205. Ngày dài không chiến - MiG-17 đối đầu F-4 Hoa Kỳ

Ngày 10/05/1972, ngày đầu tiên của chiến dịch Linebacker 1, là ngày ghi nhận nhiểu kỷ lục nhất trong không chiến ở Việt Nam:

- Ngày có nhiều trận không chiến nhất, kéo dài nhất;

- Số lần xuất kích của hai bên nhiều nhất;

- Phía Mỹ tấn công đồng loạt nhiều mục tiêu nhất;

- Lần đầu tiên KQNDVN sử dụng cả 4 trung đoàn hiệp đồng chiến đấu; và

- Là ngày máy bay của cả hai phía bị rơi nhiều nhất.

Sau này, Kênh truyền hình History Channel đã chiếu một loạt phim về các trận không chiến ngày 10/5/1972 với tiêu đề "Ngày đẫm máu" (The Bloodiest Day).

Trong ngày mở đầu cho chiến dịch Linebacker 1 này, phía Mỹ đã huy động hơn 400 lần chiếc máy bay vào đánh phá các mục tiêu ven biển và sâu trong đất liền bao gồm cả khu vực Yên Viên, kho xăng Đức Giang, cầu Long Biên.

KQNDVN đã dàn thế trận sẵn sàng chiến đấu. Các Sở Chỉ huy được tăng cường kíp trực ban có nhiều kinh nghiệm. Tại Sở Chỉ huy Binh chủng Không quân: Tư lệnh Đào Đình Luyện chủ trì, đồng thời cũng có mặt của các Phó Tư lệnh: Trần Mạnh, Trần Hanh; Phó Chính ủy Hồ Luật.

Kíp trực ban dẫn đường gồm: Lê Thành Chơn, Đỗ Cát Lâm, Khổng Đức Thi, Lê Viết Diện.

Mỗi thành viên trong kíp trực ban dẫn đường đều được phân công trách nhiệm rõ ràng:

- Lê Thành Chơn dẫn chính MiG-21 của Trung đoàn Không quân 927 trực tại sân bay Kép, đồng thời dẫn bổ trợ MiG-19 của Trung đoàn Không quân 925 trực tại sân bay Yên Bái;

- Khổng Đức Thi dẫn chính MiG-21 của Trung đoàn Không quân 921 trực tại sân bay Đa Phúc;

- Đỗ Cát Lâm dẫn chính MiG-17 của Trung đoàn Không quân 923 trực tại Gia Lâm.

Các kíp trực ban dẫn đường ở các Sở Chỉ huy Trung đoàn cũng được phân công cụ thể.

Ngày 10/05/1972, lúc 12h55, Biên đội MiG-17 của Trung đoàn Không quân 923 gồm: Nguyễn Văn Thọ (số 1) - Tạ Đông Trung (số 2) - Đỗ Hạng (số 3) - Trà Văn Kiếm (số 4) cất cánh từ sân bay Kép.

Sĩ quan dẫn đường Phạm Từ Tịnh và Đặng Văn Hảo dẫn biên đội giữ độ cao 500m bay về phía Bắc cầu Lai Vu chờ ở tầng thấp, phối hợp với MiG-21 của Trung đoàn 927 ở tầng cao hơn. Sở Chỉ huy thông báo vị trí máy bay địch ở cự ly 20km đồng thời cho biên đội lấy độ cao 1.000m, tốc độ 850km/h.

Phát hiện tốp A-7 đang bay từ hướng Đông Nam vào, số 1 Thọ lệnh cho biên đội vứt thùng dầu phụ, lấy độ cao 1.500m, tốc độ 900km/h. Tốp A-7 tách thành 2 tốp, số 1 Thọ cắt bán kính bám theo chiếc A-7 số 4. Đến cự ly thích hợp, anh nổ súng, loạt đạn trùm lên đầu chiếc A-7.

Khi vòng lạ,i anh thấy tốp F-4 đang bám theo và phóng tên lửa về phía MiG-17 số 3 và số 4, anh hô to: "cơ động" nhưng chỉ có số 4 cơ động kịp thời, còn phi công Hạng (số 3) trúng tên lửa, nhảy dù và hy sinh.

Chiếc MiG-17 của Tạ Đông Trung bám theo chiếc A-7 số 3, chiếc A-7 liền hạ thấp độ cao lủi ra biển, Trung cố đuổi bám theo và bắn, khi đến biển anh quay về hạ cánh ở Kép.

Số 1 Thọ quay lại cùng số 4 Kiếm quần nhau với tốp F-4. Thọ nổ súng 2 loạt nhưng không trúng, anh bám theo và định nổ súng nữa nhưng hết đạn. Máy bay bị thương không thể điều khiển được, anh quyết định nhảy dù.

Trong khi dù đang rơi anh nhìn thấy số 4 Kiếm đang quần nhau với tốp F-4, liên tục cơ động tránh tên lửa. Một chiếc F-4 luôn bám sát chiếc MiG-17, sau này mới biết đây là chiếc F-4 của R.Cunningham.

Phi công R. Cunningham trên đường thoát ly ra biển thì nhìn thấy 1 chiếc MiG-17 đang bay ở hướng đối đầu. Ông ta định nổ súng uy hiếp thì chiếc MiG-17 đã bắn trước.

Quá bất ngờ, bằng kỹ thuật bay điêu luyện R. Cunningham kéo dựng đứng chiếc F-4 lên với hy vọng sẽ thoát và chiếc MiG-17 sẽ không thể làm gì được vì không theo kịp. Trà Văn Kiếm quyết định cũng kéo thẳng đứng theo và tiếp tục bắn.

Hai máy bay MiG-17 và F-4 tiếp tục quần nhau và bám sát nhau trên mặt thẳng đứng. Đã có những khi hai buồng lái máy bay gần như áp sát nhau, cả hai bên nhìn rõ nhau.

Vài lần R.Cunningham thoát hiểm và tưởng như thoát khỏi chiếc máy bay MiG-17, ông ta nhìn thấy Hà Nội và biển, nghĩ rằng MiG-17 sẽ bay về, còn ông ta cũng bay ra biển. Nhưng ông ta vẫn bị chiếc MiG-17 bám sát và nổ súng rất mãnh liệt.

Trận không chiến căng thẳng bất phân thắng bại. Mặc dù vậy, Randy Cunningham vẫn là một phi công dày dặn kinh nghiệm hơn, và chiếc F-4 cũng có tính năng vượt trội hơn MiG-17 của Trà Văn Kiếm.

Bằng những động tác rất điêu luyện - thả giảm tốc đột ngột khi đang kéo dựng đứng máy bay của phi công đầy kinh nghiệm, R.Cunningham đã làm cho MiG-17 vượt lên phía trước.

Lập tức Randy Cunningham cho máy bay bám theo và phóng tên lửa, chiếc MiG-17 bị thương và lao xuống cánh đồng huyện Thanh Hà, Hải Dương, phi công Trà Văn Kiếm không kịp nhảy dù. Sau này người dân nơi đây gọi cánh đồng MiG-17 rơi là Cánh đồng máy bay.

Trận không chiến giữa R.Cunningham và Trà Văn Kiếm mặc dù chỉ diễn ra 3 phút, nhưng đây là độ dài kỉ lục của không chiến trong chiến tranh Việt Nam: Thông thường, không chiến giữa hai máy bay chỉ diễn ra trong vài chục giây hoặc hơn 1 phút.

Trên đường bay ra biển, máy bay của R.Cunningham bị tên lửa SAM-2 bắn rơi, phi công nhảy dù và được cứu thoát.