16. Thượng tướng Trần Văn Trà – Vị tướng bước vào cuộc đấu tranh tại Trại Davis

Ngày 27 tháng 1 năm 1973, Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam được ký kết. Cuộc đấu tranh quân sự bước sang một giai đoạn mới, trong đó việc giám sát thực hiện ngừng bắn, trao trả tù binh và rút quân Mỹ trở thành mặt trận đặc biệt quan trọng.

Trần Văn Trà được cử làm Trưởng đoàn đại biểu quân sự của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam trong Ban Liên hợp quân sự bốn bên. Từ một vị tướng quen hoạt động giữa chiến trường, ông phải bước vào những cuộc họp trực diện với đại diện quân sự Mỹ và chính quyền Sài Gòn.

Ngày 28 tháng 1 năm 1973, theo lịch hẹn, máy bay Mỹ sẽ đến Thiện Ngôn đón phái đoàn. Tuy nhiên, khu vực điểm đón bất ngờ bị máy bay phản lực ném bom. Trước hành động nguy hiểm ấy, phái đoàn không từ bỏ nhiệm vụ mà yêu cầu tổ chức lại việc đón tại một địa điểm khác.

Ngày 1 tháng 2, trực thăng Mỹ đến sân bay Lộc Ninh để đưa phái đoàn vào Sài Gòn. Việc những cán bộ cách mạng công khai xuất hiện giữa trung tâm đầu não của đối phương có ý nghĩa chính trị rất lớn. Họ đến đó không với tư cách những người xin thương lượng mà là đại diện chính thức của một bên ký kết Hiệp định Paris.

Hai phái đoàn quân sự cách mạng được bố trí tại Trại Davis, nằm trong khu vực sân bay Tân Sơn Nhất. Đây vốn là một khu trại dã chiến, nhà lợp tôn nóng bức và liên tục chịu tiếng động của máy bay. Phía Mỹ đề nghị bố trí nơi ở tiện nghi hơn cho hai trưởng đoàn Trần Văn Trà và Lê Quang Hòa, nhưng cả hai từ chối để ở cùng đồng đội.

Trong khoảng 60 ngày hoạt động của Ban Liên hợp quân sự bốn bên, Trần Văn Trà cùng các thành viên phái đoàn kiên trì đấu tranh yêu cầu đối phương thực hiện nghiêm chỉnh hiệp định. Những vấn đề trọng tâm gồm ngừng bắn, trao trả tù binh, Mỹ rút hết quân và tiến hành tháo gỡ bom mìn tại các cửa biển miền Bắc.

Các cuộc họp diễn ra căng thẳng. Phía Mỹ và chính quyền Sài Gòn nhiều lần đưa ra những lập luận nhằm đổ trách nhiệm hoặc trì hoãn việc thực hiện cam kết. Trần Văn Trà vận dụng kinh nghiệm chính trị, hiểu biết quân sự và khả năng lập luận để phản bác. Ông thể hiện thái độ kiên quyết về nguyên tắc nhưng linh hoạt trong cách đấu tranh.

Mặt trận Trại Davis không có tiếng súng trực tiếp nhưng vẫn đầy nguy hiểm. Các phái đoàn hoạt động giữa khu quân sự do đối phương kiểm soát, luôn đứng trước nguy cơ bị theo dõi, gây sức ép hoặc tiến công. Mỗi lời phát biểu và mỗi văn bản đều phải được chuẩn bị chặt chẽ vì có ảnh hưởng đến tình hình chiến trường và dư luận quốc tế.

Đến cuối tháng 3 năm 1973, quân đội Mỹ hoàn tất việc rút lực lượng chiến đấu khỏi miền Nam. Đây là bước thực hiện mục tiêu “đánh cho Mỹ cút”, dù cuộc đấu tranh với chính quyền Sài Gòn vẫn tiếp tục. Vai trò tại Trại Davis cho thấy Trần Văn Trà không chỉ là một tướng lĩnh trận mạc mà còn là nhà ngoại giao quân sự có bản lĩnh, đủ sức đấu tranh trực diện với đối phương ngay giữa Sài Gòn.