19. Thượng tướng Hoàng Minh Thảo – Người thầy đưa máy tính vào nghiên cứu quân sự từ năm 1985

Sau ngày đất nước thống nhất, Hoàng Minh Thảo trở lại lĩnh vực giáo dục và nghiên cứu quân sự. Từ năm 1977, ông giữ chức Viện trưởng Học viện Quân sự Cấp cao, nay là Học viện Quốc phòng. Ông đảm nhiệm vị trí này đến năm 1990, trở thành một trong những người đứng đầu lâu năm nhất trong lịch sử học viện.

Nhiệm vụ của Học viện Quân sự Cấp cao là đào tạo cán bộ chỉ huy, tham mưu ở cấp chiến dịch, chiến lược. Nhiều học viên đã trải qua chiến tranh, có kinh nghiệm thực tế phong phú. Vì vậy, phương pháp giảng dạy không thể đơn thuần là truyền đạt những điều đã biết mà phải giúp người học khái quát kinh nghiệm thành tư duy có thể vận dụng trong điều kiện mới.

Hoàng Minh Thảo thường sử dụng các chiến dịch thực tế làm đối tượng nghiên cứu. Ông không chỉ kể lại diễn biến mà yêu cầu phân tích những quyết định then chốt, phương án không được chọn và hậu quả nếu tình hình thay đổi. Qua đó, học viên hiểu rằng nghệ thuật chỉ huy không phải thuộc lòng một mẫu kế hoạch.

Ông quan tâm đến sự phát triển của vũ khí công nghệ cao và dự báo chiến tranh tương lai sẽ ngày càng phụ thuộc vào thông tin, điện tử và khả năng xử lý dữ liệu. Năm 1985, khi kinh tế đất nước còn rất khó khăn và máy tính vẫn là thiết bị xa lạ đối với nhiều cơ quan, Hoàng Minh Thảo đã chỉ đạo xây dựng kế hoạch đưa máy tính vào bồi dưỡng giảng viên và học viên.

Chủ trương ấy thể hiện tư duy vượt trước. Ông không cho rằng truyền thống quân sự có thể thay thế việc tiếp cận công nghệ mới. Kinh nghiệm lịch sử rất quý, nhưng nếu quân đội không hiểu phương tiện chiến tranh hiện đại thì có nguy cơ bị bất ngờ trước một đối phương có ưu thế kỹ thuật.

Hoàng Minh Thảo cũng khuyến khích nghiên cứu tài liệu nước ngoài. Việc thông thạo tiếng Pháp và tiếng Trung giúp ông tiếp cận trực tiếp nhiều công trình quân sự. Tuy nhiên, ông luôn yêu cầu người nghiên cứu phân biệt giữa tiếp thu và sao chép. Lý luận nước ngoài cần được kiểm nghiệm bằng điều kiện địa lý, con người và phương thức chiến tranh của Việt Nam.

Năm 1984, ông được phong quân hàm Thượng tướng. Năm 1986, ông được đặc cách phong hàm Giáo sư khoa học quân sự và năm 1988 được phong tặng danh hiệu Nhà giáo Nhân dân. Những danh hiệu ấy ghi nhận một sự nghiệp đặc biệt kết hợp giữa chỉ huy chiến trường với giảng dạy, nghiên cứu.

Tháng 3 năm 1990, Hoàng Minh Thảo trở thành Viện trưởng đầu tiên của Viện Chiến lược Quân sự thuộc Bộ Quốc phòng. Tại đây, ông tham gia nghiên cứu những vấn đề dài hạn về bảo vệ Tổ quốc, xây dựng lực lượng và nghệ thuật quân sự trong bối cảnh thế giới đang thay đổi nhanh chóng.

Ông còn giữ vai trò Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học Quân sự Bộ Quốc phòng, tham gia hướng dẫn nhiều cán bộ nghiên cứu ở trình độ cao. Nhiều học viên của ông về sau trở thành tướng lĩnh, cán bộ chỉ huy tại các quân khu, quân đoàn và cơ quan chiến lược.

Hoàng Minh Thảo viết nhiều công trình như “Học tập khoa học quân sự Xô Viết”, “Tổ tiên ta đánh giặc”, “Chiến dịch Tây Nguyên đại thắng”, “Tìm hiểu một số vấn đề về nghệ thuật chỉ huy”, “Về cách dùng binh” và “Mấy vấn đề về nghệ thuật quân sự”. Trong mỗi tác phẩm, ông cố gắng kết nối lịch sử dân tộc, kinh nghiệm chiến tranh hiện đại và những bài học do chính mình trải nghiệm.

Tháng 10 năm 1995, ông nghỉ hưu, kết thúc hơn nửa thế kỷ giữ nhiều trọng trách trong quân đội. Nhưng những giáo trình, công trình nghiên cứu và thế hệ cán bộ được ông đào tạo tiếp tục phát huy giá trị.

Từ việc chỉ huy trung đội du kích đến đề xuất sử dụng máy tính trong nghiên cứu quân sự, cuộc đời Hoàng Minh Thảo thể hiện một tinh thần không ngừng học hỏi. Ông hiểu rằng người chỉ huy muốn bảo vệ đất nước không thể chỉ sống bằng chiến thắng của quá khứ. Phải luôn nghiên cứu những thay đổi của thời đại và chuẩn bị cho những thách thức chưa xuất hiện.