20. Đại tướng Hoàng Văn Thái – Di sản của người đặt nền móng ngành tham mưu quân đội

Sau ngày đất nước thống nhất, Hoàng Văn Thái tiếp tục giữ trọng trách Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, tham gia xây dựng quân đội, củng cố quốc phòng và tổng kết hai cuộc kháng chiến. Chiến tranh đã kết thúc nhưng nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc đặt ra nhiều yêu cầu mới. Quân đội phải điều chỉnh tổ chức, huấn luyện trong điều kiện hòa bình, đồng thời sẵn sàng đối phó với những diễn biến phức tạp tại biên giới.

Năm 1980, Hoàng Văn Thái được phong quân hàm Đại tướng. Đây là sự ghi nhận đối với một cuộc đời quân sự trải dài qua những thời điểm quan trọng nhất của cách mạng Việt Nam: thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, xây dựng Bộ Tổng Tham mưu, Toàn quốc kháng chiến, Việt Bắc, Biên Giới, Điện Biên Phủ, chiến trường Khu 5, Bộ Chỉ huy Miền và mùa Xuân năm 1975.

Đóng góp nổi bật nhất của ông là đặt nền móng cho ngành tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam. Từ một cơ quan ban đầu chỉ có khoảng tám cán bộ, Bộ Tổng Tham mưu phát triển thành cơ quan chiến lược đủ khả năng tổ chức lực lượng, chỉ đạo tác chiến và điều hành những chiến dịch hiệp đồng binh chủng trên phạm vi toàn quốc. Hoàng Văn Thái góp phần hình thành nền nếp báo cáo, nghiên cứu tình hình, xây dựng kế hoạch và kiểm tra thực hiện.

Tuy nhiên, ông không phải nhà tham mưu chỉ làm việc trong cơ quan. Hoàng Văn Thái trực tiếp có mặt tại nhiều chiến trường, làm Chỉ huy trưởng Mặt trận Bắc Kạn–Đường số 3, Tham mưu trưởng Chiến dịch Biên Giới và Điện Biên Phủ, Tư lệnh kiêm Chính ủy Quân khu 5, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Miền. Nhờ vậy, tư duy tham mưu của ông luôn gắn với khả năng thực hiện của chiến sĩ và điều kiện thực tế của địa bàn.

Ông cũng để lại dấu ấn sâu sắc trong lĩnh vực huấn luyện và lý luận quân sự. Tư tưởng “học tập trong chiến tranh để chỉ đạo chiến tranh” thể hiện quan niệm rằng mỗi trận đánh phải trở thành một bài học chung. Ông khuyến khích tổng kết cả thành công lẫn khuyết điểm, biên soạn tài liệu và đưa kinh nghiệm thực tiễn vào nhà trường. Lý luận không được đứng ngoài chiến trường; thực tiễn cũng không được tồn tại dưới dạng những kinh nghiệm rời rạc.

Trong đời sống, đồng đội nhớ Hoàng Văn Thái là một vị tướng nhân hậu, điềm đạm và có tác phong làm việc khoa học. Ông tôn trọng ý kiến của cấp dưới, nhưng yêu cầu cao về tính chính xác và trách nhiệm. Một bản báo cáo sai có thể dẫn đến quyết định sai; một kế hoạch thiếu thực tế có thể khiến chiến sĩ phải trả giá. Vì thế, sự cẩn trọng trong công tác tham mưu đối với ông là một vấn đề đạo đức, không chỉ là kỹ thuật nghiệp vụ.

Đại tướng Hoàng Văn Thái qua đời ngày 2 tháng 7 năm 1986. Ông được Đảng và Nhà nước tặng thưởng Huân chương Sao Vàng, Huân chương Hồ Chí Minh cùng nhiều phần thưởng cao quý. Tuy nhiên, di sản lớn nhất của ông hiện diện trong phương pháp làm việc của các thế hệ cán bộ tham mưu: trung thành với mục tiêu chính trị, nắm chắc thực tiễn, chuẩn bị trước một bước và luôn xây dựng nhiều phương án để không bị bất ngờ.

Cuộc đời Hoàng Văn Thái bắt đầu từ một người con nông dân phải sớm đi làm thuê và kết thúc ở vị trí một trong những Đại tướng tiêu biểu của Quân đội nhân dân Việt Nam. Từ lá cờ trong ngày thành lập đội quân 34 người đến tấm bản đồ tại Tổng hành dinh mùa Xuân 1975, ông đã dành trọn cuộc đời để biến ý chí giành độc lập thành những kế hoạch quân sự có thể thực hiện và giành thắng lợi.