1961 – 24 cuộn phim Kodak và chuyến vượt qua những trạm kiểm soát để đưa tài liệu mật về Củ Chi

Thời kỳ lịch sử: Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước – Sài Gòn – Gia Định, năm 1961.
1. Cô gái bước ra từ một gia đình giàu có

Nguyễn Thị Mỹ Nhung sinh năm 1932, trong một gia đình buôn bán ở khu vực chợ Bến Thành, Sài Gòn.

Nhìn từ bên ngoài, tuổi trẻ của Mỹ Nhung có thể đã đi theo một con đường rất khác.

Gia đình khá giả.

Được học hành.

Có điều kiện tiếp xúc với ngoại ngữ.

Nhưng từ khi còn nhỏ, bà đã chứng kiến những hoạt động của những người làm cách mạng và bắt đầu bị cuốn hút.

Năm 1948, khi mới 16 tuổi, Mỹ Nhung tìm đến vùng kháng chiến ở Vĩnh Long. Ban đầu bà làm nhiệm vụ giao liên, trong đó có việc đưa cán bộ qua sông. Sau đó, bà được đưa trở lại Sài Gòn hoạt động bí mật.

Từ một cô gái thành thị, bà bước vào một cuộc đời mà chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể phải trả giá bằng mạng sống.

Chú thích ảnh: Chân dung Nguyễn Thị Mỹ Nhung (Tám Thảo) thời trẻ. Đây là ảnh tư liệu được các cơ quan báo chí và bảo tàng sử dụng khi giới thiệu về bà; không phải ảnh chụp trong chuyến vận chuyển năm 1961.

2. Một vỏ bọc hoàn toàn khác

Sau năm 1954, Mỹ Nhung ở lại Sài Gòn và tiếp tục hoạt động bí mật.

Để tồn tại trong thành phố do đối phương kiểm soát, bà phải xây dựng cho mình một hình ảnh thật tự nhiên.

Một cô gái thuộc gia đình khá giả.

Ăn mặc sang trọng.

Biết giao tiếp.

Biết tiếng Anh, tiếng Pháp.

Một “tiểu thư” mà người khác có thể nghĩ rằng chỉ quan tâm đến chuyện ăn mặc, giao du và cuộc sống riêng.

Đó chính là điều giúp bà không bị chú ý.

Những người xung quanh nhìn thấy một Mỹ Nhung của đời sống Sài Gòn.

Nhưng tổ chức nhìn thấy một người giao liên có thể đưa tài liệu từ nội thành ra chiến khu.

3. Phạm Xuân Ẩn và những tài liệu phải đưa ra khỏi thành phố

Trong thời gian hoạt động tại Sài Gòn, Tám Thảo trở thành một trong những người liên lạc với Phạm Xuân Ẩn.

Ông Ẩn thu thập thông tin, tài liệu từ trong bộ máy của chính quyền Sài Gòn và các nguồn mà ông tiếp cận được.

Nhưng có tài liệu là một chuyện.

Đưa tài liệu ra khỏi thành phố lại là chuyện khác.

Không thể cầm một tập hồ sơ công khai trên đường.

Không thể để người kiểm soát biết mình đang mang thứ gì.

Và không thể để một người bị bắt kéo theo cả mạng lưới.

Vì vậy, người giao liên phải trở thành một người hoàn toàn bình thường.

Một người đi thăm họ hàng.

Một người về quê.

Một cô gái đi làm.

Một người phụ nữ mang theo chiếc túi xách.

Bất cứ điều gì miễn là không khiến người khác đặt câu hỏi.

4. Hai mươi bốn cuộn phim

Năm 1961, Phạm Xuân Ẩn giao cho Tám Thảo một nhiệm vụ.

Đưa 24 cuộn phim Kodak từ nội thành ra Củ Chi.

Những cuộn phim chứa hình ảnh tài liệu mà ông Ẩn đã thu thập được. Các nguồn tư liệu của Quân đội nhân dân Việt Nam và Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ đều xác nhận chuyến vận chuyển 24 cuộn phim này là một trong những chiến công tiêu biểu của Tám Thảo.

Con số 24 nghe có vẻ nhỏ.

Nhưng với một người đang hoạt động bí mật, 24 cuộn phim ấy có thể trở thành bằng chứng buộc người mang chúng phải đối diện với án tù hoặc cái chết nếu bị phát hiện.

Và nguy hiểm hơn:

chúng không phải của riêng Tám Thảo.

Nếu bà bị bắt, người giao tài liệu cho bà và những người phía sau cũng có thể bị lộ.

5. Chiếc giỏ xách

Theo hồi ức của chính Tám Thảo được Báo Phụ nữ và Báo Công an nhân dân đăng lại, bà nhận 24 cuộn phim rồi đặt chúng vào chiếc giỏ xách.

Một số tư liệu mô tả đó là chiếc giỏ xinh xắn của một cô gái Sài Gòn.

Bên ngoài chẳng có gì đáng ngờ.

Không phải một hòm quân sự.

Không phải một chiếc túi đặc biệt.

Chỉ là chiếc giỏ của một phụ nữ.

Nhưng bên trong là những cuộn phim chứa tài liệu mật.

Tám Thảo lên xe đò.

Bà ăn mặc như một tiểu thư.

Bởi chính hình ảnh ấy là lớp áo giáp của bà.

6. Con đường ra Củ Chi

Chiếc xe rời nội thành.

Mục tiêu là Củ Chi.

Đó không phải một hành trình có thể chủ quan.

Các tuyến đường ra vùng ven có nhiều trạm kiểm soát và bốt gác.

Bà biết rằng chỉ cần một lần kiểm tra kỹ chiếc giỏ, chuyến đi có thể kết thúc ngay lập tức.

Tám Thảo về sau kể rằng bà khi ấy rất bình tĩnh, dù hiểu rõ mức độ nguy hiểm của nhiệm vụ.

Bình tĩnh không có nghĩa là không sợ.

Mà là không để nỗi sợ lộ ra bên ngoài.

Chú thích ảnh: Bản đồ tư liệu khu vực Hóc Môn – cửa ngõ từ Sài Gòn đi về phía Củ Chi. Bản đồ được dùng để hình dung tuyến đường và địa bàn, không phải bản đồ do Tám Thảo sử dụng trong chuyến đi năm 1961.

7. Hóc Môn

Chiếc xe chạy đến địa phận Hóc Môn.

Rồi bất ngờ:

xe bị chặn lại.

Lực lượng kiểm soát yêu cầu hành khách xuống xe để kiểm tra.

Đây chính là tình huống mà Tám Thảo lo sợ.

Chiếc giỏ xách vẫn ở bên bà.

Và 24 cuộn phim vẫn nằm bên trong.

Theo hồi ức của Tám Thảo, bà biết nếu bị khám chiếc giỏ thì nguy cơ bị phát hiện là rất lớn.

Không có thời gian để quay lại.

Không có cách nào bỏ chạy.

Không thể giấu chiếc giỏ ở đâu.

Chỉ còn cách đối mặt với cuộc kiểm tra.

8. Tất cả hành khách xuống xe

Mọi người lần lượt xuống.

Người bị kiểm tra.

Người chờ.

Người lo lắng.

Trong hoàn cảnh ấy, chỉ cần Tám Thảo có một biểu hiện khác thường, ánh mắt của những người kiểm soát có thể lập tức hướng về bà.

Nhưng bà không thể chạy.

Không thể giấu.

Cũng không thể tỏ ra sợ hãi.

Bà bước xuống như những hành khách khác.

Chiếc giỏ vẫn ở trên tay.

Và rồi bà nhìn thấy người chỉ huy tại chốt kiểm soát.

9. Một quyết định trong vài giây

Tám Thảo không đứng nép sang một bên.

Bà chủ động tiến lại gần viên chỉ huy.

Đây là chi tiết được nhiều nguồn kể lại từ lời bà.

Thay vì tránh sự chú ý, bà lại làm điều ngược lại:

bắt chuyện.

Một người phụ nữ trẻ ăn mặc sang trọng, nói chuyện tự nhiên với viên chỉ huy.

Không có vẻ gì là đang sợ bị kiểm tra.

Không có vẻ gì đang cố che giấu một thứ gì đó.

Chính sự chủ động ấy khiến tình thế thay đổi.

Chú thích ảnh: Ảnh chân dung tư liệu của Nguyễn Thị Mỹ Nhung (Tám Thảo), dùng để minh họa nhân vật; không phải ảnh chụp tại chốt Hóc Môn.

10. “Cô gái” và viên chỉ huy

Theo lời kể của Tám Thảo được Báo Quân đội nhân dân đăng lại, bà đứng cạnh viên chỉ huy và chủ động gợi chuyện khiến ông ta không tập trung vào chiếc giỏ của bà.

Một nguồn khác dẫn lời bà kể cụ thể hơn rằng bà nói chuyện với viên chỉ huy như thể quen biết, khiến sự chú ý của ông ta chuyển sang cuộc trò chuyện.

Điều đáng nói là:

Tám Thảo không biết chắc mình sẽ thành công.

Bà chỉ đang cố tạo ra một tình huống mà trong đó người kiểm soát không thấy cần phải kiểm tra chiếc giỏ.

Đó là một quyết định được đưa ra trong vài giây.

Và nó có thể quyết định số phận của cả chuyến công tác.

11. Những hành khách khác được kiểm tra

Cuộc khám xét tiếp tục.

Những hành khách khác được kiểm tra.

Tám Thảo vẫn đứng đó.

Không được tỏ ra nóng ruột.

Không được nhìn chiếc giỏ.

Không được nhìn đồng hồ.

Không được để người khác nhận ra rằng mình đang chờ đợi điều gì.

Trong một nhiệm vụ tình báo, đôi khi việc khó nhất là không làm gì cả.

Chỉ đứng đó.

Nói chuyện.

Cười.

Và chờ.

12. Khoảnh khắc suýt bị phát hiện

Rồi mọi người bắt đầu trở lại xe.

Tài xế chuẩn bị cho xe chạy.

Tám Thảo cầm chiếc giỏ bước lên.

Nhưng lúc ấy, có người nhận ra:

chiếc giỏ của bà chưa được kiểm tra.

Một câu hỏi được đặt ra.

Đây có thể là khoảnh khắc nguy hiểm nhất.

Nếu viên chỉ huy quay sang kiểm tra chiếc giỏ, mọi chuyện có thể chấm dứt.

13. “Tại thầy đó!”

Tám Thảo không hoảng loạn.

Theo lời bà kể lại, bà quay sang viên chỉ huy và nói đại ý rằng:

“Tại thầy đó, nãy giờ nói chuyện với thầy mà thầy có xét đâu.”

Cách nói tự nhiên biến sự thiếu sót của việc kiểm tra thành một chuyện gần như vô tình.

Viên chỉ huy cười.

Rồi phẩy tay cho bà đi.

Chiếc xe bắt đầu chuyển bánh.

14. Hai mươi bốn cuộn phim đã vượt qua chốt

Chiếc xe rời khỏi trạm.

Tám Thảo vẫn ngồi trên xe.

Chiếc giỏ vẫn nằm bên cạnh.

Và 24 cuộn phim vẫn còn nguyên.

Không ai mở giỏ.

Không ai phát hiện.

Không ai biết người phụ nữ vừa bước qua chốt kiểm soát đang mang theo tài liệu mật.

Theo hồi ức của bà, chỉ khi hoàn thành nhiệm vụ, bà mới thực sự hiểu mình vừa đi qua một tình huống nguy hiểm đến mức nào.

Chú thích ảnh: Hình ảnh tư liệu về Củ Chi trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, dùng để tái hiện địa bàn nơi tài liệu được đưa tới. Không có căn cứ để khẳng định đây là địa điểm chính xác nơi Tám Thảo giao 24 cuộn phim.

15. Cuộc gặp ở căn cứ

Khi tới nơi an toàn, Tám Thảo giao số phim cho cán bộ tình báo phụ trách.

Đại tá Nguyễn Xuân Mạnh, khi hồi tưởng về sự kiện, cho biết ông là người nhận tài liệu từ Tám Thảo. Báo Quân đội nhân dân dẫn lời ông kể rằng đây là một trong những chiến công xuất sắc của Tám Thảo.

Lúc ấy, chuyến đi mới thực sự kết thúc.

24 cuộn phim đã được đưa ra khỏi thành phố.

Nhưng câu chuyện chưa dừng lại.

Bởi những gì nằm trong 24 cuộn phim ấy mới là điều quan trọng nhất.

16. Những hình ảnh bên trong cuộn phim

Các nguồn tư liệu chính thống mô tả 24 cuộn phim là tài liệu có giá trị tình báo lớn.

Báo Quân đội nhân dân cho biết số tài liệu này giúp phía cách mạng nắm được ý đồ, biện pháp thực hiện chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” và kế hoạch phối hợp của Mỹ với chính quyền Sài Gòn nhằm đàn áp cách mạng miền Nam.

VnExpress cũng ghi nhận thông tin trong các cuộn phim giúp quân giải phóng nắm được nội dung chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ.

Một nguồn phỏng vấn trực tiếp Tám Thảo còn cho biết bà nhớ số phim chứa kế hoạch Staley–Taylor về “bình định miền Nam Việt Nam”.

Vì các nguồn hiện nay mô tả chi tiết nội dung không hoàn toàn giống nhau, ở đây không nên khẳng định quá mức rằng 24 cuộn phim chứa nguyên văn toàn bộ một kế hoạch duy nhất. Điều có thể xác nhận chắc chắn là chúng chứa tài liệu tình báo quan trọng liên quan đến chiến lược và kế hoạch của Mỹ tại miền Nam.

17. Một sai sót mà sau này bà vẫn nhớ

Có một chi tiết rất đáng chú ý.

Khi giao được tài liệu, Tám Thảo mới nhận ra rằng cách bảo quản số phim trước đó quá sơ sài.

Một hồi ức được đăng trên Ngày Nay Online cho biết 24 cuộn phim được gói trong giấy báo thành hai gói, đặt vào giỏ cùng một số đồ dùng như trái cây, nhang đèn. Khi nhận tài liệu, cán bộ phụ trách đã trách sự sơ suất của những người vận chuyển.

Điều này làm câu chuyện trở nên chân thực hơn.

Những người làm tình báo không phải lúc nào cũng hoàn hảo.

Họ cũng có thể mắc sai sót.

Và chính những sai sót ấy có thể trở thành bài học sinh tử.

18. Tám Thảo không phải người duy nhất chịu nguy hiểm

Nếu 24 cuộn phim bị phát hiện, hậu quả không chỉ thuộc về người mang chúng.

Phía sau Tám Thảo là Phạm Xuân Ẩn.

Phía sau ông Ẩn là mạng lưới tình báo.

Phía sau mạng lưới là những cơ sở.

Vì vậy, một chuyến giao tài liệu thất bại có thể gây ra hậu quả dây chuyền.

Tám Thảo hiểu điều đó.

Có lẽ vì vậy bà mới giữ được sự bình tĩnh đặc biệt trong những tình huống nguy hiểm.

Không phải vì bà không biết sợ.

Mà vì bà biết mình đang mang theo trách nhiệm của nhiều người khác.

19. Một chuyến xe đò – một trận chiến không tiếng súng

Nếu nhìn từ bên ngoài, năm 1961 không có một trận đánh nào xảy ra trên chiếc xe ấy.

Không tiếng súng.

Không pháo binh.

Không máy bay.

Không chiến hào.

Chỉ có một chiếc xe đò chạy từ Sài Gòn về phía Củ Chi.

Một cô gái.

Một chiếc giỏ.

Một trạm kiểm soát.

Nhưng bên trong chiếc giỏ là thông tin có thể ảnh hưởng tới cách phía cách mạng đánh giá chiến lược của đối phương.

Đó chính là một dạng khác của chiến tranh:

cuộc chiến của thông tin.

20. Những người chiến đấu bằng trí nhớ và sự bình tĩnh

Tám Thảo không thể sử dụng vũ lực để thoát khỏi chốt.

Nếu làm vậy, bà sẽ thất bại.

Thứ bà có thể sử dụng là:

sự tự tin,

khả năng giao tiếp,

hiểu tâm lý đối phương,

và sự bình tĩnh.

Một người lính ngoài chiến trường có thể cần sức mạnh của khẩu súng.

Một người tình báo có khi chỉ cần một câu nói đúng lúc.

Trong chuyến đi ấy, Tám Thảo đã dùng chính điều đó.

21. Sau chuyến đi

Sau chiến công năm 1961, Tám Thảo tiếp tục hoạt động.

Bà không rời Sài Gòn.

Không trở thành người nổi tiếng.

Không có huy chương ngay lập tức.

Bà tiếp tục sống dưới vỏ bọc của mình.

Sau này, bà còn được giao nhiệm vụ thâm nhập sâu hơn vào các cơ quan của đối phương.

Năm 1964, bà bắt đầu làm phiên dịch tại Bộ Tư lệnh Hải quân của chính quyền Sài Gòn; những năm sau đó, bà tiếp tục thu thập nhiều tài liệu quan trọng cho Cụm H.63.

Nhưng chuyến đi năm 1961 vẫn là một trong những câu chuyện tiêu biểu nhất về bà.

22. Từ chiếc giỏ năm 1961 đến Bộ Tư lệnh Hải quân

Có một sự phát triển rất rõ trong cuộc đời hoạt động của Tám Thảo.

Năm 1961: đưa tài liệu từ nội thành ra Củ Chi.

Những năm sau: hoạt động ngày càng sâu trong lòng đối phương.

Từ 1964: làm phiên dịch tại Bộ Tư lệnh Hải quân.

Đến Mậu Thân 1968: tiếp cận những tài liệu và sơ đồ có giá trị trực tiếp cho công tác tình báo.

Một cô gái từng phải giấu 24 cuộn phim trong chiếc giỏ xách sau này đã có thể bước vào cơ quan đầu não của đối phương bằng chính vỏ bọc của mình.

Đó là cả một quá trình.

23. Nhưng tất cả bắt đầu từ những chuyến đi như thế

Không có mạng lưới tình báo nào tự nhiên xuất hiện.

Nó được xây dựng từ những chuyến giao liên.

Những cuộc gặp bí mật.

Những lần đưa tài liệu.

Những lần vượt chốt.

Những người chấp nhận nguy hiểm để nối thông tin từ nội thành ra chiến khu.

Tám Thảo là một trong những mắt xích ấy.

Và năm 1961, trên một chuyến xe hướng về Củ Chi, bà đã chứng minh rằng mình có thể đảm nhận những nhiệm vụ cực kỳ nguy hiểm.

24. Người phụ nữ mà đối phương không nhìn thấy

Điều đặc biệt nhất trong câu chuyện này có lẽ không phải 24 cuộn phim.

Mà là vỏ bọc.

Người lính kiểm soát nhìn thấy một cô gái ăn mặc đẹp.

Người chỉ huy nhìn thấy một cô gái nói chuyện tự nhiên.

Những hành khách nhìn thấy một người phụ nữ bình thường.

Không ai nhìn thấy người chiến sĩ tình báo.

Và đó chính là điều Tám Thảo cần.

Đối phương càng không biết bà là ai, bà càng có cơ hội hoàn thành nhiệm vụ.

25. Một khoảnh khắc rất nhỏ trong lịch sử

Lịch sử đôi khi được quyết định bởi những sự kiện rất lớn.

Nhưng cũng có những khoảnh khắc nhỏ đến mức nếu không có hồi ức của người trong cuộc, gần như không ai biết.

Một viên cảnh sát hỏi.

Một người phụ nữ trả lời.

Một chiếc giỏ không được kiểm tra.

Một cái phẩy tay.

Một chiếc xe bắt đầu chạy.

Thế là 24 cuộn phim thoát khỏi chốt.

Không có tiếng súng.

Không có tiếng reo mừng.

Không ai biết mình vừa chứng kiến một chiến công.

Lời kết – “Thôi cô đi đi”

Có lẽ nếu viết lại toàn bộ chuyến đi năm 1961 chỉ bằng một câu, chúng ta có thể nói:

24 cuộn phim Kodak đã nằm trong chiếc giỏ của một cô gái Sài Gòn và đi qua một trạm kiểm soát mà không ai biết chúng đang ở đó.

Nhưng đằng sau câu chuyện ngắn ấy là một con người.

Nguyễn Thị Mỹ Nhung.

Tám Thảo.

Bà đã nhận tài liệu từ Phạm Xuân Ẩn.

Đặt chúng vào chiếc giỏ.

Lên xe.

Rời Sài Gòn.

Đi về phía Củ Chi.

Rồi chiếc xe bị chặn tại Hóc Môn.

Trong vài phút ấy, bà có thể bị bắt.

Nếu chiếc giỏ bị khám xét, bí mật có thể lộ.

Nếu bí mật lộ, không chỉ bà gặp nguy hiểm.

Những người phía sau bà cũng có thể bị cuốn vào.

Nhưng bà đã không chạy.

Không hoảng loạn.

Không tìm cách giấu chiếc giỏ một cách vụng về.

Bà bước tới viên chỉ huy.

Bắt chuyện.

Rồi đến lúc xe chuẩn bị đi, người ta mới nhận ra chiếc giỏ chưa được kiểm tra.

Tám Thảo vẫn bình tĩnh.

Một câu nói tự nhiên.

Một nụ cười.

Và rồi:

viên chỉ huy phẩy tay.

Chiếc xe đi tiếp.

Không ai trên chiếc xe hôm ấy biết rằng trong chiếc giỏ kia là 24 cuộn phim Kodak chứa tài liệu tình báo quan trọng.

Không ai biết người phụ nữ đang ngồi trên xe là một chiến sĩ tình báo.

Không ai biết chỉ vài phút trước, bà vừa đứng ở một ranh giới rất mong manh giữa an toàn và bị bắt.

Nhưng lịch sử biết.

Những người đồng đội biết.

Và nhiều năm sau, chính Tám Thảo kể lại câu chuyện ấy.

Không phải để khoe mình đã thông minh thế nào.

Mà để nhớ về một thời mà những người như bà phải sống bằng sự cảnh giác từng phút.

Có những người chiến đấu bằng súng.

Có những người chiến đấu bằng pháo.

Có những người nằm dưới giao thông hào.

Và có những người chiến đấu bằng một chiếc áo dài, một chiếc giỏ xách và một nụ cười bình thản trước chốt kiểm soát.

Nguyễn Thị Mỹ Nhung là một trong những người như thế.

Ngày hôm nay, chúng ta có thể đi từ Sài Gòn đến Củ Chi mà không cần nghĩ đến những trạm kiểm soát.

Không ai hỏi chúng ta đang mang gì.

Không ai buộc chúng ta phải giấu một cuộn phim.

Không ai bắt chúng ta phải sống dưới một cái tên khác.

Đó chính là giá trị của hòa bình.

Và khi nhìn lại chuyến đi của Tám Thảo năm 1961, điều đáng nhớ không chỉ là sự mưu trí của một nữ tình báo viên.

Mà còn là cái giá của một thời đại mà những con người trẻ tuổi phải đem cả tuổi xuân của mình đặt vào những nhiệm vụ mà chỉ một sai lầm nhỏ cũng có thể khiến họ không trở về.

Xin được biết ơn Anh hùng LLVTND Nguyễn Thị Mỹ Nhung – Tám Thảo.

Biết ơn Phạm Xuân Ẩn và những người đã thu thập thông tin trong lòng đối phương.

Biết ơn những cán bộ, giao liên và cơ sở đã tạo nên đường dây đưa thông tin từ Sài Gòn về căn cứ.

Và biết ơn tất cả những con người đã chiến đấu ở mặt trận thầm lặng ấy để đất nước có thêm thông tin, thêm sức mạnh và cuối cùng đi đến ngày hòa bình.

Một chiếc giỏ đã đi qua chốt kiểm soát.

24 cuộn phim đã về đến căn cứ.

Và một người phụ nữ đã tiếp tục bước đi như chưa từng có chuyện gì xảy ra.

Nhưng lịch sử không quên.