249. Viết về Họa sĩ Tô Ngọc Vân: Người nghệ sĩ dùng cây cọ vẽ nên khát vọng tự do, hy sinh

Tô Ngọc Vân là một trong những họa sĩ xuất sắc nhất, người đặt nền móng cho nền mỹ thuật hiện đại Việt Nam và là bậc thầy của nghệ thuật tranh sơn dầu. Trước Cách mạng Tháng Tám, ông nổi tiếng với phong cách lãng mạn, thanh lịch, chuyên vẽ các thiếu nữ thành thị đài các, đằm thắm trong không gian thơ mộng. Thế nhưng, khi tiếng súng kháng chiến toàn quốc bùng nổ, ông đã gác lại cuộc sống phong lưu, giàu sang ở thủ đô, đưa cả gia đình lên chiến khu Việt Bắc gian khổ, dùng chính tài năng hội họa thiên bẩm của mình để phục vụ cách mạng.

Ông mở trường Mỹ thuật kháng chiến ngay giữa rừng sâu, tự mình đi bộ hàng chục cây số qua các bản làng, các trận địa pháo để vẽ tranh cổ động, ký họa về cuộc sống lao động, chiến đấu của bộ đội và dân công hỏa tuyến. Những tác phẩm thời kỳ này của ông như "Bác Hồ làm việc tại Bắc Bộ Bộ", "Đi học đêm", đặc biệt là những bức ký họa về chiến sĩ Điện Biên đã rũ bỏ hoàn toàn vẻ ủy mị, yếu đuối trước đây. Thay vào đó là những nét vẽ khỏe khoắn, tràn đầy hào khí dân tộc và niềm tin chiến thắng.

Tháng 6 năm 1954, ngay sát thềm chiến thắng Điện Biên Phủ lịch sử, trong một trận oanh tạc dữ dội bằng máy bay của quân Pháp tại đèo Lũng Lô — tuyến đường huyết mạch tiếp tế cho mặt trận, họa sĩ Tô Ngọc Vân đã anh dũng hy sinh khi bom giặc dội trúng vị trí ẩn nấp của ông. Khi đồng đội tìm thấy, tay ông vẫn còn ôm chặt tập album ký họa chiến trường đầy vết máu và đất cát. Ông ngã xuống nhưng ngọn cọ của ông đã kịp ghi lại những hình ảnh bất tử của một thế hệ anh hùng.