203. Thắng giặc trời về giữ hồn dân tộc

Năm 1989, Đại tá Đinh Thế Văn nghỉ hưu, và bắt tay vào thực hiện lời hứa năm xưa với cha mình, mà vì chiến tranh đã trễ hẹn mấy chục năm. Bàn tay cầm súng bao năm giờ đây lại bắt đầu làm quen với những con rối quê mình.

Thời điểm đó, đình làng bị tàn phá nặng nề, thủy đình cũng không còn và người phường rối cũng tản mát mỗi người mỗi nghề. Cùng với các nghệ nhân và các vị trưởng bối trong làng, vị đại tá về hưu đã dành thời gian đi gặp gỡ nhân dân, chính quyền địa phương và các cơ quan đoàn thể những mong tìm cách phục dựng lại nghề tổ.

Bác kể rằng, ngày xưa con rối còn thô sơ và sân khấu chỉ được dựng bằng cột tre với tấm cót. Có khi, diễn được vài lần là tất cả bị hư hỏng, mục nát hết. Bên cạnh đó, các nghệ nhân phường rối xưa kia có một nguyên tắc là chỉ truyền nghề cho con trai hoặc con dâu nên phải có một cuộc vận động thay đổi nhận thức để nghệ nhân lớn tuổi bằng lòng đào tạo lớp trẻ trong làng kế nghiệp.

Rồi từ việc sưu tập lại những bộ rối nước đã lâu không sử dụng để phục chế, tái tạo con rối mới đến việc quyên góp kinh phí để tu sửa lại thủy đình, nạo vét ao để làm sân khấu. Tiếp đó là cùng nhau ngồi bàn bạc, nhớ lại những tích trò xưa của các cụ từ kịch bản đến điệu bộ, nét mặt, lời thoại của các con rối…

Năm 1990, nỗ lực của các lão nghệ nhân đã có kết quả khi phường rối dần hình thành, các nghệ nhân đi làm ăn xa cũng quay về giữ nghề tổ. Rối nước Đào Thục nổi danh bởi những trò diễn độc đáo mà các thế hệ nghệ nhân tiếp nối nhau sáng tạo để không trùng lặp với các phường rối khác.

Bên cạnh những tích trò cũ mang đậm màu sắc dân gian như "Ba khí giáo trò", "Lên võng xuống nước", "Trâu chui ống", "Phùng đánh hổ", "Dệt cửi"..., làng Đào Thục đã có những màn rối mới như "Rước ảnh Bác Hồ", "Hà Nội 12 ngày đêm", "Bộ đội biên phòng".

Vượt mọi khó khăn, Đại tá Đinh Thế Văn và những nghệ nhân làng Đào Thục đã tìm ra lối đi riêng để giữ lại truyền thống rối nước. Những bạn trẻ của làng đã xây dựng website " Làng rối Đào Thục", thường xuyên cập nhật những thông tin về làng rối Đào Thục cũng như nghệ thuật múa rối và hoạt động biểu diễn của các làng nghề múa rối trong cả nước.

Không những vậy, phường rối Đào Thục cũng mạnh dạn đầu tư thêm hai thủy đình di động để đi biểu diễn ở những nơi xa.

Các tour du lịch bảo nhau đưa khách trong nước và quốc tế về thưởng lãm khung cảnh làng quê và nghệ thuật Việt. Từ năm 2010 đến nay, trung bình mỗi tháng, phường rối diễn trên dưới 10 suất - một con số không nhỏ với một làng rối nước từng suýt bị thất truyền.

Năm 2013, khi đã vào tuổi xưa nay hiếm, Đại tá Đinh Thế Văn được trao tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vì những đóng góp của ông trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Không lâu sau, ghi nhận công lao của đại tá, anh hùng LLVTND Đinh Thế Văn với văn hóa nghệ thuật dân tộc, Hội đồng Giải thưởng Ðào Tấn đã quyết định trao giải thưởng cao quý tặng này cho ông đúng dịp kỷ niệm 69 năm ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam và 41 năm ngày chiến thắng B52.

Đón nhận vinh dự ấy, nhân dân Đào Thục đã tổ chức một buổi lễ long trọng chúc mừng đứa con của làng đã hai lần làm rạng danh quê hương bằng những chiến công và tâm huyết.

Phường rối Đào Thục hiện đã được chuyển giao cho thế hệ sau gánh vác, còn nghệ nhân Đinh Thế Văn thường xuất hiện trong vai trò cố vấn kỹ thuật. Ông thực sự rất yên tâm khi phường rối làng mình đã có nhiều nghệ nhân trẻ nối nghề.

Từ trái tim đến với trái tim, từ tấm lòng đến với tấm lòng, tâm huyết, nghị lực của người anh hùng ấy đã có sức cộng cảm to lớn để cùng mọi người, dìu mọi người vượt qua thử thách, đạt được mong muốn. Người chiến binh giữ bầu trời Hà Nội năm xưa, nay tiếp tục giữ hồn dân tộc trong những màn rối nước.