2. Phong trào đấu tranh đòi dân sinh dân chủ (1930 - 1939)

Để thiết thực chào mừng hai sự kiện trọng đại của tỉnh và của quận, Đảng bộ Càng Long đã phát động thành công hai nhiệm vụ: Một là, thành lập mới các chi bộ: Mỹ Cẩm, Tân An, Bình Phú và Phương Thạnh. Hai là, tổ chức một cuộc biểu tình tuần hành đông đảo và hùng dũng ngày 01/8/1930 ở quận lỵ Càng Long dưới sự chỉ đạo của Tỉnh ủy Trà Vinh.

12 giờ khuya 31/7/1930, một lực lượng khổng lồ trên dưới 4.000 người nông dân Càng Long lần đầu tiên trong lịch sử kéo đến họp mít tinh, địa điểm tại sân banh ấp 3, xã An Trường dưới biểu ngữ: Hoan nghênh Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời!

4 giờ 30 sáng 01/8/1930, đoàn người dự mít tinh chia làm hai cánh để tuần hành. Cánh thứ nhất khoảng 1.000 người do Đoàn Văn Quý cưỡi xe đạp hướng dẫn, đi đầu là Hứa Văn Tung và Huỳnh Văn Luông giương cao biểu ngữ bằng vải đỏ, từ cầu Suối Cạn ra cua Mỹ Huê tiến về dinh quận. Cánh thứ hai là cánh chủ lực khoảng 3.000 người do Nguyễn Văn Lẹ và Dương Háo Học tay cầm cờ đỏ búa liềm to rộng, đích thân chỉ đạo. Tiến trước đoàn người là Nguyễn Thị Gián và Lê Thị Kên giương cao biểu ngữ: Giảm thuế thân và không làm xâu! Cảnh này từ An Trường ra lộ 7 tiến về dinh quận.

Cả hai đoàn biểu tình hùng dũng kéo đi, vừa đi vừa phất cờ đỏ, giương cao các biểu ngữ, vừa hô vang các khẩu hiệu:

- Dân cày có ruộng!

- Giảm tô, giảm tức, bỏ công lễ!

- Giảm thuế thân và không làm xâu!

- Đả đảo quan làng, địa chủ!

- Đả đảo đế quốc Pháp!

- Hoan nghênh Đảng Cộng sản!

5 giờ 30 đoàn biểu tình tới sát dinh quận.

Bọn cầm quyền được hương chức Đặng Phương Trung, xã An Trường và hương quản Kiều, xã Bình Phú mật báo, đã chuẩn bị từ trước. Đốc phủ Hồ Văn Trung (Hồ Biểu Chánh) báo cho Chủ tỉnh Trà Vinh và Cò Vatin ở Càng Long điều thêm mật thám và lính mã tà về đối phó. Hồ Văn Trung và Cò Vatin có cả chục lính mã tà hộ vệ gặp đoàn biểu tình đang tiến bước, bừng bừng khí thế cách mạng, chúng bắn hàng loạt đạn chỉ thiên để uy hiếp.

Khi đoàn biểu tình dừng bước, Hồ Văn Trung hỏi: Các người muốn gì?

Tức thời Nguyễn Văn Lẹ phất cao cờ đỏ búa liềm, hô lớn các khẩu hiệu mở đầu cho từng đợt hô vang yêu sách của đông đảo quần chúng.

Phủ Trung nói với Nguyễn Văn Lẹ: Yêu sách độc địa (Reven dications malsaines) nên y không đủ thẩm quyền giải quyết và hô hào quần chúng giải tán. Đoàn biểu tình đứng đầu là Nguyễn Văn Lẹ quyết không lùi bước, hô lớn:

Chủ quận không giải quyết!

Cho gặp Chủ tỉnh!

Được điện báo, Chủ tỉnh Trà Vinh Lăngđơrông (Landron) đi xe con cùng 4 xe cam nhông chất đầy lính, khoảng 6 giờ sáng đã tới Càng Long. Chủ tỉnh Trà Vinh yêu cầu đoàn biểu tình: cử đoàn đại biểu ở lại còn quần chúng giải tán. Nguyễn Văn Lẹ (Sáu Lẹ) dẫn đầu đoàn biểu tình xấn tới vây quanh Chủ tỉnh, hô to các yêu sách. Hàng trăm binh lính dùng dùi cui đánh đập những người biểu tình. Chúng bao vây bắt 3 người đi đầu: Nguyễn Văn Lẹ cùng với hai phụ nữ là Phụng và Chác. Đoàn biểu tình xông vào giằng co, xô xát với lính. Theo lệnh Lăngđơrông chúng nổ súng bắn vào đoàn biểu tình làm chết và bị thương nhiều người. Nguyễn Văn Lẹ được quần chúng giải thoát, nhưng bị tróc da lưng, da đầu lại bị đánh đập bằng báng súng, chết đi sống lại nhiều lần. Kiệt sức và đau đớn, song anh vẫn kiên cường đứng lên tố cáo tội ác của thực dân, chửi mắng Phủ Trung: “Mày là thằng nô lệ của quân Pháp”... Đoàn biểu tình tiếp tục đấu tranh đòi thả những người bị bắt, những người bị thương nằm vạ tại chỗ đòi nhà cầm quyền chữa trị. Cuộc xô xát diễn ra quyết liệt giữa lính địch có vũ khí với những người biểu tình tay không. Theo lệnh của Lăngđơrông, chủ quận Càng Long phải tuyên bố chấp nhận một số yêu sách của quần chúng:

- Địa chủ cắt bỏ các thứ tạp dịch đối với nông dân như: Tô phụ, công lễ, tết điền chủ, kê chân mướn ruộng.

- Giảm xâu, bỏ thuế thủy lợi.

- Giảm thuế thân từ 5 đồng xuống còn 4 đồng 5 cắc một xuất.

Đoàn biểu tình giải tán vào lúc 12 giờ trưa ngày 01/8/1930, cuộc biểu tình kết thúc thắng lợi. Ta hy sinh 5 người (Nguyễn Văn Út, Dương Văn Hương, Phạm Thị Dậu, Võ Văn Hổ, Lê Trung Phẩm), bị thương nhiều người, trong đó có 3 người bị thương rất nặng (Lê Văn Thông, Lê Văn Choi, Trần Văn Khai); bị bắt hàng chục người, trong đó có 3 người lãnh đạo cuộc đấu tranh (Nguyễn Văn Lẹ, Dương Háo Học, Đoàn Văn Quý) và một số đảng viên cộng sản. Cuộc mít tinh và biểu tình ở Càng Long ngày 01/8/1930 là cuộc đấu tranh có quy mô lớn nhất ở Trà Vinh trong năm 1930 và nhiều năm sau, gây tiếng vang lớn trong toàn tỉnh, toàn Nam Kỳ và cả nước. Đây là biểu hiện sự đoàn kết dân tộc dưới ngọn cờ của Đảng, sự biểu dương lực lượng của liên minh chiến đấu công - nông và lòng tin tưởng tuyệt đối của nhân dân Càng Long đối với sự nghiệp giải phóng của Đảng ngay từ khi chi bộ Đảng đầu tiên của Đảng ra đời tại An Trường. Một số phụ nữ như: Mười Ý, Năm Nơi, Bảy Phụng, Hai Cải... quyết liệt trong đấu tranh anh dũng xông vào quân thù cứu Nguyễn Văn Lẹ (Sáu Lẹ). Chị Hai Cải cầm cờ giương cao, bị địch bắn vào bàn tay vẫn xông lên hô vang khẩu hiệu đấu tranh. Các chị là những đại diện tiêu biểu cho phụ nữ Càng Long kiên quyết một lòng đi theo Đảng, bảo vệ Đảng.

Tinh thần đấu tranh dũng cảm, kiên cường của Nguyễn Văn Lẹ nêu gương sáng tuyệt vời của người đảng viên, luôn luôn đi trước để quần chúng noi theo, chống quân thù tàn bạo và xảo quyệt, mở đầu truyền thống quý giá ấy của Đảng bộ Càng Long. Được tin cuộc biểu tình lớn nổ ra ở Càng Long cũng như sự tổ chức lãnh đạo, động viên cổ vũ quần chúng và sự kiên cường của Nguyễn Văn Lẹ, Xứ ủy rất vui mừng, đồng chí Ung Văn Khiêm phấn chấn nói: “Sáu Lẹ thật xứng đáng là đảng viên cộng sản”. Nông dân Càng Long tin tưởng, khâm phục người chiến sĩ Sáu Lẹ, cảm động hết sức trước cảnh binh lính, mật thám của Lăngđơrông đánh đập, hành hạ, kéo hết thân xác đồng chí trên lộ. Nông dân Càng Long qua cuộc biểu tình càng thấy sức mạnh to lớn của chính mình khi đoàn kết đấu tranh dưới ngọn cờ của Đảng. Sức mạnh ấy trước mắt đã làm nhà cầm quyền thuộc địa ở quận, tỉnh hoảng sợ và buộc kẻ địch phải chấp nhận một phần yêu sách, giảm bớt áp bức và bóc lột, phần nào làm hả lòng hả dạ người nông dân tá điền.

Cuộc đấu tranh anh dũng và quyết liệt ở Càng Long như những tiếng trống trận cổ vũ các quận trong toàn tỉnh Trà Vinh và các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long tiếp tục đấu tranh bằng mọi hình thức thích hợp chống áp bức, bóc lột của chính quyền thực dân, phong kiến.

Năm 1931, mặc dù chủ quận Càng Long công bố xóa thuế thủy lợi nhưng cai tổng Trí, tổng Bình Khánh Hạ vẫn dùng quyền lực chiếm những kênh rạch rồi bắt dân chài lưới phải đóng thuế từng đoạn sông, từng đống chà do chính mình chất. Dưới sự lãnh đạo của Chi bộ Bình Phú và sự hướng dẫn của Ba Nhâm (cán bộ Xứ ủy), trên 200 dân chài lưới của các xã Bình Phú, Nhị Long, Đức Mỹ đã ký tên vào bản kiến nghị gửi lên nhà cầm quyền đấu tranh chống thuế thủy lợi. Kiến nghị gồm hai bản, một bản tiếng Việt, một bản tiếng Pháp (bản tiếng Pháp do Năm Chiếu viết) gửi đi 3 nơi: Hội tề địa phương, Chủ tỉnh Trà Vinh, Thống đốc Nam Kỳ. Chủ tỉnh Trà Vinh công bố là đã bãi bỏ thuế thủy lợi. Đấu tranh giành được thắng lợi, nhân dân 3 xã: Bình Phú, Nhị Long, Đức Mỹ rất phấn khởi. Cai tổng Trí trả thù, bắt giam nhiều người, mời chiếu nhiều lần để uy hiếp. Quần chúng kéo đến đấu tranh kiên trì hằng tháng trời, cuối cùng cai tổng Trí phải thả hết người bị bắt.

Theo một số báo cáo của quan cai trị Chủ tỉnh Trà Vinh phản ánh tình hình đấu tranh của nhân dân Trà Vinh và Càng Long, cụ thể:

Báo cáo số 107C ngày 08/11/1930:

“... Những cuộc rải truyền đơn (theo loại kèm theo) đã diễn ra trong đêm 6 rạng 7 tháng 11... ở các vùng lân cận Trà Vinh, đặc biệt ở Phương Thạnh. Ở đó các viên chức hội tề còn tìm thấy lúc 17 giờ ngày 07,một bè cắm nhiều cờ đỏ trên con rạch.

Không thấy rải truyền đơn ở Càng Long nhưng những thông tin mới chỉ ra rằng sắp nổ ra một cuộc đấu tranh”.

Báo cáo số 1779 ngày 23/11/1930:

“... Sau cuộc họp của Cộng sản ở làng Mỹ Cẩm (quận Càng Long), Bang biện của địa phương đã bắt giữ tám người trong đó có ba tên: Lê Văn Kham, Nguyễn Tấn Sĩ và Trương Hữu Thời đã bị Tòa án Trà Vinh ngày 21 tháng 11 kết án tù...”.

“Viên cò mật thám đặc trách đã bắt ngày 17 tháng 11 và đưa về Vĩnh Long một số sếp chi bộ trong đó có những tên: Nguyễn Phát Đạt (em rể Nguyễn Văn Lễ) bị xử tù 5 năm, Mai Đăng Khóa trước đây nhiều tháng đã được chỉ ra là một tuyên truyền viên đầy nhiệt huyết những tư tưởng Cộng sản”.

Báo cáo tối mật số 56C ngày 29/3/1932:

“. Chủ quận Càng Long vừa báo cho tôi biết ngày 27 tháng 3 vừa qua, các viên chức hội tề ở ấp 9 An Trường phát hiện 5 lá cờ cắm trên cánh đồng cách 150m kênh Ngã Hậu - con kênh phân chia địa giới giữa tỉnh Trà Vinh với tỉnh Vĩnh Long”.

Báo cáo số 145C ngày 12/10/1933:

“Các truyền đơn xuất xứ từ Đảng Cộng sản thợ thuyền đã được tìm thấy trong một mảnh đất của một người dân làng Tân An (quận Càng Long)”.

Cuối năm 1933, Trần Văn Giàu, Ủy viên Xứ ủy Nam Kỳ và một số cán bộ lãnh đạo thuộc Đặc ủy Hậu Giang đã tới Càng Long để móc nối lại đường dây liên lạc từ Xứ ủy đến Trà Vinh. Các thành viên Xứ ủy và Đặc khu ủy đã gặp và làm việc với Nguyễn Kim Tiền, Nguyễn Văn Thuận, Nguyễn Thành Thi, Phan Vân, Huỳnh Văn Vỹ, Lê Văn Mười. Đầu năm 1934, Quận ủy Càng Long đã được kiện toàn gồm các đồng chí Nguyễn Kim Tiền, Nguyễn Văn Hai, Phạm Thái Bường, Nguyễn Văn Phục. Năm 1935, Dương Háo Học mãn hạn tù trở về và được Nguyễn Kim Tiền trao lại nhiệm vụ Bí thư Quận ủy.

Tháng 4/1936, Mặt trận Bình dân Pháp mà Đảng Cộng sản Pháp làm nòng cốt, giành thắng lợi trong tổng tuyển cử, Chính phủ Mặt trận nhân dân lên cầm quyền. Thắng lợi đó đã tạo điều kiện thuận lợi cho cuộc đấu tranh đòi quyền tự do, dân chủ, cải thiện đời sống của nhân dân ở các nước trong hệ thống thuộc địa của Pháp, trong đó có Việt Nam. Căn cứ vào tình hình và tiếp thu đường lối của Quốc tế Cộng sản, Đảng Cộng sản Đông Dương nhận định rằng kẻ thù cụ thể trước mắt của nhân dân Đông Dương lúc này chưa phải là thực dân Pháp nói chung mà là bọn phản động Pháp cùng bè lũ tay sai không chịu thi hành các chính sách của Mặt trận nhân dân Pháp ở các nước thuộc địa. Từ đó, ta xác định nhiệm vụ trước mắt của nhân dân Đông Dương là chống phát xít, chống chiến tranh đế quốc, chống bọn phản động thuộc địa và tay sai, đòi tự do, dân chủ, cơm áo và hòa bình. Để thực hiện nhiệm vụ đó, Mặt trận nhân dân Phản đế Đông Dương được thành lập. Mặt trận chủ trương triệt để lợi dụng những khả năng hoạt động hợp pháp và nửa hợp pháp để tuyên truyền, tổ chức quần chúng, đồng thời củng cố và phát triển tổ chức bí mật của Đảng; kết hợp những hoạt động hợp pháp, nửa hợp pháp với những hoạt động không hợp pháp để phát triển tổ chức của Đảng và của Mặt trận dân chủ, đẩy mạnh phong trào đấu tranh của quần chúng. Khẩu hiệu được đề ra là đòi tự do, cơm áo, hòa bình; kêu gọi thành lập Ủy ban hành động các cấp tiến tới một cuộc đại hội đại biểu nhân dân toàn Đông Dương. Hưởng ứng lời kêu gọi đó, trong tỉnh Trà Vinh các Ủy ban hành động được thành lập khắp nơi. Ở Càng Long, Ủy ban hành động Càng Long thành lập gồm phần lớn những người cách mạng ở tù ra' và thêm một số người cảm tình cách mạng, Trưởng ban là Lê Quang Lộc. Trụ sở đặt tại căn nhà thuê của bà cai Mười ở chợ Càng Long (lúc đó còn thuộc ấp I, xã An Trường).

Ủy ban hành động Bình Phú gồm có: Đoàn Thiện Chí, Đỗ Phú Hữu, Phạm Minh Tố, Lê Văn Thìn và Nguyễn Thành Định Trụ sở đặt tại tiệm thuốc bắc Võ Văn Vân tại chợ Bình Phú. Trước trụ sở Ủy ban hành động có treo các biểu ngữ mang các khẩu hiệu chống phát xít, chống chiến tranh, đòi tự do dân chủ, đòi cải thiện đời sống cho nhân dân. Các ủy ban còn tổ chức lấy chữ ký của nhân dân nhằm làm cơ sở hợp pháp cho cuộc đấu tranh đòi quyền dân sinh, dân chủ; nhận đơn của quần chúng tố cáo bọn quan lại tham nhũng, bọn địa chủ cường hào; tuyên truyền tập hợp quần chúng, vận động đồng bào ủng hộ và bầu đại biểu đi dự Đông Dương Đại hội.

Các hội ái hữu, các hội ngành nghề như nghiệp đoàn thợ may, hội thợ hớt tóc, hội vẫn đổi công, vạn cấy, vạn phát, hội chài lưới, cả các nhóm đọc sách... được tổ chức, tập hợp quần chúng đấu tranh có tổ chức theo phương hướng cách mạng. Thông qua các tổ chức đó, chi bộ đã lãnh đạo nhân dân đòi quyền lợi kinh tế trước mắt, đòi giảm tô tức. Nông dân ở ấp Phú Đức đã đấu tranh đòi phú nông, địa chủ mướn nông dân làm thuê phải trả thêm một giạ lúa cơm cho người cày cấy. Kết quả chúng phải chấp nhận.

Hội truyền bá quốc ngữ ra đời, hoạt động mạnh ở An Trường. Thầy giáo Nan và thầy Thìn được đón về các ấp dạy cả cho trẻ em và người lớn. Nhân dân hăng hái tham gia học chữ quốc ngữ. Số người biết đọc biết viết tăng trong nông dân lao động. Hàng loạt báo chí công khai của Đảng và Mặt trận dân chủ xuất bản bằng tiếng Việt, tiếng Pháp được chuyển về Càng Long như: Le peuple (Dân chúng), Lavant garde (Tiền phong), Việt Dân, Lao động mới, Nhành lúa, Phổ thông... Nhiều sách công khai giới thiệu về chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản, về Lênin và Liên bang Xôviết... báo chí và tuyên truyền miệng góp phần làm cho sinh hoạt chính trị của quần chúng thêm phong phú. Hưởng ứng cuộc lạc quyên ủng hộ báo Dân chúng - tờ báo công khai của Đảng, Đảng bộ Càng Long tổ chức một đêm hát của đoàn Huỳnh Hoa ở quận lỵ với tuồng “Phạm Lãi đưa nàng Tây Thi”, kết quả thu được một số tiền khá lớn.

Không khí đấu tranh cách mạng sôi động ở khắp vùng nông thôn Càng Long, nổi nhất là An Trường, Mỹ Cẩm, Bình Phú. Hầu hết các cuộc mít tinh đều bắt đầu ở xã rồi chuyển thành biểu tình tuần hành ở quận. Trong hai năm 1936-1937 ở Bình Phú có 4 cuộc biểu tình thị uy, thì 3 cuộc kéo đến quận ly Càng Long. Chỉ trong năm 1937, ở An Trường có 5 cuộc đấu tranh lớn (4 cuộc có phối hợp với Tân An, Huyền Hội, Mỹ Cẩm) và đích đến là quận lỵ.

Tháng 3-1937, Hoàng Minh Châu, Nguyễn Thành Thi, Nguyễn Văn Thử, Mười Dò, Nào, Bế, Kỵ tổ chức cuộc mít tinh lớn ở ấp 7 An Trường. Cuộc mít tinh chuyển thành cuộc biểu tình rầm rộ đông hàng ngàn người giương cao 4 lá cờ đỏ búa liềm và các biểu ngữ: “Tự do tổ chức”, “Tự do báo chí”, “Thả tù chính trị”, “Bãi bỏ thuế thân”. Đoàn biểu tình đi từ ấp 7 đến khúc cua Mỹ Huê với đội ngũ chỉnh tề, khí thế đấu tranh mạnh mẽ, binh lính từ Trà Vinh lên không ngăn chặn nổi. Chủ quận Càng Long phải xoa dịu chấp nhận các yêu sách, hứa sẽ giải quyết sau. Chúng mời 90 người đi đầu thay mặt quần chúng về Dinh quận giải quyết. Về đến quận khi đoàn biểu tình đã giải tán, chủ quận trở mặt. Chúng cho về 22 người đàn bà, trẻ con và giữ lại 68 người. Chúng đưa 68 người về Trà Vinh cho vào khám lớn, buộc tội làm loạn, chống nhà nước, không đóng thuế thân. Chúng đưa 6 người ra tòa, tuyên án mỗi người 3 năm tù: Hoàng Minh Châu, Nguyễn Thành Thi, Nguyễn Văn Thử, Huỳnh Văn Ty, Nào, Bế. Những người khác chúng giam từ nửa tháng đến 1 tháng rồi cho về.

Ngày 04/4/1937, một cuộc biểu tình lớn hơn lại nổ ra, khẩu hiệu đấu tranh là: “Tự do tổ chức”, “Tự do báo chí”, “Thả tù chính trị”, “Bãi bỏ thuế thân” và “Đòi thả những người bị bắt”. Truyền đơn được tung ra khắp nơi ở chợ Càng Long, nơi đoàn người họp mít tinh và dọc đường tuần hành. Nội dung truyền đơn ghi rõ:

“Hỡi các bạn dân cày,

Hỡi những người vô sản,

Chúng ta làm việc cực nhọc mà không đủ tiền để vợ con chúng ta may quần áo. Suốt cả năm chúng ta ra sức làm giàu cho chủ nghĩa tư bản và bọn địa chủ lớn.

Ấy thế mà Chính phủ không chịu giảm thuế thân cho những người dân vô sản, vẫn bắt họ nộp mỗi năm 4 đồng rưỡi, trong khi những người giàu có với những vựa lúa tràn đầy, chỉ phải nộp hơn chúng ta một đồng.

Vì vậy, chúng ta hãy đứng lên đấu tranh.

Lạ - Dứt khoát không nộp thuế thân để phản đối sự bất công đó. Đả đảo chế độ hành chính áp dụng cho người bản xứ.

- Mặt trận dân chủ muôn năm

- Đả đảo chủ nghĩa thực dân Pháp

- Ân xã hoàn toàn cho tù chính trị.

Ký tên

Dân chúng Trà Vinh”

Ngày 01/5/1937, lần đầu tiên Xứ ủy Nam Kỳ tổ chức một cuộc mít tỉnh lớn giữa thành phố Sài Gòn để chào mừng ngày Quốc tế lao động 01/5. Hưởng ứng cuộc mít tinh, Đảng bộ Càng Long tổ chức mướn xe đò đưa nhiều đảng viên và quần chúng cách mạng lên Sài Gòn dự mít tinh và nghe diễn thuyết tại rạp hát Thành Xương.

Ngày 07/11/1937, kỷ niệm Cách mạng Tháng Mười Nga, cuộc mít tinh biểu tình rầm rộ diễn ra ngoài các khẩu hiệu “Tự do tổ chức”, “Tự do báo chí”, “Thả tù chính trị”, “Bãi bỏ thuế thân” còn xuất hiện thêm các khẩu hiệu về: “Giảm địa tô, giảm tức”, “Ruộng đất cho dân cày”, “Ủng hộ Liên bang Xô viết”...

Ngày 25/10/1938, hơn 100 nông dân ở An Trường cầm cuốc, cào, phảng đến nhà hương cả, đưa yêu sách, nội dung yêu sách như sau:

- Không được khủng bố hoạt động của các hội ái hữu, hội tương tế. ud sidga ido odo

- Không được đàn áp những người thiếu thuế và những người bị tình nghi.

- Tăng lương cho binh lính và phụ cấp cho gia đình binh lính.

Trước khí thế đấu tranh kiên quyết, làm hoảng sợ cả bọn tài công và gia nhân. Hương cả hoảng hốt, run sợ, cuối cùng phải đem yêu sách của nông dân lên Hội đồng kinh tế lý tài tỉnh Trà Vinh. Trước đây chỉ có chuyện hương cả sai khiến nông dân tá điền, nay thì nông dân tá điền lại sai khiến hương cả mà phải một phép vâng theo.

Thời kỳ 1936-1939, trong cao trào Mặt trận dân chủ, do lợi dụng được thế hợp pháp, Đảng bộ Càng Long phát huy ảnh hưởng sâu rộng. Đảng bộ phát triển rất mạnh trong thanh niên yêu nước, trong nông dân và thợ thủ công.

Các chi bộ xã đều được củng cố vững mạnh. Bí thư các chi bộ gồm: Chi bộ An Trường là Đoàn Văn Thạch, Chi bộ Tân An - Huyền Hội là Trương Văn Đa, Chi bộ Phương Thạnh là Nguyễn Thành Biện, Chi bộ Bình Phú là Nguyễn Trung Chánh, Chi bộ Nhị Long là Phạm Văn Xe, Chi bộ Mỹ Cẩm là Ba Đấu (Râu Già), Chi bộ Đại Phước là Sử Công Dân.

Như vậy, Càng Long, nơi ra đời chi bộ đầu tiên của Đảng bộ Trà Vinh. Nông dân tá điền Càng Long bị hai tầng áp bức bóc lột tàn nhẫn là mảnh đất tốt để Đảng bộ non trẻ lớn mạnh nhanh chóng, ra mắt bằng cuộc đấu tranh rung chuyển ngày 01-8-1930 của Trà Vinh phối hợp nhịp nhàng với tiếng trống Xôviết Nghệ - Tĩnh. Từ năm 1932 đến 1935, cách mạng cả nước gặp khó khăn. Nhờ có cơ sở liên minh công nông vững chắc nên mặc dù bị khủng bố, đàn áp, bắt bớ lớn, Đảng bộ Càng Long vẫn tồn tại, bám sát nhân dân, lãnh đạo quần chúng liên tục đấu tranh chống đế quốc và địa chủ phản động, giữ vững phong trào. Trong thời cơ thuận lợi của cao trào Mặt trận dân chủ, Đảng bộ Càng Long đã khéo lợi dụng đấu tranh hợp pháp kết hợp bán hợp pháp và bất hợp pháp mà đưa phong trào cách mạng phát triển phong phú, sôi nổi đều khắp và đã trưởng thành lên một bước mới, chuẩn bị lực lượng và kinh nghiệm để bước vào cuộc đấu tranh cách mạng giải phóng dân tộc do Trung ương Đảng chỉ đạo trong tình hình Chiến tranh thế giới thứ hai sắp nổ ra.