18. Đại tướng Mai Chí Thọ – Một nhà lãnh đạo dám nghĩ, dám làm trong buổi đầu đổi mới

Tháng 3 năm 1982, Mai Chí Thọ tiếp tục được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa V. Ông giữ cương vị Phó Bí thư thứ nhất Thành ủy và Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh. Đây là giai đoạn nền kinh tế đất nước gặp nhiều khó khăn, cơ chế quản lý cũ bộc lộ những hạn chế rõ rệt và đời sống người dân chịu nhiều sức ép.

Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế lớn, có đội ngũ công nhân, trí thức và cơ sở sản xuất đa dạng. Chính vì vậy, những bất cập trong quản lý được thể hiện nhanh và trực tiếp. Nếu nhà máy không có nguyên liệu, người lao động không có việc làm; nếu hàng hóa không lưu thông, đời sống dân cư lập tức bị ảnh hưởng.

Mai Chí Thọ cùng tập thể lãnh đạo Thành phố chủ trương đi sâu tìm hiểu thực tế. Ông gặp gỡ các cơ sở sản xuất, lắng nghe cán bộ quản lý và người lao động trình bày những khó khăn. Nhiều vấn đề không thể giải quyết chỉ bằng cách nhắc lại quy định, mà cần tìm phương án phù hợp với điều kiện cụ thể.

Tinh thần dám nghĩ, dám làm của lãnh đạo Thành phố không phải là hành động cá nhân tách khỏi tổ chức. Các sáng kiến được hình thành từ thực tiễn, đưa ra trao đổi và đánh giá hiệu quả. Mục tiêu quan trọng nhất là khơi thông sản xuất, tạo việc làm và cải thiện đời sống nhân dân trong khi vẫn giữ định hướng chung.

Những kinh nghiệm tại Thành phố Hồ Chí Minh cùng với thực tiễn ở một số địa phương khác góp phần tạo cơ sở cho quá trình đổi mới tư duy kinh tế của Đảng. Thành phố trở thành nơi chứng minh rằng nếu người lao động được khuyến khích và đơn vị sản xuất có mức độ chủ động phù hợp, nguồn lực xã hội có thể được phát huy mạnh mẽ hơn.

Tháng 6 năm 1985, ông thôi giữ chức Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố, chuyển sang làm Phó Bí thư Thường trực rồi Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh. Ở vị trí này, ông tiếp tục quan tâm đồng thời các vấn đề kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh và xây dựng Đảng.

Ông cho rằng người lãnh đạo phải dám nhìn nhận những điều không còn phù hợp. Nếu thực tế đã thay đổi nhưng phương pháp quản lý không thay đổi, khó khăn sẽ tiếp tục dồn lên người dân. Tuy nhiên, đổi mới cũng phải gắn với kỷ luật, trách nhiệm và sự ổn định xã hội, tránh để lợi ích riêng lấn át lợi ích chung.

Một đặc điểm nổi bật trong phong cách của ông là thái độ cởi mở trong đối thoại. Ông trao đổi với cán bộ, trí thức, giới sản xuất, chức sắc tôn giáo và nhiều tầng lớp nhân dân. Đối thoại giúp người lãnh đạo hiểu rằng cùng một chính sách có thể tạo ra những tác động khác nhau đối với từng nhóm xã hội.

Ông cũng quan tâm đến người nghèo và những người dễ bị tổn thương trước sự thay đổi của nền kinh tế. Tăng trưởng không thể được xem là thành công trọn vẹn nếu một bộ phận người dân bị bỏ lại phía sau. Quan điểm ấy về sau tiếp tục thể hiện rõ trong các hoạt động xóa đói, giảm nghèo mà ông dành nhiều tâm huyết.

Đại hội VI của Đảng tháng 12 năm 1986 chính thức mở ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước. Những thử nghiệm và kinh nghiệm thực tế tại Thành phố Hồ Chí Minh đã đóng góp vào quá trình hình thành đường lối ấy. Trong thành quả chung đó có dấu ấn của Mai Chí Thọ, một người lãnh đạo trưởng thành từ chiến trường nhưng luôn sẵn sàng thay đổi cách làm khi cuộc sống đặt ra yêu cầu mới.