2. Thượng tướng Hoàng Minh Thảo – Người thanh niên mang con chữ đến với đồng bào

Năm 1937, trong không khí sôi nổi của phong trào Mặt trận Dân chủ Đông Dương, Tạ Thái An bắt đầu tham gia hoạt động cách mạng tại Lạng Sơn. Khi ấy ông mới 16 tuổi, nhưng đã được những cán bộ địa phương chú ý bởi tinh thần nhanh nhẹn, khả năng học tập và sự nhiệt tình đối với công việc chung.

Ông được xếp vào danh sách cảm tình Đảng tại cơ sở ở Lạng Sơn và tham gia Đoàn Thanh niên Dân chủ do những người cộng sản tổ chức. Tạ Thái An sử dụng bí danh Tạ Quang để hoạt động. Đây là cái tên giúp bảo vệ bản thân, gia đình và những người cùng tham gia phong trào trước sự theo dõi của mật thám Pháp.

Một trong những công việc đầu tiên của ông là tham gia truyền bá chữ Quốc ngữ. Dưới chế độ thuộc địa, phần lớn người dân nghèo không có điều kiện đến trường. Nạn mù chữ khiến họ khó tiếp cận sách báo, không hiểu những quyền lợi chính đáng của mình và dễ bị bộ máy cai trị lợi dụng. Vì vậy, dạy chữ không chỉ là hoạt động giáo dục mà còn mang ý nghĩa xã hội, chính trị sâu sắc.

Tạ Quang trở thành giáo viên của Hội Truyền bá Quốc ngữ, tổ chức những lớp học dành cho người dân. Địa điểm học có thể là một ngôi nhà nhỏ, góc đình làng hoặc bất cứ nơi nào tương đối an toàn. Người học gồm nhiều lứa tuổi, ban ngày phải lao động nên thường chỉ có thể đến lớp vào buổi tối.

Việc dạy chữ đòi hỏi sự kiên nhẫn. Có người chưa từng cầm bút, có người học trước quên sau vì quá mệt mỏi. Người giáo viên trẻ không chỉ hướng dẫn cách đọc và viết mà còn phải động viên để học viên tin rằng mình có thể tiếp thu. Qua từng buổi học, Tạ Quang hiểu thêm đời sống, tâm tư và những khó khăn của nhân dân.

Khi biết đọc, người dân có thể tiếp cận các tờ báo, truyền đơn và tài liệu tuyên truyền. Họ bắt đầu hiểu rõ hơn vì sao đất nước nghèo khổ, vì sao người Việt không có quyền tự quyết và tại sao cần đoàn kết đấu tranh. Con chữ trở thành phương tiện đánh thức ý thức dân tộc.

Tạ Quang còn tham gia các hoạt động tuyên truyền chống thực dân Pháp và phát-xít Nhật. Công việc được thực hiện trong điều kiện bí mật, bởi chính quyền có thể bắt giữ những người bị phát hiện phổ biến tài liệu cách mạng. Tài liệu phải được cất giấu cẩn thận, người tham gia không được tùy tiện tiết lộ danh tính của đồng đội.

Những năm làm công tác vận động quần chúng giúp ông rèn luyện khả năng diễn đạt những vấn đề phức tạp bằng ngôn ngữ dễ hiểu. Về sau, khi trở thành người chỉ huy rồi nhà giáo quân sự, Hoàng Minh Thảo vẫn giữ cách trình bày mạch lạc, đi thẳng vào bản chất và luôn cố gắng để người nghe hiểu được mục đích của nhiệm vụ.

Ông cũng nhận ra rằng một phong trào muốn phát triển không thể chỉ dựa vào vài cá nhân dũng cảm. Người cán bộ phải biết tìm những nhân tố tích cực, bồi dưỡng họ và tạo thành một tổ chức có khả năng hoạt động bền vững. Đây chính là bài học tổ chức đầu tiên của vị tướng tương lai.

Tháng 6 năm 1941, Tạ Quang chính thức tham gia hoạt động trong Việt Minh. Tình hình thế giới lúc ấy thay đổi nhanh chóng, phát-xít Nhật đã tiến vào Đông Dương, nhân dân Việt Nam phải chịu sự thống trị của cả Pháp và Nhật. Nhiệm vụ giải phóng dân tộc trở nên cấp bách hơn bao giờ hết.

Từ một giáo viên truyền bá chữ Quốc ngữ, Tạ Quang chuẩn bị bước sang con đường quân sự. Nhưng những lớp học nhỏ tại Lạng Sơn không phải một chặng đường tách biệt với cuộc đời cầm quân sau này. Chính tại đó, ông học được rằng sức mạnh cuối cùng của cách mạng nằm trong nhân dân.

Trước khi chỉ huy những đơn vị lớn, Hoàng Minh Thảo đã từng ngồi bên những người lao động, cầm tay họ hướng dẫn từng nét chữ. Trước khi nghiên cứu nghệ thuật quân sự, ông đã hiểu giá trị của dân trí, lòng tin và khả năng giải thích để biến nhận thức thành hành động. Đó là một khởi đầu rất đặc biệt của vị tướng được đánh giá là văn võ song toàn.