234. "Pháo tép đa năng" 37mm cực lợi hại ở Khu 4: Bảo vệ tiêm kích MiG và tên lửa SAM-2 trước hàng đàn máy bay Mỹ

Cuối năm 1970, từ đơn vị huấn luyện để đi chiến trường B (Miền Nam) ở Nông Cống - Thanh Hóa, chúng tôi gần 100 tân binh vốn là sinh viên các trường Đại học nhập ngũ đợt 24/8/1970 lên tàu ngược ra Hà Nội.

Xuống ga Hàng Cỏ lúc nửa đêm, hành quân bộ qua cầu Long Biên, qua cầu Đuống đến trận địa pháo Dốc Vân. Sau mấy tuần học chính trị, Điều lệnh thì chia ra bổ sung về các đại đội thuộc Tiểu đoàn 6.

Cán bộ khung gồm các cán bộ tiểu đoàn, đại đội, trung đội, các pháo thủ đã qua chiến đấu trong các đơn vị pháo phòng không giai đoạn chiến tranh phá hoại lần thứ nhất (1964 - 1968). Tiểu đoàn có 3 đại đội là 26, 27 và 28 trực thuộc Trung đoàn 212 pháo cao xạ (Đoàn Tháng Tám), Sư đoàn 361 Phòng không Hà Nội.

Chúng tôi tiếp nhận pháo và trận địa ở hai đầu cầu Đuống. Đơn vị luyện tập với mục tiêu giả định là bảo vệ cầu Đuống và Nhà máy Gỗ, Nhà máy Diêm Thống Nhất.

Sau 9 tháng huấn luyện, thuần thục những kỹ năng chiến đấu cơ bản, chúng tôi được chuyển tới Trung đoàn 260 pháo cao xạ bảo vệ sân bay quân sự Nội Bài, căn cứ của Sư đoàn Không quân Sao Đỏ, luyện tập các phương án bảo vệ đường băng và máy bay lúc cất, hạ cánh.

Trong một đêm cuối năm 1971, Tiểu đoàn chúng tôi bất ngờ nhận lệnh cơ động vào miền Trung.

Địa điểm tập kết của Tiểu đoàn là sân bay Anh Sơn (còn gọi là sân bay Dừa), miền Tây tỉnh Nghệ An. Tôi vẫn nhớ những gì diễn ra ở sân bay dã chiến Anh Sơn ngày ấy.

Khi đó, những chiếc tiêm kích MiG-21 của ta được bí mật chuyển từ các sân bay phía ngoài vào và được cất giấu trong hang đá cuối đường băng. Cửa hang bằng sắt kiên cố, chống bom và rốc két, có mô tơ đóng mở. Máy bay chỉ được kéo ra lúc chiều tối để xuất kích đánh đêm.

Lúc đầu chỉ thấy máy bay đi mà không thấy về, chúng tôi cứ nghĩ là đã bị địch bắn rơi nhưng không phải! Thì ra sau khi hoàn thành nhiệm vụ đánh đêm, những chiếc MiG đó lại trở về hạ cánh ở các sân bay phía ngoài (Kép, Sao Vàng...).

Vì vậy không quân địch tìm mọi cách đánh phá sân bay Anh Sơn. Trong tình hình đó, Quân chủng đã điều Trung đoàn tên lửa 263 trang bị SAM-2 vào bảo vệ sân bay này và đơn vị chúng tôi lại được giao nhiệm vụ bảo vệ cho tên lửa.

Sau khi triển khai trận địa, chúng tôi được phổ biến nhiệm vụ chính của đơn vị là bảo vệ các Tiểu đoàn tên lửa của Trung đoàn 263 đã vào trước để bảo vệ sân bay dã chiến Anh Sơn.

Sở dĩ loại "pháo tép đa năng" 37 ly của Tiểu đoàn chúng tôi được giao nhiệm vụ này vì tên lửa SAM-2 là vũ khí lợi hại để bắn máy bay địch ở tầm cao nhưng lại rất bất lợi khi bị chúng sà xuống thấp hoặc bổ nhào tấn công.