18. Thượng tướng Trần Văn Trà – Thay đổi cách đánh tại “cánh cửa thép” Xuân Lộc

Đầu tháng 4 năm 1975, sau những thất bại liên tiếp tại Tây Nguyên và miền Trung, chính quyền Sài Gòn rút lực lượng về tổ chức phòng thủ những khu vực còn lại. Xuân Lộc, tỉnh lỵ Long Khánh, được lựa chọn làm tuyến phòng thủ quan trọng phía đông Sài Gòn và được tuyên truyền như một “cánh cửa thép”.

Quân đoàn 4 được giao nhiệm vụ mở chiến dịch tiến công Xuân Lộc. Trần Văn Trà cùng Bộ Tư lệnh Miền trực tiếp giao nhiệm vụ và theo dõi diễn biến. Lúc 5 giờ 40 phút ngày 9 tháng 4, chiến dịch bắt đầu. Các đơn vị quân giải phóng đột phá vào thị xã và chiếm được một số mục tiêu quan trọng.

Sau những ngày đầu, tình hình trở nên rất quyết liệt. Chính quyền Sài Gòn tăng cường nhiều lực lượng, gồm lính dù, thủy quân lục chiến, biệt động quân, thiết giáp và pháo binh. Không quân từ Biên Hòa và Tân Sơn Nhất liên tục đánh phá. Bộ đội tiến công trong nội thị phải chịu hỏa lực mạnh và gặp nhiều khó khăn về quân số, đạn dược.

Tại sở chỉ huy tiền phương, các cán bộ lãnh đạo theo dõi từng biến động trên bản đồ. Báo cáo từ mặt trận liên tục đề nghị bổ sung đạn và quân số. Nếu tiếp tục tập trung tiến công trực diện vào khu vực phòng thủ đã được tăng cường, lực lượng quân giải phóng có thể chịu tổn thất lớn mà chưa chắc đạt được mục tiêu nhanh chóng.

Trước tình hình ấy, Trần Văn Trà đề nghị được trực tiếp xuống sở chỉ huy Quân đoàn 4 để nắm thực tế. Chiều ngày 11 tháng 4, ông rời Lộc Ninh, vượt sông Đồng Nai và đến khu vực sở chỉ huy tại La Ngà. Hành động ấy thể hiện phong cách của một người chỉ huy không chỉ dựa vào báo cáo mà muốn tận mắt xem xét địa hình, lực lượng và trạng thái chiến đấu của đơn vị.

Sau khi trao đổi với Bộ Tư lệnh Quân đoàn 4, Trần Văn Trà thống nhất điều chỉnh cách đánh. Thay vì tiếp tục dồn toàn bộ lực lượng tiến công trực diện vào trung tâm Xuân Lộc, quân giải phóng chỉ giữ một bộ phận kìm chế đối phương trong thị xã. Lực lượng chủ yếu được chuyển ra đánh các tuyến giao thông và hậu cứ.

Các đơn vị tiến công ngã ba Dầu Giây, cắt Đường số 1, cô lập Xuân Lộc với Biên Hòa; đồng thời cắt Đường số 2 đi Bà Rịa và sử dụng pháo tầm xa khống chế sân bay Biên Hòa. Cách đánh này nhằm tước bỏ khả năng tiếp viện, buộc lực lượng phòng thủ Xuân Lộc phải chiến đấu trong tình trạng bị chia cắt.

Khi Dầu Giây bị đánh chiếm và các tuyến đường bị cắt, vị trí Xuân Lộc mất dần ý nghĩa. Ngày 21 tháng 4, đối phương buộc phải rút bỏ thị xã. Tuyến phòng thủ được coi là “cánh cửa thép” phía đông Sài Gòn bị phá vỡ, mở đường cho các binh đoàn quân giải phóng tiến về thành phố.

Quyết định tại Xuân Lộc cho thấy giá trị của việc thay đổi cách đánh đúng lúc. Trần Văn Trà không coi việc rời hướng tiến công trực diện là lùi bước, mà là chuyển sang phương án hiệu quả hơn. Ông tập trung vào điểm yếu của thế phòng thủ: sự phụ thuộc vào giao thông, sân bay và lực lượng tiếp viện. Tư duy ấy góp phần giảm tổn thất và đẩy nhanh sự sụp đổ của tuyến phòng thủ cuối cùng phía đông Sài Gòn.