19. Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên – Đưa những quân đoàn tới cửa ngõ Sài Gòn

Đầu năm 1975, tình hình chiến trường chuyển biến rất nhanh. Thắng lợi tại Tây Nguyên mở ra thời cơ tiến công trên quy mô lớn. Quân đội ta cần cơ động những đơn vị chủ lực cùng xe tăng, pháo, đạn dược và hậu cần vào phía nam trong thời gian ngắn. Tuyến Trường Sơn bước vào cuộc thử thách cuối cùng sau gần mười sáu năm xây dựng.

Ngày 26 tháng 2 năm 1975, khi lực lượng đang chuẩn bị cho chiến dịch Tây Nguyên, Đồng Sỹ Nguyên điều gần 400 xe của Sư đoàn 571 cơ động Sư đoàn 341 từ khu vực Vĩnh Linh vào chiến trường, bổ sung cho Quân đoàn 4. Sau khoảng 12 ngày, toàn bộ đội hình vượt gần 1.200 kilômét và đến vị trí quy định.

Kết quả ấy cho thấy đường Trường Sơn đã có khả năng cơ động cả một đơn vị lớn, không chỉ vận chuyển từng đoàn hàng. Đây là bước phát triển vượt bậc so với thời kỳ xe phải chạy nhỏ lẻ theo từng cung và thường xuyên dừng lại vì thiếu nhiên liệu hoặc đường bị tắc.

Khi chiến dịch Huế–Đà Nẵng phát triển thắng lợi, yêu cầu mới lại được đặt ra: các quân đoàn chủ lực phải nhanh chóng tiến về hướng Sài Gòn để tham gia trận quyết chiến chiến lược. Thời gian trở thành yếu tố đặc biệt quan trọng. Nếu lực lượng đến chậm, thời cơ có thể thay đổi và đối phương có thêm điều kiện tổ chức phòng thủ.

Đồng Sỹ Nguyên trực tiếp giao nhiệm vụ cho Sư đoàn 571 tập trung khoảng 1.000 xe, phối hợp với lực lượng vận tải của Tổng cục Hậu cần, cơ động Quân đoàn 1 từ phía bắc vào khu vực Đồng Xoài, Lộc Ninh. Thời hạn Bộ Tổng Tư lệnh yêu cầu là ngày 24 tháng 4.

Nhiệm vụ rất nặng nề bởi phương tiện của sư đoàn đang phân tán làm nhiều công việc. Bộ chỉ huy phải nhanh chóng thu hồi xe, kiểm tra kỹ thuật, tổ chức nhiên liệu và bố trí các điểm sửa chữa. Đoàn quân còn mang theo nhiều vũ khí, khí tài của một quân đoàn binh chủng hợp thành, nên việc hành quân phải được điều phối chặt chẽ.

Mạng đường Trường Sơn lúc này đã có nhiều tuyến, trong đó có đường rải đá, đường nhựa và những đoạn đường kín. Hệ thống xăng dầu vươn sâu vào phía nam giúp phương tiện được tiếp nhiên liệu dọc đường. Thông tin liên lạc bảo đảm Bộ Tư lệnh nắm được vị trí đội hình và xử lý các tình huống phát sinh.

Các trạm sửa chữa hoạt động liên tục để khắc phục xe hỏng. Nếu một phương tiện không thể tiếp tục, người và trang bị được chuyển sang xe khác để tránh làm chậm toàn bộ đoàn. Những kinh nghiệm tổ chức vận tải chiến dịch tích lũy từ năm 1967 nay được vận dụng ở quy mô lớn nhất.

Ngày 19 tháng 4, đội hình Quân đoàn 1 tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh đã tập kết tại khu vực Đồng Xoài, Lộc Ninh, sớm hơn thời hạn khoảng sáu ngày. Hơn một nghìn xe đã cơ động cả một quân đoàn với trang bị mạnh vượt quãng đường khoảng 1.200 kilômét trong vòng 20 ngày.

Đồng Sỹ Nguyên còn tham gia Bộ Chỉ huy cánh quân tiến theo hướng Quốc lộ 1 trong Chiến dịch Hồ Chí Minh. Sau gần mười năm chỉ huy Đoàn 559, ông chứng kiến tuyến đường hoàn thành sứ mệnh lớn nhất: đưa lực lượng và vật chất tới chiến trường đúng vào thời điểm quyết định.

Năm 1974, Đồng Sỹ Nguyên đã được thăng quân hàm vượt cấp từ Đại tá lên Trung tướng, một sự ghi nhận đặc biệt đối với những đóng góp của ông và Bộ đội Trường Sơn. Nhưng thắng lợi lớn nhất không nằm ở quân hàm, mà ở những đoàn quân đã đến đích.

Ngày 30 tháng 4 năm 1975, miền Nam hoàn toàn giải phóng. Con đường từng bắt đầu bằng những chuyến gùi thồ bí mật đã đủ sức đưa cả quân đoàn cơ giới tới cửa ngõ Sài Gòn. Đó là kết quả của hàng vạn con người và cũng là minh chứng rõ nhất cho tầm nhìn, ý chí tổ chức của Tư lệnh Đồng Sỹ Nguyên.