15 CUỐN NHẬT KÝ
Là thanh niên xung phong cách đây gần nửa thế kỷ, nhưng khi hẹn trò chuyện, bà Nguyễn Thị Cẩm Hồng (quận 11, TP.HCM) vẫn xúc động: “Mấy bữa nay cô đâu có ngủ được. Cô nhớ hồi đó quá, cứ nôn nao chuyện cũ. Đất nước mình lúc nào cũng cần những người dám dấn thân”.
Ngày đó đất nước mới ra khỏi chiến tranh, cần đôi tay người đi khai hoang, xây dựng những khu định cư kinh tế mới… Tháng 4-1976, đang làm việc ở phường 8, quận Thạnh Mỹ Tây (nay là Bình Thạnh), cô gái 18 tuổi Cẩm Hồng hăng hái giơ tay lên đường.
“Tôi thuộc Liên đội Xuyên Mộc (Bà Rịa – Vũng Tàu), tiền thân của 4C – 4 đại đội thanh niên xung phong đầu tiên của TP.HCM. Đêm đầu tôi không ngủ được, nằm nghe tiếng ễnh ương kêu”, bà kể. Đơn vị đóng trên sườn đồi, bà và đồng đội ở trong những lán trại gọi là sam.
Núi rừng hoang vu xen kẽ nhà dân, đêm lạnh gió thổi từng hồi. Họ sưởi ấm bằng cách đốt củi trong những lỗ đào ngoài sân. Dầu thắp phải tiết kiệm, đơn vị dùng đèn chế bằng vỏ chai thuốc đục lỗ rồi lấy vải làm tim đèn. Bà xúc động bộc bạch: “Cơ cực nhưng mà vui. Đáng lẽ ba tháng về, nhưng tôi xin ở lại. Hằng ngày lo nhiệm vụ, cuối tuần chúng tôi đi thăm hỏi người dân. Nhà nào khổ quá thì mình tặng gạo, khoai mì…”.
Giờ đây cầm ly trà thơm, bà nhớ tới món “trà quạo”, bởi lúc đó trà quý lắm. Người pha bỏ vô cái lon, đổ nước sôi thiệt đặc, pha đi pha lại mười mấy lần. Dù cảnh sống thiếu thốn nhưng bà tâm niệm như vậy không là gì so với những đồng đội đến các vùng xa xôi đào kênh, ngâm người dưới nước phèn.
Ân tình đồng đội kể sao cho hết. Một lần tiểu đội nam đi lao động mé sông Ray, tiểu đội nữ gánh cơm vào. Gần tới, đội của bà nghe tiếng la: “Anh Vấp bị tai nạn rồi!”. Bên kia suối, anh Thạch Vấp ôm bắp chân, máu đỏ một mảng cỏ. Cạnh bên, các anh đang làm chiếc cáng đưa đồng đội về bên này.
Mắt bà đỏ hoe: “Nhắc tới muốn khóc. Các anh lấy hai cái áo tròng vô hai cây tre làm cáng. Một số anh nhảy ùm xuống suối kê cây lên vai, rồi anh Thu và anh Phước cầm cáng khiêng anh Vấp, đi nhón từ từ qua suối, máu nhỏ giọt lên vai mấy anh đứng dưới…”. Anh Vấp được đưa đi trạm xá, rồi về thành phố chữa.
Ít lâu sau, Trường Thanh niên xây dựng cuộc sống mới được thành lập ở nơi bà đóng quân. Đơn vị bung ra làm cán bộ khung. Thoắt cái bốn năm trôi, về lại thành phố, bà làm kế toán xí nghiệp dệt lưới rồi lấy chồng cũng là thanh niên xung phong. Bà cười cho biết cái tánh mình “làm như có chất thanh niên xung phong ở trỏng”.
Làm xí nghiệp chừng bảy năm, bà kể công nhân thương lắm bởi bà mạnh dạn nói những nguyện vọng của họ. Nghỉ năm 1991, bà ra bán me ngào bỏ mối và bán cà phê tại nhà.
