17. Đại tướng Mai Chí Thọ – Cùng Thành phố Hồ Chí Minh vượt qua thời kỳ hậu chiến

Sau ngày đất nước thống nhất, Thành phố Hồ Chí Minh phải đối diện với nhiều khó khăn về kinh tế và xã hội. Cơ sở sản xuất thiếu nguyên liệu, hệ thống phân phối còn bất cập, thất nghiệp gia tăng và đời sống của một bộ phận người dân rất chật vật. Việc chuyển đổi cơ chế quản lý trong điều kiện đất nước bị bao vây, cấm vận càng khiến thành phố gặp nhiều trở ngại.

Tháng 12 năm 1976, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV của Đảng, Mai Chí Thọ được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, ông đảm nhiệm các cương vị Phó Bí thư thứ nhất Thành ủy, Phó Chủ tịch rồi Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố.

Từ công tác Công an và lãnh đạo chiến trường chuyển sang quản lý đô thị, ông phải tiếp cận một phạm vi nhiệm vụ rất rộng. Thành phố không chỉ cần giữ vững an ninh mà còn phải khôi phục sản xuất, tổ chức lưu thông hàng hóa, giải quyết việc làm và ổn định đời sống dân cư. Mỗi quyết định kinh tế đều có thể tác động trực tiếp đến hàng triệu người.

Trong cơ chế quản lý tập trung, nhiều nhà máy không đủ nguyên liệu nhưng lại khó chủ động tìm nguồn cung. Hàng hóa thiếu, thị trường bị chia cắt và giá cả biến động. Trước thực trạng ấy, lãnh đạo thành phố phải tìm kiếm những cách làm linh hoạt để duy trì sản xuất và bảo đảm đời sống. Mai Chí Thọ cùng các ông Nguyễn Văn Linh, Võ Văn Kiệt và tập thể lãnh đạo Thành phố được ghi nhận là những cán bộ mạnh dạn khảo sát thực tế, lắng nghe cơ sở và từng bước thử nghiệm những phương thức quản lý mới.

Ông thường xuyên gặp gỡ cán bộ, công nhân, trí thức và những người trực tiếp điều hành sản xuất. Qua đó, lãnh đạo Thành phố có thể nhận thấy khoảng cách giữa một số quy định với yêu cầu thực tiễn. Việc tháo gỡ khó khăn không có nghĩa là tùy tiện bỏ qua nguyên tắc, mà phải tìm cách để chính sách phục vụ tốt hơn cho sản xuất và đời sống.

Bên cạnh kinh tế, ông vẫn quan tâm nhiệm vụ bảo đảm an ninh. Thành phố là địa bàn có nhiều hoạt động giao thương, dân cư phức tạp và chịu tác động trực tiếp của những khó khăn sau chiến tranh. Tội phạm, buôn lậu và các hoạt động chống phá có thể lợi dụng sự thiếu ổn định. Vì vậy, phát triển kinh tế phải đi cùng giữ vững trật tự và củng cố lòng tin của người dân.

Mai Chí Thọ cũng quan tâm đến văn hóa, giáo dục và thế hệ trẻ. Ông hiểu rằng việc xây dựng thành phố không thể chỉ được đo bằng số lượng nhà máy hoặc hàng hóa. Một đô thị lớn cần hình thành đời sống văn hóa lành mạnh, chăm lo những người gặp khó khăn và tạo điều kiện để lớp trẻ được học tập, cống hiến.

Phong cách làm việc của ông thể hiện sự thẳng thắn và sẵn sàng đối thoại. Những vấn đề chưa rõ được đưa ra trao đổi, kể cả khi tồn tại nhiều ý kiến khác nhau. Đối với ông, người lãnh đạo phải hiểu đời sống thực tế trước khi đưa ra quyết định, đồng thời phải chịu trách nhiệm về lựa chọn của mình.

Giai đoạn 1976–1982 là những năm đầy thử thách nhưng cũng đặt nền móng cho các tìm tòi đổi mới tại Thành phố Hồ Chí Minh. Từ thực tiễn tháo gỡ khó khăn cho sản xuất và đời sống, nhiều kinh nghiệm được hình thành, góp phần chuẩn bị cho sự đổi mới tư duy kinh tế trên phạm vi cả nước.

Vai trò của Mai Chí Thọ trong thời kỳ này cho thấy ông không chỉ là một cán bộ an ninh hay người lãnh đạo chiến trường. Ông còn là nhà quản lý dám đối diện thực tế, coi đời sống nhân dân là thước đo và cùng tập thể Thành phố tìm đường đi trong một giai đoạn hậu chiến vô cùng khó khăn.