15. Đại tướng Mai Chí Thọ – Phụ trách cánh nội thành trong Chiến dịch Hồ Chí Minh

Đầu năm 1975, cục diện chiến trường miền Nam thay đổi nhanh chóng. Sau thắng lợi ở Tây Nguyên và sự tan rã của lực lượng đối phương tại nhiều tỉnh miền Trung, thời cơ giải phóng Sài Gòn xuất hiện sớm hơn dự kiến. Đối với Khu ủy Sài Gòn – Gia Định, nhiệm vụ đặt ra là chuẩn bị lực lượng bên trong thành phố để phối hợp với các cánh quân chủ lực từ bên ngoài tiến vào.

Mai Chí Thọ khi ấy là một trong những cán bộ lãnh đạo chủ chốt của chiến trường Sài Gòn – Gia Định. Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh, Thành ủy được tổ chức thành hai cánh; ông được phân công phụ trách cánh A hoạt động trong nội thành. Trách nhiệm của ông gắn với việc nắm tình hình, duy trì sự chỉ đạo và chuẩn bị các lực lượng chính trị, vũ trang tại chỗ.

Sài Gòn những ngày cuối tháng 4 vẫn có một bộ máy quân sự, cảnh sát và hành chính đông đảo. Dù tinh thần đối phương suy giảm, nguy cơ giao tranh, phá hoại hoặc gây rối vẫn hiện hữu. Nếu các lực lượng trong thành phố hành động thiếu phối hợp, tình hình có thể dẫn đến thương vong lớn cho dân thường và ảnh hưởng đến việc tiếp quản.

Cơ sở cách mạng trong nội thành được giao nhiều nhiệm vụ: theo dõi hoạt động của đối phương, bảo vệ các công trình quan trọng, vận động binh lính buông súng, hướng dẫn quần chúng và sẵn sàng hỗ trợ các đơn vị tiến vào. Những cán bộ hoạt động bí mật nhiều năm phải chuyển nhanh sang tư thế công khai nhưng vẫn bảo đảm an toàn cho đến thời điểm quyết định.

Mai Chí Thọ cùng bộ phận lãnh đạo đặc biệt chú ý sự phối hợp giữa lực lượng tại chỗ với các binh đoàn chủ lực. Người trong thành phố có lợi thế hiểu địa bàn, biết tình hình dân cư và các cơ quan quan trọng; bộ đội từ bên ngoài có sức mạnh để đánh chiếm những mục tiêu quân sự lớn. Hai lực lượng cần hỗ trợ nhau để cuộc tiến công diễn ra nhanh chóng.

Sáng ngày 30 tháng 4 năm 1975, các cánh quân tiến vào trung tâm Sài Gòn. Chính quyền Sài Gòn tuyên bố đầu hàng, đánh dấu sự kết thúc của cuộc chiến tranh kéo dài và mở ra thời kỳ đất nước thống nhất. Đối với Mai Chí Thọ, đó là kết quả của hàng chục năm bám trụ tại Nam Bộ, từ Cần Thơ, Mỹ Tho, miền Đông đến Sài Gòn – Gia Định.

Tuy nhiên, giải phóng thành phố mới chỉ là hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu. Một đô thị hàng triệu dân cần nhanh chóng được ổn định. Các cơ quan, nhà máy, kho tàng và hệ thống điện, nước phải được bảo vệ. Tàn quân, vũ khí còn rơi rớt và các tổ chức chống phá có thể gây mất an ninh. Đời sống người dân cũng cần được duy trì để tránh hoang mang.

Với kinh nghiệm về công tác Công an và hoạt động đô thị, ông lập tức tham gia nhiệm vụ tiếp quản, tổ chức chính quyền và bảo đảm an ninh. Sự chuyển tiếp từ chiến tranh sang hòa bình đòi hỏi cách làm khác: kiên quyết với những hành động nguy hiểm nhưng phải phân loại con người, ổn định xã hội và hạn chế những xáo trộn không cần thiết.

Ngày 30 tháng 4 là dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời Mai Chí Thọ. Người cán bộ từng hoạt động bí mật giữa vòng vây của đối phương đã cùng đồng đội chứng kiến thành phố được giải phóng. Nhưng thay vì dừng lại ở niềm vui chiến thắng, ông bước ngay vào một nhiệm vụ mới: góp phần đưa Sài Gòn – Gia Định từ một trung tâm chiến tranh trở thành thành phố của đất nước thống nhất.