18. Mười hai ngày đêm và bước chân ở Khâm Thiên - Bác sĩ Trần Duy Hưng

Cuối tháng 12 năm 1972, Hà Nội trải qua mười hai ngày đêm bị máy bay B-52 và nhiều loại máy bay khác đánh phá dữ dội. Bệnh viện, nhà ga, trường học và khu dân cư trở thành mục tiêu. Phố Khâm Thiên chịu tổn thất đặc biệt nặng nề, nhiều ngôi nhà bị san phẳng và hàng trăm người thiệt mạng, bị thương.

Trong những ngày ấy, bác sĩ Trần Duy Hưng xuống các khu phố, thăm hỏi nhân dân và cùng lực lượng tại chỗ tham gia những công việc khẩn cấp. Tư liệu ghi lại hình ảnh ông đội mũ cối giữa khu vực đổ nát, có mặt cùng đội chữa cháy, tự vệ và cán bộ cứu hộ. Ông cũng cùng mọi người chôn cất những người đã hy sinh—một việc đau đớn nhưng cần thiết để chia sẻ mất mát với các gia đình.

Ở đây, hai vai trò bác sĩ và Chủ tịch gần như không thể tách rời. Người bác sĩ hiểu giá trị của từng phút cứu nạn và nỗi đau của người mất thân nhân. Người đứng đầu chính quyền phải huy động phương tiện, bố trí nơi ở tạm, bảo đảm cứu chữa và khôi phục những dịch vụ tối thiểu. Nhưng trên hết, một con người cần đứng bên cạnh những con người khác trong khoảnh khắc họ yếu đuối nhất.

Ngày 1 tháng 1 năm 1973, Chủ tịch nước Tôn Đức Thắng và bác sĩ Trần Duy Hưng đến thăm nhân dân Khâm Thiên. Những bức ảnh của chuyến thăm trở thành chứng tích về sự tàn phá của chiến tranh, đồng thời cho thấy chính quyền không đứng ngoài nỗi đau của dân. Sự có mặt ấy không thể bù đắp người đã mất, nhưng khẳng định rằng mất mát của từng gia đình là mất mát chung của thành phố.

Ký ức về Trần Duy Hưng trong mười hai ngày đêm không gắn với một bài diễn văn. Người dân nhớ bước chân ông giữa gạch vụn, chiếc mũ cối và những cuộc thăm hỏi. Đó là phép thử nghiệt ngã nhất đối với tinh thần “gần dân”: không chỉ đến nơi có thành tích và tiếng vỗ tay, mà đến nơi đau thương, nguy hiểm và cần sự sẻ chia nhất.