21. Viết về anh hùng Trần Văn Lâm

Thân thế và những ngày đầu nhập ngũ

Trong những ngày cả nước đang hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, chúng tôi có dịp ghé thăm gia đình Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trần Văn Lâm tại thị trấn Nga Sơn, huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Trong ngôi nhà nhỏ ấm cúng, bên chén trà đậm đà hương vị quê hương, người cựu chiến binh già bắt đầu bồi hồi kể lại câu chuyện về một thời thanh xuân rực lửa.

Ông sinh năm 1951 trong một gia đình bần nông giàu truyền thống cách mạng gồm có 5 anh em. Cha ông từng là chiến sĩ giao liên trung kiên tại địa phương trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, và người anh trai cả của ông cũng hăng hái lên đường tham gia cuộc kháng chiến trường kỳ ấy. Được nuôi dưỡng trong bầu không khí yêu nước của gia đình, là con trai út nhưng khi vừa bước sang tuổi 15, nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, ông đã tình nguyện lên đường nhập ngũ, đứng vào hàng ngũ của Trung đoàn 96 thuộc Bộ Tư lệnh 500.

Người chiến sĩ công binh thầm lặng trên các chiến trường

Từ năm 1969 đến năm 1973, ông được điều động chuyển sang công tác tại Trung đoàn 83 Công binh thuộc Quân khu 5. Nhiệm vụ trọng tâm của đơn vị ông lúc bấy giờ là tiến hành rà phá bom mìn, mở đường tại các mặt trận khốc liệt như Trị Thiên, Tây Nguyên và Quảng Nam – Đà Nẵng. Suốt những năm tháng ấy, ông đã trực tiếp tham gia hàng chục trận đánh lớn nhỏ, vô hiệu hóa hàng trăm quả bom mìn các loại, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ khai thông tuyến Đường 9 chiến lược để bảo đảm mạch máu giao thông thông suốt cho các đoàn quân tiến vào miền Nam chiến đấu.

Trong hai năm 1970 và 1971, khi nhận mệnh lệnh mở đường tại mặt trận Hướng Hóa (Quảng Trị), trước khối lượng bom mìn dày đặc do kẻ thù gài gắm, anh em trong đơn vị phải tranh thủ từng phút từng giờ để làm việc. Bất chấp những ngày hè nắng như thiêu như đốt hay những đợt mưa dầm dề thấu xương, ông cùng đồng đội vẫn cần mẫn, tỉ mỉ với công việc thầm lặng của mình, quyết tâm không bỏ sót bất kỳ một quả mìn nào trên những cung đường đã đi qua.

Anh hùng Trần Văn Lâm xúc động tâm sự: “Cuộc đời tôi phải nói là gặp rất nhiều may mắn. Bởi lẽ, tuy bản thân không trực tiếp cầm súng đối mặt với quân thù ở tiền tuyến, nhưng hàng ngày, hàng giờ, cái chết vẫn luôn rình rập ngay bên cạnh. Chỉ cần một chút lơ là, sơ sẩy trong tích tắc là nguy hiểm đến tính mạng của không chỉ bản thân mà còn cả đồng đội xung quanh. Suốt thời gian làm nhiệm vụ, tôi đã dò phá thành công hàng trăm quả mìn mà vẫn vẹn toàn trở về...”

Sáng kiến thông minh giữa lằn ranh sinh tử

Một trong những ký ức oanh liệt và sâu sắc nhất trong cuộc đời binh nghiệp của ông là vào tháng 6 năm 1972. Thời điểm đó, đơn vị ông nhận nhiệm vụ đặc biệt: mở đường, gỡ bom mìn để mở lối cho lực lượng bộ binh tiến sâu vào trận địa, chuẩn bị cho chiến dịch đánh chiếm quận lỵ Quế Sơn ở phía Tây thành phố Đà Nẵng. Để ngăn chặn bước tiến của quân giải phóng, kẻ thù đã điên cuồng bố trí các trận địa mìn vướng nổ, mìn chống tăng M15 và mìn chống bộ binh M14 đan xen dày đặc, biến nơi đây thành những "tọa độ chết".

Ông kể lại, những ngày ấy địch rải bom mìn đến đâu là những người lính công binh lập tức có mặt ngay tại đó để tháo dỡ, dọn dẹp các vật nổ chưa kích nổ nhằm bảo đảm an toàn cho các cánh quân tiến công. Công việc phá bom mìn luôn đòi hỏi những quy chuẩn vô cùng khắt khe cùng tinh thần dũng cảm, nhanh trí của người chiến sĩ. Với khẩu hiệu “thời gian là mệnh lệnh”, ông cùng đồng đội đã lao động quên ngày đêm để thông suốt tuyến Đường 16 đúng thời hạn mở màn trận đánh. Giữa chiến trường khốc liệt, hầu hết chiến sĩ trong đơn vị đều mới vào Nam chưa thông thuộc địa hình, và bom mìn lạnh lùng của quân thù đã cướp đi sinh mạng của biết bao đồng đội thân yêu.

Nhiệm vụ rà phá bom mìn ban ngày đã nguy hiểm, ban đêm lại càng khó khăn gấp bội khi tầm nhìn hạn chế, có những lúc mìn nổ hất tung cả thiết bị rà phá. Trước tình trạng khí tài dò mìn bị thiếu hụt trầm trọng, bằng sự thông minh và linh hoạt của mình, ông đã mày mò nghĩ ra phương pháp dùng chính dụng cụ thông nòng súng AK47, mài nhọn một đầu để làm thiết bị cắm sâu xuống đất khoảng 10cm để dò tìm. Nếu mũi thông nòng chạm phải vật cứng, ông sẽ dừng lại để kiểm tra kỹ lưỡng. Sau khi xác định chính xác vị trí, ông nhẹ nhàng lạt bỏ lớp đất ngụy trang bên trên cho lộ rõ mặt mìn, rồi dùng mũi mài nhọn rà soát xung quanh thành và đào một hố vát để kiểm tra phần đáy mìn. Khi đã chắc chắn không có bẫy vướng hay lựu đạn cài kèm theo, ông mới tiến hành nhấc mìn lên khỏi hố, tháo ngòi nổ và vô hiệu hóa quả mìn một cách an toàn. Các thao tác này đòi hỏi sự cẩn trọng, tỉ mỉ tuyệt đối, bởi chỉ cần một sai sót nhỏ nhất cũng phải đánh đổi bằng cả mạng sống. Sáng kiến độc đáo và hiệu quả của ông sau đó đã được phổ biến rộng rãi cho đồng đội áp dụng, góp phần bảo vệ an toàn cho những đoàn xe chi viện nối đuôi nhau ra tiền tuyến.

Sự vinh danh xứng đáng của Đảng và Nhà nước

Ghi nhận những chiến công oanh liệt và những đóng góp to lớn trong sự nghiệp phục vụ chiến đấu, ông đã được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý: 2 Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhì, 1 Huân chương Chiến công giải phóng hạng Ba, cùng 7 lần đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua và Chiến sĩ quyết thắng.

Đặc biệt, vào ngày 6 tháng 11 năm 1978, đồng chí Trần Văn Lâm đã vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Sự hy sinh thầm lặng và trí tuệ của người chiến sĩ công binh năm xưa mãi là niềm tự hào vững chắc của quê hương Thanh Hóa.