3.000 CÔNG CHỨC TIẾP TỤC LÀM VIỆC – NHỮNG NGÀY ĐẦU HÀ NỘI SAU GIẢI PHÓNG

3.000 CÔNG CHỨC TIẾP TỤC LÀM VIỆC – NHỮNG NGÀY ĐẦU HÀ NỘI SAU GIẢI PHÓNG

Ngày 10/10/1954, Hà Nội đón đoàn quân chiến thắng trong niềm vui giải phóng. Phía sau rừng cờ hoa là một nhiệm vụ cấp thiết: giữ cho thành phố tiếp tục hoạt động. Trong công việc ấy, việc sử dụng 3.000 công chức cũ, duy trì công việc và tiền lương của họ, là một chi tiết đáng nhớ về cách chính quyền cách mạng ổn định đời sống Thủ đô.

Giữ lấy nhịp sống của thành phố

Tiếp quản Hà Nội là tiếp nhận một đô thị đông dân với những nhu cầu không thể tạm dừng: điện, nước, lương thực, giao thông, khám chữa bệnh và giải quyết giấy tờ. Cùng với việc bảo đảm an ninh, chính quyền phải tổ chức bộ máy đủ sức xử lý công việc hằng ngày.

Sự chuẩn bị bắt đầu trước ngày đoàn quân tiến vào nội thành. Sau Hiệp định Giơnevơ, cuộc đấu tranh bảo vệ máy móc, tài sản và hồ sơ diễn ra tại nhiều cơ sở. Công nhân điện Yên Phụ yêu cầu bảo đảm than dự trữ; công nhân nhà máy đèn Bờ Hồ ngăn việc tháo dỡ thiết bị. Tại Bưu điện Hà Nội, nhân viên mang cơm nước, trải chiếu, luân phiên túc trực để giữ máy móc.

Những việc làm ấy bảo vệ điều kiện vận hành của thành phố. Máy móc cần được giữ lại; người hiểu cách sử dụng, bảo dưỡng và tổ chức công việc cũng cần tiếp tục có mặt. Đó là nền tảng thực tế cho nhiệm vụ duy trì các dịch vụ thiết yếu khi quyền quản lý được chuyển giao.

Các chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam tiếp quản công sở từ quân Pháp, ngày 9/10/1954. Ảnh: Tư liệu TTXVN, đăng trên VietnamPlus.

Con số 3.000 và cách ứng xử với con người

Trong bài nghiên cứu “Ủy ban Quân chính trong những ngày tiếp quản Hà Nội”, tác giả Phạm Kim Thanh, đăng trên trang thông tin Bảo tàng Lịch sử quốc gia, ghi nhận 3.000 công chức thuộc bộ máy cũ tiếp tục làm việc, hưởng mức lương như trước. Chi tiết này đặt trong yêu cầu sắp xếp tổ chức và xây dựng quan hệ công tác giữa cán bộ kháng chiến với công chức ở lại.

Có thể thấy ý nghĩa thực tế của biện pháp ấy: người đang làm việc có điều kiện ổn định sinh kế; cơ quan tiếp quản có thêm nhân lực quen nghiệp vụ. Một cuộc chuyển giao lớn vì thế vẫn dành chỗ cho sự tiếp nối trong công việc thường ngày.

Con số 3.000 cần được hiểu đúng phạm vi. Đây là số công chức cũ tiếp tục công tác được tài liệu ghi nhận, không phải tổng số cán bộ, công nhân và viên chức của Hà Nội sau giải phóng. Cũng không nên từ đó suy ra việc sử dụng nhân sự về sau hoàn toàn không thay đổi.

Từ công sở đến khu phố

Ủy ban Quân chính Hà Nội do Thiếu tướng Vương Thừa Vũ làm Chủ tịch giữ vai trò điều hành trong thời kỳ tiếp quản. Bộ máy được tổ chức theo các lĩnh vực nội chính, kinh tế, công ích, văn hóa và xã hội. Những đầu mối ấy phải phối hợp để việc tiếp nhận cơ quan gắn liền với giải quyết nhu cầu của dân.

Ở khu phố, quá trình tổ chức lại chính quyền cũng có bước chuyển tiếp. Theo nghiên cứu đăng trên Báo Nhân Dân, Ủy ban Quân chính triệu tập những khu trưởng cũ còn lại, giải thích chính sách và vận động họ tiếp tục công tác. Các tổ công tác được lập vào cuối tháng 10 để nắm tình hình, hướng dẫn công việc và chuẩn bị xây dựng bộ máy cơ sở.

Những người được sử dụng tiếp đảm nhiệm các việc hành chính, cứu tế, thị thực giấy tờ hộ tịch. Qua những việc tưởng nhỏ ấy, người dân trực tiếp tiếp xúc với chính quyền. Bởi vậy, tổ chức bộ máy còn phải được thể hiện ở khả năng đáp ứng những yêu cầu cụ thể của từng gia đình.

Thiếu tướng Vương Thừa Vũ đọc diễn văn trong buổi Ủy ban Quân chính ra mắt nhân dân Thủ đô tại Nhà hát Lớn Hà Nội, tháng 10/1954. Ảnh: Tư liệu TTXVN, đăng trên VietnamPlus.

Sự bình thường được gây dựng từ nhiều phía

Nỗ lực của đội ngũ công chức diễn ra trong công cuộc ổn định toàn thành phố. Theo tư liệu của Ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, trước ngày giải phóng, công nhân và tự vệ đã đấu tranh tại các nhà máy, nhà ga, cơ sở vệ sinh để bảo vệ việc cung cấp điện, nước, giao thông và liên lạc. Nhịp sống được giữ lại nhờ sự tham gia của nhiều lực lượng.

Sau tiếp quản, việc bảo vệ tài sản công cộng, tuần tra và cung ứng nhu yếu phẩm được chú trọng. Các ngành điện, nước, bưu điện, hỏa xa, xe điện và thu gom rác thải tiếp tục phục vụ đời sống. Trong một thành phố vừa trải qua chiến tranh, duy trì được những hoạt động ấy là một kết quả có ý nghĩa thiết thực.

Tuy nhiên, khó khăn chưa thể hết ngay. Nghiên cứu về Ủy ban Quân chính trên Báo Nhân Dân cho biết một số công xưởng chưa phục hồi, nhiều cơ sở thiếu nguyên liệu, hoạt động kinh doanh còn dè dặt do nguồn hàng và tiền tệ. Thành quả của tiếp quản vì thế cần được nhìn nhận cùng những trở ngại của giai đoạn khôi phục.

Trong công tác hành chính cũng có lúc công việc dồn lại, nhu cầu của người dân chưa được giải quyết kịp. Thực tế ấy thúc đẩy việc kiện toàn tổ chức. Ngày 4/11/1954, Hội đồng Chính phủ quyết định thành lập Ủy ban Hành chính Hà Nội, do bác sĩ Trần Duy Hưng làm Chủ tịch. Chính quyền thành phố tiếp tục được củng cố để đảm đương nhiệm vụ lâu dài.

Mậu dịch quốc doanh mở cửa phục vụ nhu cầu của người dân Hà Nội sau giải phóng. Ảnh: Tư liệu TTXVN, đăng trên VietnamPlus.

Một dấu ấn của những ngày đầu hòa bình

Trong “Lời kêu gọi nhân ngày Thủ đô giải phóng”, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt ra yêu cầu cùng nhau giữ gìn an ninh, khôi phục kinh tế, văn hóa và chăm lo việc học của trẻ em. Người đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm phụng sự nhân dân của Chính phủ. Những nhiệm vụ ấy cho thấy đích đến của tiếp quản là cuộc sống yên ổn của đồng bào.

Đặt trong tinh thần đó, câu chuyện 3.000 công chức tiếp tục làm việc gợi một góc nhìn về ngày trở về: bên cạnh những đoàn quân là công sức của những người giữ việc thường ngày. Họ góp phần vào sự tiếp nối cần thiết giữa thời khắc lịch sử và đời sống sau đó.

Nhớ mùa thu Hà Nội năm 1954, vì thế, còn là nhớ những nỗ lực gây dựng hòa bình qua từng công việc cụ thể. Sau tiếng reo vui đón chiến thắng, thành phố cần được chăm lo bằng trách nhiệm, sự hợp tác và lao động bền bỉ. Chính từ đó, niềm vui giải phóng từng bước trở thành cuộc sống mới.