16. Đại tướng Mai Chí Thọ – Giữ bình yên cho thành phố những ngày đầu giải phóng

Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, Sài Gòn – Gia Định bước vào một thời kỳ chuyển tiếp chưa từng có. Thành phố vừa rời khỏi chiến tranh, bộ máy chính quyền cũ tan rã nhưng nhiều lực lượng quân sự, cảnh sát và tổ chức chính trị của chế độ cũ vẫn còn hiện diện. Vũ khí nằm rải rác, đời sống dân cư xáo trộn và các hoạt động chống phá có thể xuất hiện bất cứ lúc nào.

Mai Chí Thọ được phân công làm Phó Bí thư, Phó Chủ tịch Ủy ban Quân quản Sài Gòn – Gia Định, đồng thời giữ chức Bí thư Đảng ủy và Giám đốc Sở Công an Thành phố. Với kinh nghiệm nhiều năm về an ninh, địch tình và lãnh đạo chiến trường, ông đứng trước trách nhiệm bảo vệ thành quả cách mạng tại một đô thị đặc biệt phức tạp.

Nhiệm vụ cấp bách trước hết là tiếp quản các cơ quan, hồ sơ, trại giam và phương tiện của bộ máy cũ. Lực lượng Công an cách mạng phải nhanh chóng xác định những đối tượng nguy hiểm, thu hồi vũ khí và ngăn chặn các hoạt động phá hoại. Tuy nhiên, số lượng cán bộ tại chỗ còn hạn chế, trong khi phạm vi quản lý của thành phố rất rộng.

Mai Chí Thọ tham gia tổ chức, đào tạo và bố trí lại lực lượng, đồng thời phối hợp với cán bộ được Bộ tăng cường. Ông yêu cầu Công an phải bám địa bàn, nắm dân và không để xuất hiện khoảng trống quản lý. Các đơn vị tại cơ sở vừa làm nhiệm vụ giữ trật tự, vừa giải thích chính sách của chính quyền cách mạng để người dân yên tâm trở lại cuộc sống bình thường.

Một vấn đề khó khăn là phân loại hàng ngũ của chế độ cũ. Không thể đánh đồng những người trực tiếp tổ chức chống phá với công chức hoặc quân nhân thực hiện công việc trong hoàn cảnh cụ thể. Việc xử lý cần bảo đảm an ninh nhưng cũng phải tính đến yêu cầu ổn định xã hội và hòa hợp dân tộc.

Ông thường xuyên đi thực tế, kiểm tra các địa bàn và trại cải tạo để nắm tình hình. Phong cách trực tiếp ấy giúp người lãnh đạo không chỉ nhận thông tin qua báo cáo mà còn nhìn thấy điều kiện sinh hoạt, tâm lý của cán bộ và những vấn đề đang phát sinh trong đời sống dân cư.

Thành phố lúc ấy cũng phải đối diện với tội phạm hình sự, đầu cơ, buôn lậu và những nhóm lợi dụng tình hình hỗn loạn. Lực lượng Công an vừa đấu tranh với các tổ chức phản cách mạng, vừa phải bảo vệ tài sản xã hội, giữ trật tự đường phố và bảo đảm hoạt động của các cơ quan, nhà máy.

Trong quá trình xây dựng lực lượng, Mai Chí Thọ nhấn mạnh yêu cầu cán bộ Công an phải giữ kỷ luật và tôn trọng nhân dân. Người chiến sĩ bước vào thành phố với tư cách người bảo vệ cuộc sống mới, vì vậy mọi biểu hiện cửa quyền hoặc xâm phạm lợi ích chính đáng của dân đều có thể làm giảm niềm tin đối với chính quyền cách mạng.

Ngày 20 tháng 1 năm 1976, Ủy ban nhân dân cách mạng thành phố ra mắt, ông giữ cương vị Phó Chủ tịch. Cũng trong năm ấy, ông tham gia những nhiệm vụ tổ chức để thành phố chính thức mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh. Từ một người lãnh đạo chiến trường, ông chuyển sang vai trò quản lý một đô thị lớn trong hòa bình.

Những tháng đầu sau giải phóng là giai đoạn đặt nền móng cho an ninh và trật tự của Thành phố Hồ Chí Minh. Đóng góp của Mai Chí Thọ không chỉ nằm ở việc xử lý những nguy cơ trước mắt, mà còn ở quá trình xây dựng một lực lượng Công an mới, gắn nhiệm vụ bảo vệ chính quyền với trách nhiệm phục vụ nhân dân.