244. Những người dân Campuchia đi theo chúng tôi, họ nói xin chạy theo lánh nạn.

Những người dân Campuchia đi theo chúng tôi, họ nói xin chạy theo lánh nạn. Ở lại sẽ bị Polpot giết chết hết.

Đàn ông con trai Ăng ka (lãnh đạo) bắt lính hoặc giết hết rồi, còn toàn người già, phụ nữ và trẻ em. Khổ quá! Ai cũng ốm o tiều tụy, tuy nhiên không gia đình nào bị đói. Sẵn lúa chín bên đường, lúc nghỉ giải lao họ lại tranh thủ gặt đập tích trữ lương thực.

Nhìn những dòng người dân Campuchia kéo dài ngút mắt trên con đường thiên lí bụi mù, cảm xúc về bản nhạc Polonaise (giã từ tổ quốc) của Orginski nhói lên trong tôi. Bản nhạc day dứt đau thương của những người dân Balan, phải từ giã đất nước của mình đi lánh nạn vì chiến tranh loạn lạc.

Những bước chân chần chừ giữa ở và đi, những tiếng thở dài bất tận khi ngoái nhìn nơi chôn rau cắt rốn, giờ phải đau đớn giã từ. Họ cũng thế, cũng li hương khi nước chưa mất nhưng nhà tan, thân phận bị ngược đãi, bị ruồng bỏ ngay trên quê hương mình.

Những bộ đồ đen, những mái tóc ngắn đặc trưng mà Ăng ka ban phát cứ lầm lụi, lầm lụi bước trên đường như vô cảm.

Trời nhá nhem tối, chúng tôi đi xen vào đám dân xô bồ, nhếch nhác. Có người tranh thủ gửi ba lô, trang thiết bị lên những chiếc xe bò kéo cho đỡ nặng lưng. Tuy nhiên họ đi chậm quá, khiến đội hình dồn cục.

Bộ đội liền tách riêng băng ruộng, băng đồng cắt góc phương vị đi tới, hơn nữa cũng không muốn để lộ đội hình. Lúa chín quét dưới chân rồn rột, kệ xác phá bớt cho Khmer Đỏ đỡ thu hoạch.

Không ai bảo ai, chúng tôi vừa đi vừa vung rộng chân đá vung vít sang hai bên. Ngày nhỏ đọc truyện Tam Quốc đến đoạn Tào Tháo tự cắt râu vì ngựa vô ý đạp lúa của dân lại tức cười. Mình phá lúa của địch chứ có phải của dân đâu?

- Chi chuôn nâu e na (bà con ở đâu?).

- Xa ngái na (xa lắm).

Bọn trẻ con có vẻ mau làm quen hơn, chỉ một loáng là chúng liến thoắng "Pu, Pu" (chú, chú) thân thiết. Thấy một bà già gánh đôi quang, trên cái mẹt có khoảng ba lon gạo đen bóng, tôi mau miệng vừa nói, vừa chỉ ra hiệu đổi bằng hai bánh lương khô.

Bà già mừng rỡ cười móm mém. Kể ra mình cũng có tài làm công tác dân vận đấy chứ. Rượu nếp than uống rồi, lần đầu tiên được ăn cơm nếp than.

Trong đoàn người sang Việt Nam tị nạn, chúng tôi gặp một cô giáo người Thái Bình đi theo. Hỏi chuyện, cô nói bị Polpot bắt năm 1976 ở Phước Long, khi mấy cô giáo đi làm rẫy tăng gia. Các cô bị bắt làm vợ lính, chưa có con. Tôi hỏi cô có muốn về Thái Bình không? Cô nói không về nữa.

Ở quê bom đạn chiến tranh cha mẹ cũng mất rồi, giờ mặc cho dòng đời nổi trôi. Thật đúng là trò đùa của số phận, biến đổi một con người từ dân tộc này sang dân tộc khác.

Anh Bắc đại đội trưởng biết nhiều tiếng Khmer, không hiểu anh nói gì mà thấy dân vâng dạ liên tục, thậm chí còn nghỉ ngơi nấu cơm ăn đoàn kết. Tôi cũng mon men lại gần, được bà con mời ăn mắm bò hoc.

Tôi mới bỏ vô miệng tí thì lộn mửa, đành lắc đầu từ chối. Dân bạn cười bò: "Si bò hóc, sóc xà bai, bê năm hai, vay ot ngọp" (Ăn bò hóc mạnh khỏe, B52 đánh không chết). Thôi cũng đành kiếu cái xóc xà bai của bà con vậy.

Lính thì bao giờ cũng nghịch và tếu. Nhiều cậu biết mỗi câu ôn xơ lanh boong tê (em có yêu anh không?) hỏi hết cả người già và trẻ nhỏ. Các cô gái trẻ bẽn lẽn cười, các bà trung niên lắc đầu quầy quậy cười rũ rượi.

Đến bữa chúng tôi ăn cơm thì đúng là một sự kiện trọng đại, dân xúm đông xem, có lẽ tưởng con tóp (bộ đội) Việt Nam ăn cao lương mỹ vị gì ngon lắm. Có gì đâu, cũng may tát đìa được mấy con cá lóc, con nấu canh chua, con kho lá nghệ.

Có hai thằng lên tiểu đoàn bộ chơi chưa về, thằng Hưng dân trọ trẹ nói "Để phần cho chúng nó mấy khúc đuôi to". Nghe đến đây dân họ cười rầm lên. Hưng không hiểu chuyện gì, được thể nói to: "Đã bảo để cho nó mấy khúc đuôi ấy". Dân lại ôm nhau cười rũ rượi.

Cô giáo Thái Bình kéo tôi ra nói nhỏ: "Đuôi" tiếng Campuchia là bộ phận sinh sản của phụ nữ. À, ra thảo nào dân cười ầm ĩ. Thôi thì cũng học được thêm một từ mới để làm vốn cho lần vượt biên thứ ba cắm chốt lâu dài.

Cứ kiểu mưa dầm thấm lâu, từ những giao tiếp ban đầu, mặc dù không thông thạo ngôn ngữ của nhau nhưng qua tiếp xúc đổi trao bằng nụ cười và ánh mắt, bằng hơi thở và nhịp đập trái tim, chúng tôi là những người lính đầu tiên thay mặt cho Quân đội Nhân dân Việt Nam làm công tác dân vận trên đất bạn.

Chúng tôi coi người dân Campuchia như người thân của mình lúc nào không biết, giúp họ có ấn tượng tốt với người Việt Nam trên bước đường ăn nhờ ở đậu.

Những ngày cuối cùng, chúng tôi hối thúc bà con đi nhanh, lỡ chúng tôi rút rồi, bà con đi không kịp sẽ bị Polpot chặn lại giết. Càng phải thúc đẩy họ gấp rút khẩn trương hơn nữa.

22h đêm ngày 5/1/1978, chúng tôi hành quân về đến cửa khẩu Bến Sỏi. Mốc biên giới là hai trụ cổng chào gãy đổ còn sót lại, chắc là từ thời Việt Nam Cộng hòa. Chúng tôi lui về sau chốt biên phòng khoảng 1km nghỉ lại.

Anh Thường trung đội trưởng lại lên cơn sốt. Tội nghiệp anh, đã vác khẩu B40 với 5 trái đạn, lại còn thêm mấy ký gạo mới mà anh giần sàng, xay, giã bên kia nên chắc là nặng lắm. Anh cũng chẳng chịu đưa những thằng em mang hộ.

Nhưng dù sao cũng đầu xuôi đuôi lọt. Đêm đó nằm dưới "khách sạn ngàn sao", chúng tôi làm một giấc rất ngon không suy tư, không mộng mị.

Ngày 8/5/1978, lệnh đổi tiền toàn lãnh thổ Việt Nam. Chúng tôi, những người lính ở Chiến trường K, vừa từ cõi chết trở về, chẳng ai có tiền mà đổi. Đời lính là vậy, chỉ có súng đạn, không thiết bạc tiền.