cống hiến, dựng xây và luôn sẵn sàng lên đường bất cứ khi nào Tổ quốc gọi tên.