(195) Liệt sĩ Đỗ Đình Nhân: Người nghĩa sĩ quả cảm trong biến cố Hà Thành đầu độc và tấm gương yêu nước rạng ngời trang sử cận đại
Liệt sĩ cận đại Đỗ Đình Nhân (Đồ Nhân) là một trong những nghĩa sĩ yêu nước nhiệt thành, hạt nhân nòng cốt của phong trào kháng Pháp đầu thế kỷ XX gắn liền với vụ biến động chấn động “Hà Thành đầu độc” năm 1908. Bất chấp hiểm nguy tính mạng, ông đã chủ động liên kết cùng các cộng sự kiên trung như Lê Đình Nhuận, Nguyễn Trị Bình và đầu bếp Hai Liên mưu việc đầu độc sĩ quan, binh lính thực dân Pháp tại Hà Nội hòng phối hợp với nghĩa quân bên ngoài đánh chiếm tỉnh thành; sau khi mưu sự không may bại lộ, ông đã anh dũng hy sinh; tấm gương kiên trung xả thân của ông đã được chí sĩ Phan Bội Châu trân trọng ngợi ca trong tác phẩm lịch sử bất hủ “Hà Thành liệt sĩ truyện”.
Liệt sĩ cận đại Đỗ Đình Nhân (chưa rõ năm sinh, hy sinh năm 1908 – năm Mậu Thân), là một chí sĩ yêu nước tiêu biểu, dũng cảm trong phong trào chống thực dân Pháp xâm lược của dân tộc Việt Nam đầu thế kỷ XX; nung nấu lòng căm thù giặc sâu sắc và tinh thần khát khao giành lại độc lập cho non sông, ông đã hăng hái tham gia vào mạng lưới yêu nước bí mật của các nghĩa sĩ thời bấy giờ; vào năm 1908 (năm Mậu Thân), ông cùng các đồng chí trung kiên như Lê Đình Nhuận, Nguyễn Trị Bình mưu việc đại sự, bí mật móc nối và phối hợp chặt chẽ với người đầu bếp tại dinh sĩ quan Pháp là Hai Liên nhằm thực hiện kế hoạch táo bạo: đầu độc toàn bộ tướng tá, binh lính thực dân Pháp đóng trong thành Hà Nội để phối hợp cùng lực lượng nghĩa quân bên ngoài tiến vào đánh úp, làm chủ tòa thành trọng yếu; sự kiện này đi vào lịch sử phong trào đấu tranh dân tộc với tên gọi vụ biến “Hà Thành đầu độc”; tuy nhiên, do mưu kế hiểm hóc không may bị rò rỉ và bại lộ trước giờ hiệp đồng, thực dân Pháp đã thẳng tay tiến hành cuộc đàn áp khốc liệt, vây bắt gắt gao những người tham gia; trước sự truy lùng và khủng bố tàn bạo của giặc, người nghĩa sĩ Đỗ Đình Nhân đã kiên cường đối mặt với hiểm nguy và anh dũng hy sinh; tinh thần quả cảm, chí khí kiên trung bất khuất của ông cùng các đồng chí đã làm chấn động lương tri toàn cõi thuộc địa lúc bấy giờ; sau biến cố lịch sử oanh liệt này, nhà chí sĩ cách mạng Phan Bội Châu khi hoạt động ở nước ngoài đã vô cùng xúc động, trực tiếp chấp bút viết nên cuốn sách nổi tiếng “Hà Thành liệt sĩ truyện” (được in tại Quảng Đông, Trung Quốc), sau đó tin tưởng giao cho đồng chí Đỗ Cơ Quang (tức Đỗ Chân Thiết) bí mật vận chuyển về nước để tuyên truyền, phổ biến sâu rộng trong quân đội và các tầng lớp nhân dân, nhiệt liệt tôn vinh, ca ngợi tấm lòng yêu nước nồng nàn, sự quả cảm vô song của Đỗ Đình Nhân cùng các chiến sĩ dũng cảm đã xả thân vì nghĩa lớn; tấm gương trung liệt của ông là mốc son chói lọi trong phong trào yêu nước cận đại Việt Nam, được hậu thế muôn đời trân trọng ghi nhận và tôn vinh.
