152. Chuyện kể về một lão thành cách mạng

Tham gia cách mạng lúc 16 tuổi, ông đã từng bị địch bắt và tra tấn nhưng vẫn kiên định đi theo cách mạng, ông là Đỗ Mão - lão thành cách mạng ở khu 10, phường Gia Cẩm, thành phố Việt Trì. Sinh năm 1927 tại tỉnh Hưng Yên song cuộc đời hoạt động cách mạng của ông Mão lại gắn bó với tỉnh Sơn Tây và về sau là Phú Thọ.

Khi còn là học sinh, sớm được giác ngộ từ báo Cứu Quốc đã thôi thúc ông đến với cách mạng. Tại Sơn Tây, năm 1943, khi mới 16 tuổi ông đã liên lạc với các đồng chí cách mạng tham gia xây dựng phong trào Việt Minh. Để tạo vỏ bọc, ông lên ấp cùng với những người dân nghèo, vào trang trại trong vai người làm thuê thực sự. Ông đã mượn được một ngôi nhà ba gian, đi xin tre làm bàn ghế, mượn phản gỗ của các hộ dân để mở lớp truyền bá chữ Quốc ngữ. Tại đây, ông đã tập hợp được một lực lượng cùng tham gia hoạt động cách mạng. Năm 1945, khi Nhật - Pháp bắn nhau, ông và lực lượng cách mạng đi thu lượm vũ khí của địch mang về căn cứ cất giấu, rồi sau đó mang ra rừng tập bắn. Thời gian này, ông bị lực lượng thân Nhật nghi ngờ và cử người giám sát. Ông nhớ lại, có một lần từ trong rừng đi ra, bị quân Nhật bắt được, tra tấn đánh đập dã man. Lần đó, ông tưởng mình đã chết, không thể tham gia hoạt động cách mạng được nữa.

Khi được hỏi về kỷ niệm đáng nhớ nhất, ông cười hiền từ kể: Khi cao trào Việt Minh ở Sơn Tây bắt đầu phát triển mạnh, ông được cử lên gặp Tri huyện để giao thư. Tri huyện đọc xong, tỏ rõ thái độ bất hợp tác và hẹn ông 3 ngày sau trả lời. Đúng hẹn 3 ngày sau ông đến, vẫn thái độ không mấy thân thiện; nhanh trí, ông giả vờ cho tay vào trong túi quần lấy súng. Thực ra trong túi chỉ có chiếc khăn tay. Tri huyện tưởng ông có súng nên khiếp sợ tỏ ra thân thiện cởi mở và tiếp xúc ngay với ông. Kể từ đó, giữa ông và Tri huyện có quan hệ tốt. Hễ có chủ trương gì của địch Tri huyện đều báo ngay cho lực lượng cách mạng biết trước”. Năm 1946, 19 tuổi ông được kết nạp vào Đảng cộng sản Việt Nam. Những năm sau đó, ông được điều động phụ trách căn cứ cách mạng ở 2 huyện: Tam Nông và Thanh Thủy. Ban ngày, ông tổ chức họp nhờ nhà người dân trong làng; ban đêm kéo thuyền ra giữa đầm Dị Nậu để theo dõi tình hình diễn biến của địch. Tại đây, ông còn được cử phụ trách dân công, rồi Đội trưởng giảm tô, cải cách, Trưởng phòng ngân hàng, thuế vụ của huyện. Năm 1957, ông lại được điều động về xây dựng thị xã Phú Thọ và Việt Trì, làm Trưởng Ty Công nghiệp; Tỉnh ủy viên - Giám đốc Sở Công nghiệp. Mãi đến năm 1987, về hưu, tham gia các hoạt động xã hội của địa phương, nghiên cứu di tích thời đại Hùng Vương. Ông còn luyện tập và nghiên cứu dưỡng sinh tâm thể. Ông đã được Nhà nước trao tặng Huân chương Độc lập hạng Ba, Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng, Trung ương Liên hiệp các hội khoa học Việt Nam tặng Bằng khen vì đã có thành tích 10 năm nghiên cứu ứng dụng dưỡng sinh thân thể.

Được gặp gỡ, trò chuyện với ông chúng tôi học được ở ông lối sống thanh đạm, giản dị, hiểu thêm, cảm phục, một con người quả cảm, kiên cường.