250 KILÔGAM TRÊN MỘT CHIẾC XE ĐẠP

Trong những câu chuyện về Chiến thắng Điện Biên Phủ, chiếc xe đạp thường xuất hiện với một hình ảnh rất khác.

Nó không phải phương tiện đi lại của một người.

Cũng không phải chiếc xe dùng để chở vài bao hàng nhẹ.

Trên những con đường hướng về Điện Biên năm 1954, một chiếc xe đạp có thể trở thành phương tiện vận tải chở hàng trăm kilôgam lương thực.

Người điều khiển nó có khi chỉ là một người dân bình thường vừa rời quê nhà để trở thành dân công hỏa tuyến.

Nguyễn Văn Mạo là một người như thế.

Nhiều năm sau Chiến dịch Điện Biên Phủ, ông vẫn nhớ những ngày mình cùng đồng đội vận chuyển lương thực ra mặt trận bằng xe đạp thồ.

Khi ấy, ông còn trẻ.

Công việc được giao không phải là chiến đấu ở chiến hào.

Nhiệm vụ của những người dân công như ông là đưa lương thực từ hậu phương đến nơi bộ đội cần.

Đó là một nhiệm vụ tưởng như đơn giản nhưng lại đòi hỏi sức người rất lớn.

Bởi đường lên Điện Biên không bằng phẳng.

Đường núi có dốc cao.

Có những đoạn quanh co giữa rừng.

Có những nơi phương tiện phải đi qua trong điều kiện hết sức khó khăn.

Và quan trọng nhất, hàng hóa phải đến nơi.

Lương thực không thể tự đi.

Muốn có gạo ở mặt trận, phải có người vận chuyển.

Muốn có những bao gạo ấy đến được nơi bộ đội đang chiến đấu, phải có những chuyến đi nối tiếp nhau.

Nguyễn Văn Mạo sử dụng một chiếc xe đạp thồ.

Ban đầu, xe đạp vốn chỉ được thiết kế để chở một người.

Nhưng trong chiến tranh, những người dân công đã biến nó thành một phương tiện vận tải đặc biệt.

Họ gia cố xe.

Buộc thêm hàng.

Tìm cách giữ cho xe cân bằng.

Rồi dùng sức người đẩy, dắt hoặc điều khiển xe qua những đoạn đường dốc.

Theo lời kể của Nguyễn Văn Mạo, có thời điểm mỗi chiếc xe của dân công có thể chở trung bình khoảng 250kg gạo.

Con số ấy nghe qua có vẻ khó tin.

Một chiếc xe đạp và một người.

Nhưng trên những tuyến đường phục vụ Điện Biên Phủ, hàng trăm kilôgam lương thực đã được đưa về phía trước bằng chính cách đó.

250kg không chỉ là trọng lượng của những bao gạo.

Đó còn là sức nặng đặt lên đôi tay, đôi chân và đôi vai của người dân công.

Mỗi lần xe nghiêng vì đường dốc, người điều khiển phải giữ lại.

Mỗi khi bánh xe lún xuống đất, phải tìm cách đưa xe lên.

Khi đường trơn vì mưa, việc giữ cho hàng hóa không đổ xuống vực trở thành một nhiệm vụ không dễ dàng.

Những người dân công phải tự tìm cách khắc phục.

Không có một đội sửa chữa riêng luôn đi theo từng chiếc xe.

Không có những phương tiện cứu hộ như ngày nay.

Một khi chiếc xe gặp vấn đề trên đường, chính người dân công phải tìm cách xử lý.

Và rồi hành trình lại tiếp tục.

Điều đặc biệt là phần lớn những chuyến vận chuyển phải thực hiện vào ban đêm.

Ban ngày, máy bay đối phương có thể phát hiện các tuyến đường vận tải và tổ chức đánh phá.

Vì vậy, bóng tối trở thành khoảng thời gian để các đoàn dân công tranh thủ di chuyển.

Những chiếc xe đạp nối nhau trên đường.

Không đèn.

Không tiếng động lớn.

Không được để lộ vị trí.

Hàng hóa phải được bảo vệ.

Người cũng phải được bảo đảm an toàn.

Một chuyến đi như vậy có thể kéo dài qua nhiều giờ.

Người dân công phải vừa quan sát đường, vừa giữ xe, vừa bảo vệ hàng hóa.

Mệt mỏi nhưng không được tùy tiện dừng lại.

Bởi phía trước là mặt trận.

Và phía sau còn có những chuyến hàng khác đang chờ.

Trong những chuyến đi ấy, Nguyễn Văn Mạo và đồng đội còn phải tuân thủ một nguyên tắc đặc biệt để bảo đảm bí mật chiến dịch.

Đó là “3 không”: không biết, không nói, không thấy.

Nguyên tắc nghe rất đơn giản.

Nhưng trong một chiến dịch quy mô lớn, việc giữ bí mật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Người dân công không cần biết toàn bộ kế hoạch quân sự.

Họ chỉ cần biết phần nhiệm vụ được giao.

Đi đến đâu.

Chở hàng gì.

Giao ở đâu.

Sau đó trở về và tiếp tục nhiệm vụ.

Không hỏi những điều không cần biết.

Không kể những điều đã biết.

Không để lộ những gì đã nhìn thấy.

Bằng cách ấy, những người dân công bình thường trở thành một mắt xích trong hệ thống bảo đảm bí mật cho chiến dịch.

Có thể họ không biết toàn bộ diễn biến trên chiến trường.

Nhưng họ hiểu rằng hàng hóa phải được đưa đến nơi.

Và nhiệm vụ của họ là hoàn thành chuyến đi.

Đối với Nguyễn Văn Mạo, gạo là thứ đặc biệt quý giá.

Trong điều kiện chiến tranh, lương thực không phải thứ có thể dễ dàng thay thế.

Một bao gạo bị ướt hoặc bị mốc đồng nghĩa với một phần lương thực bị mất.

Vì vậy, những người vận chuyển phải tìm mọi cách giữ cho gạo khô ráo.

Đó là một công việc tưởng nhỏ nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cung cấp lương thực cho chiến trường.

Chiếc xe đạp vì thế không chỉ chở gạo.

Nó chở cả sự kỳ vọng của hậu phương.

Một chiếc xe đến nơi an toàn.

Một lượng gạo được giao đúng lúc.

Một người lính ở chiến hào có thêm một bữa ăn.

Những điều tưởng như rất nhỏ ấy nối tiếp nhau tạo nên sức mạnh hậu cần cho cả chiến dịch.

Ngày 7 tháng 5 năm 1954, Điện Biên Phủ giành thắng lợi.

Những người lính ở mặt trận bước ra khỏi chiến hào.

Những đoàn dân công trên các tuyến đường cũng dần trở về.

Nhưng phía sau chiến thắng ấy là hàng vạn chuyến vận chuyển.

Có người gánh hàng.

Có người khiêng cáng.

Có người kéo pháo.

Có người sửa đường.

Và có những người đẩy những chiếc xe đạp chở đầy gạo.

Nguyễn Văn Mạo sau này trở về với cuộc sống đời thường.

Chiếc xe đạp thồ của những năm chiến tranh không còn là phương tiện ông sử dụng mỗi ngày.

Những con đường năm xưa cũng đã thay đổi.

Ngày nay, những chiếc xe tải có thể vận chuyển hàng hóa với khối lượng lớn trong thời gian ngắn.

Những con đường nhựa nối các địa phương.

Những phương tiện hiện đại khiến việc vận chuyển trở nên dễ dàng hơn rất nhiều.

Nhưng nếu đứng trước một chiếc xe đạp thồ được phục dựng trong không gian trưng bày lịch sử, người ta có thể hình dung được phần nào sức nặng của những năm tháng cũ.

Một chiếc xe vốn được thiết kế cho một người.

Một người dân công.

Và hàng trăm kilôgam gạo.

Không động cơ.

Không nhiên liệu.

Chỉ có sức người.

Đó là một trong những hình ảnh đặc biệt của hậu cần Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Nguyễn Văn Mạo không trở thành một cái tên nổi tiếng vì một trận đánh.

Ông cũng không có một khoảnh khắc duy nhất được ghi lại trong lịch sử bằng tiếng súng.

Câu chuyện của ông nằm trong những chuyến đi lặp đi lặp lại.

Chuyến này nối tiếp chuyến khác.

Hôm nay rồi ngày mai.

Đêm này sang đêm khác.

Mỗi chuyến hàng hoàn thành là một phần nhiệm vụ được hoàn tất.

Nhìn từ xa, công việc ấy có vẻ đơn điệu.

Nhưng chiến tranh được tạo nên từ những công việc như vậy.

Một trận đánh có thể diễn ra trong vài giờ.

Một chiến dịch có thể kéo dài nhiều tuần.

Nhưng để duy trì một chiến dịch, hậu cần phải hoạt động từng ngày.

Bộ đội cần ăn.

Thương binh cần được đưa về phía sau.

Đạn dược cần được chuyển lên phía trước.

Con đường cần được giữ thông.

Và giữa tất cả những nhu cầu ấy là những con người không được phép ngừng lại.

Nguyễn Văn Mạo là một trong những người đã góp phần giữ cho dòng vận chuyển ấy không bị đứt.

Ông không đứng trên đồi A1.

Không có mặt trong những trận đánh ở Him Lam.

Không cầm súng tiến vào hầm Đờ Cát.

Nhưng chiếc xe đạp của ông đã đi trên con đường dẫn đến chiến trường.

250kg gạo trên một chuyến xe.

Một con số tưởng như chỉ thuộc về hậu cần.

Nhưng đằng sau nó là hàng trăm kilômét đường núi, những đêm hành quân, những lần tránh máy bay và sự cẩn trọng của một người dân công trước nguyên tắc “3 không”.

Đó là phần lịch sử không ồn ào.

Không có tiếng hô xung phong.

Không có tiếng súng.

Chỉ có tiếng bánh xe lăn trên đường.

Có thể chậm.

Có thể nặng nề.

Nhưng vẫn tiến về phía trước.

Ngày nay, khi nhìn lại Chiến thắng Điện Biên Phủ, những con số về quân số, vũ khí, chiến dịch và trận đánh thường được nhắc đến.

Nhưng lịch sử còn có những con số khác.

250kg trên một chiếc xe đạp.

Một chuyến hàng.

Một đêm.

Một người dân công.

Những con số ấy không đứng riêng lẻ.

Chúng cộng lại thành hàng vạn chuyến vận chuyển.

Và từ những chuyến vận chuyển ấy, hậu phương đã nối được với tiền tuyến.

Nguyễn Văn Mạo đã đi qua chiến tranh bằng một chiếc xe đạp.

Ông không mang theo một chiến công riêng biệt.

Ông mang theo những bao gạo.

Nhưng chính những bao gạo ấy đã góp phần nuôi những người lính trên chiến hào.

Và vì thế, câu chuyện về chiếc xe đạp thồ cũng là câu chuyện về một cách khác để chiến đấu.

Không phải bằng tiếng súng.

Mà bằng sức người.

Không phải bằng một khoảnh khắc.

Mà bằng sự bền bỉ qua từng chuyến đi.

Không phải bằng một chiến công được nhìn thấy ngay lập tức.

Mà bằng những đóng góp âm thầm, đến khi cộng lại mới hiện ra thành sức mạnh của cả một chiến dịch.

Có những người đi vào lịch sử bằng một trận đánh.

Có những người đi vào lịch sử bằng một quyết định.

Cũng có những người đi vào lịch sử bằng những vòng quay của một chiếc xe đạp.

Nguyễn Văn Mạo thuộc về những người sau.

Và trên con đường năm xưa hướng về Điện Biên, mỗi vòng quay của chiếc xe chở gạo ấy có lẽ cũng là một bước chân của hậu phương tiến về phía chiến thắng.