15. Thượng tướng Trần Văn Trà – Chiến dịch Nguyễn Huệ và mặt trận Đường 13

Năm 1972, Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương quyết định mở cuộc tiến công chiến lược trên nhiều hướng ở miền Nam. Tại chiến trường miền Đông Nam Bộ, Bộ Tư lệnh Miền tổ chức Chiến dịch Nguyễn Huệ, lấy khu vực Lộc Ninh–Bình Long–Đường 13 làm hướng tiến công chủ yếu. Trung tướng Trần Văn Trà được giao làm Tư lệnh chiến dịch.

Địa bàn chiến dịch trải rộng trên các tỉnh Bình Long, Phước Long, Tây Ninh và Bình Dương, phía bắc Sài Gòn. Đường 13 là tuyến giao thông quan trọng nối Sài Gòn với khu vực biên giới. Nếu phá vỡ được hệ thống phòng thủ tại đây, quân giải phóng có thể mở rộng vùng căn cứ và tạo sức ép trực tiếp lên tuyến phòng thủ phía bắc Sài Gòn.

So với những chiến dịch trước, Nguyễn Huệ có quy mô và mức độ hiệp đồng lớn hơn. Lực lượng tham gia gồm bộ binh, pháo binh, xe tăng, phòng không và các đơn vị bảo đảm. Việc đưa phương tiện nặng qua địa hình rừng núi, giữ bí mật và bảo đảm đạn dược đòi hỏi một quá trình chuẩn bị công phu.

Để thuận lợi cho công tác chỉ huy, Bộ Tư lệnh Miền thành lập Bộ Chỉ huy Đoàn 301, tương đương một quân đoàn tăng cường, trực tiếp phụ trách hướng chủ yếu. Trần Văn Trà cùng bộ chỉ huy xác định cách đánh phải kết hợp tiến công cứ điểm với tiêu diệt lực lượng ứng cứu, không để đối phương dễ dàng sử dụng quân cơ động để khôi phục trận địa.

Ngày 1 tháng 4 năm 1972, chiến dịch mở màn. Các đơn vị quân giải phóng tiến công trên nhiều hướng, cắt Đường 13 và cô lập các cụm phòng thủ. Tại khu vực Lộc Ninh, bộ đội đánh vào căn cứ, đồng thời tổ chức phục kích lực lượng đối phương từ Hoa Lư về ứng cứu.

Ngày 7 tháng 4, Lộc Ninh được giải phóng. Đây là một thắng lợi có ý nghĩa lớn, tạo ra vùng giải phóng rộng và tương đối hoàn chỉnh ở miền Đông Nam Bộ. Lộc Ninh sau đó trở thành địa bàn quan trọng của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam và các cơ quan lãnh đạo chiến trường.

Trên hướng An Lộc, chiến sự diễn ra rất quyết liệt. Đối phương tập trung không quân, pháo binh và lực lượng tăng viện để giữ thị xã. Quân giải phóng gây cho đối phương nhiều tổn thất nhưng cũng phải chịu những khó khăn lớn trước hỏa lực tập trung. Chiến dịch vì vậy kéo dài, đặt ra yêu cầu liên tục điều chỉnh lực lượng và cách đánh.

Dù chưa đạt được toàn bộ mục tiêu đề ra, Chiến dịch Nguyễn Huệ đã giải phóng một vùng chiến lược rộng lớn, nối miền Đông Nam Bộ với Đông Bắc Campuchia, Tây Nguyên và tuyến chi viện từ miền Bắc. Quân đội Sài Gòn bị tiêu hao nặng và phải phân tán lực lượng để đối phó.

Đối với Trần Văn Trà, Nguyễn Huệ là một bước phát triển quan trọng trong năng lực tổ chức chiến dịch hiệp đồng binh chủng. Những kinh nghiệm về sử dụng lực lượng, đánh giao thông, cô lập cứ điểm và xử lý trước hỏa lực mạnh của đối phương được tích lũy cho các chiến dịch sau. Vùng giải phóng hình thành từ năm 1972 cũng trở thành bàn đạp trực tiếp cho những đòn tiến công quyết định vào năm 1975.