18. Thiếu tướng Vương Thừa Vũ – Chủ tịch Ủy ban Quân chính Hà Nội

Ngày 17 tháng 9 năm 1954, Hội đồng Chính phủ quyết định thành lập Ủy ban Quân chính Hà Nội do Thiếu tướng Vương Thừa Vũ làm Chủ tịch, bác sĩ Trần Duy Hưng làm Phó Chủ tịch. Đây là cơ cấu chuyển tiếp đặc biệt, vừa tổ chức tiếp quản vừa quản lý thành phố trong giai đoạn từ chiến tranh sang hòa bình.

Khối lượng công việc rất lớn: tiếp nhận công sở, nhà máy, bệnh viện, trường học, kho tàng và hệ thống giao thông; giữ an ninh; ngăn phá hoại; bảo vệ ngoại kiều và tài sản của dân. Ủy ban phải duy trì điện, nước, bưu điện, xe điện, hỏa xa, thu gom rác và nguồn cung gạo, củi, thực phẩm. Chỉ một dịch vụ bị gián đoạn cũng có thể gây hoang mang trong dân cư.

Vương Thừa Vũ ban hành các chỉ thị yêu cầu tuần tra, canh gác, quản lý vũ khí và bảo vệ tài sản công cộng. Sự nghiêm ngặt về an ninh đi cùng chính sách phân biệt rõ người thành thực với kẻ cố ý phá hoại, tránh xử lý cực đoan gây chia rẽ. Ông cũng tiếp xúc đại diện ngoại giao và các tổ chức nước ngoài, thể hiện một chính quyền có kỷ cương nhưng sẵn sàng duy trì quan hệ văn hóa, kinh tế phù hợp.

Đến cuối tháng 10, tình hình chính trị, kinh tế và xã hội cơ bản ổn định. Ngày 4 tháng 11, Chính phủ thành lập Ủy ban Hành chính thành phố do bác sĩ Trần Duy Hưng làm Chủ tịch. Ủy ban Quân chính tiếp tục thực hiện nhiệm vụ bảo vệ trong sự phân công mới. Cuộc chuyển giao diễn ra có tổ chức, tạo nền tảng để Hà Nội bước vào khôi phục và xây dựng.

Vai trò Chủ tịch Ủy ban Quân chính cho thấy Vương Thừa Vũ không chỉ giỏi tác chiến. Ông biết biến kỷ luật quân sự thành năng lực tổ chức đô thị mà không quân sự hóa đời sống dân thường. Thành công của tiếp quản nằm ở điều tưởng như bình thường: thành phố không hỗn loạn, tài sản được giữ và người dân tiếp tục sinh hoạt. Đó là một chiến thắng không tiếng súng nhưng đòi hỏi sự chuẩn bị và trách nhiệm rất cao.