3 nhân vật của tấm ảnh lịch sử

3 nhân vật của tấm ảnh lịch sử

Ông Thức kể với gần 10 ngàn người tù tại Côn Đảo thì tàu Hải quân không thể chở hết trong một lần. Vì thế Ban chỉ huy tàu ưu tiên cho những người tù già yếu, bệnh tật, phụ nữ hay các các tử tù về trong chuyến đầu tiên. Ông Thức là một trong 36 tử tù còn lại được bước xuống tàu, cùng với khoảng hơn 400 người tù nữa được về đất liền vào tối 4/5. Sáng ngày 5/5 tàu cập cảng Vũng Tàu, tất cả mọi người được đưa vào nghỉ tạm tại Trung tâm huấn luyện cảnh sát ở khu Rạch Dừa (phường 10- TP Vũng Tàu).

“Khoảng 10 giờ ngày 5/5, tôi đang chờ để làm thủ tục thì nghe có tiếng loa gọi ai là Lê Văn Thức, ra có người nhà gặp. Tôi bước ra sân và ngỡ ngàng khi thấy má tôi đứng đó. Hơn 7 năm qua, má tưởng tôi đã chết và giờ gặp lại, má chỉ biết khóc. Tôi cũng nghẹn ngào vì tưởng không bao giờ gặp má nữa. Hai má con tôi cứ ôm nhau khóc miết, đâu ngờ có anh nhiếp ảnh nhìn thấy chúng tôi và chụp tấm ảnh đó”- Ông Thức kể.

Còn sau này nhiếp ảnh gia Lâm Hồng Long kể lại: Vào ngày 5/5/1975, được tin có chuyến tàu chở 36 tử tù từ Côn Đảo về đất liền cập bến Rạch Dừa, ông được tòa soạn cử tới để ghi lại sự kiện này. Khi đang đứng trước cổng khu nhà nơi đoàn nghỉ, chợt ông nghe thấy tiếng kêu nghẹn ngào của một bà mẹ: "Thức con ơi! Má cứ tưởng con chết rồi...". Ông vội quay ra nhìn thì thấy một bà mẹ tóc đã bạc đang ôm choàng người thanh niên trẻ và khóc. Người con trai cũng khóc. Cảm động trước tình mẫu tử, nhà nhiếp ảnh nhanh tay bấm liền mấy kiểu. Tấm ảnh đã nhanh chóng được lan truyền khắp thế giới như một biểu trưng hào hùng, sinh động nhất cho thời khắc lịch sử - Thời khắc của đất nước Việt Nam thống nhất.

Sau ngày gặp mẹ, ông Thức trở về quê, làm việc như một người bình thường. Với mác Thiếu úy ngụy quân, ban đầu ông Thức cũng gặp khó khăn trong công việc nhưng nhờ những người đồng đội cũ, ông Thức được trả lại danh dự của mình. Ông Thức làm cán bộ phòng Công thương - nghiệp huyện Châu Thành một thời gian, sau đó làm Bí thư Đảng ủy xã Tam Phước, làm Huyện ủy viên Châu Thành và nghỉ hưu năm 1991. Suốt bao năm đó, ông hoàn toàn không biết gì về bức ảnh chụp ngày nào. Cũng trong năm 1991, tại Đại hội Nhiếp ảnh quốc tế được tổ chức tại Tây Ban Nha, bức ảnh "Mẹ con ngày hội ngộ" được Liên đoàn nhiếp ảnh quốc tế trao Bằng Danh dự. Từ giải thưởng đó, nhiều người đi tìm hiểu các nhân vật trong bức ảnh và do đó, ông Thức mới biết hai má con mình là nhân vật trong tấm ảnh nổi tiếng.

“Năm nay anh em tử tù chúng tôi sẽ hội ngộ tại Sài Gòn. 36 anh em bây giờ chỉ còn có mười mấy người nên chúng tôi cố gắng mỗi năm gặp một lần để chia sẻ vui buồn cuộc sống, để ôn lại những ngày gian khổ đấu tranh trước đây”

Ông Lê Văn Thức

Tháng 5/1992 lần đầu tiên ông Thức cùng những người tử tù năm xưa được ra thăm miền Bắc. Tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Việt Nam, ông Thức nhìn thấy tấm ảnh được treo trang trọng. Khi cô hướng dẫn viên đang giới thiệu về lịch sử ra đời của tấm ảnh thì ông trưởng đoàn bật cười chỉ ông Thức và hỏi lại: “Cô có thấy ông này giống người trong ảnh hay không?”. Khi thuyết minh viên còn đang ngơ ngác thì ông trưởng đoàn tiếp lời: "Ổng chính là người trong bức ảnh đó”. Khi hiểu ra, cô hướng dẫn viên chạy lại, xin số điện thoại và được ông Thức cung cấp khá nhiều tư liệu. Rồi một lần khác, khi ông ra thăm lại nhà tù Côn Đảo cũng thấy có tấm ảnh treo ở bảo tàng. Biết ông là nhân vật trong ảnh, nhiều người xúm lại hỏi thăm và xin chụp hình với ông. “Tôi là một tử tù, giống như rất nhiều tử tù khác đã may mắn đi qua được chiến tranh. Và tôi có mặt trong tấm ảnh lịch sử kia cũng do may mắn. Khi phải bước qua cánh cửa sinh tử như tôi, người ta mới thấy trân quý thời khắc khi gặp lại người thân. Tôi chỉ biết khóc khi gặp má tôi và không hay có người đã chụp được khoảng khắc đó”.

Sau này, ông Thức cũng chơi khá thân thiết với nhiếp ảnh gia Lâm Hồng Long. Năm 1997, khi Lâm Hồng Long bị bệnh nặng, ông Thức tới thăm nhà nhiếp ảnh tại Bệnh viện Thống Nhất và thấy nhà nhiếp ảnh trang trọng đặt bức ảnh trên đầu giường bệnh. Tại đây, nhiếp ảnh gia Lâm Hồng Long một lần nữa đã cám ơn mẹ con ông Thức vì đã cho ông cơ hội có được tấm ảnh lịch sử. “Nhưng tôi cũng phải cám ơn nhà nhiếp ảnh vì anh ấy đã lưu lại được khoảnh khắc tình cảm của 2 mẹ con tôi. Và hơn nữa nhờ anh ấy mà mẹ tôi và cả tôi được nhiều người biết tới”. Đó là lần cuối ông Thức gặp lại nhà nhiếp ảnh của đời mình bởi mấy tuần sau đó, Lâm Hồng Long đã vĩnh viễn ra đi.

Nhân vật trong bức ảnh là bà Trần Thị Bính (1908-1999). Bà Bính sinh được 5 người con, trong đó chỉ duy nhất ông Thức là con trai. Chị gái ông Thức cũng tham gia cách mạng và hy sinh năm 1959. Sau khi ông Thức bị tuyên án tử hình, bà chạy vạy khắp nơi để tìm thông tin về con. Ngày 3/5/1975, khi nghe radio thông báo có đoàn tử tù từ Côn Đảo về, bà nhờ mấy người bà con đưa ra Vũng Tàu để hy vọng con còn sống.

Còn mẹ ông Thức, người trong tấm ảnh cũng đã ra đi vào năm 1999, khi gia đình vừa tìm được mộ của chị gái ông, người đã hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Khi còn sống, bà vẫn thường nhắc ông Thức: “Con nhờ ơn Bác Hồ mới có được ngày hôm nay nên con phải sống cho trọn đạo”.

Giờ đây bước vào tuổi 80 nhưng ông Thức vẫn còn khá khỏe mạnh. Hàng ngày ông tự chạy xe vào vườn, tự mình chăm sóc 3 công đất với bưởi da xanh và đàn vịt. 2 đứa con ông cũng thành đạt trong cuộc sống và ông đã có đủ các cháu nội ngoại. Gia đình ông Thức tuy không giàu nhưng được bà con hàng xóm quý mến bởi cách sống chan hòa, chất phác. Hàng ngày ngoài giờ làm vườn, ông Thức tham gia hội Cựu chiến binh xã cũng như làm phó chủ nhiệm CLB Hưu trí của huyện nên ông bận bịu với các công tác xã hội. Ông Thức khoe hồi tháng 2 vừa rồi ông đã nhận Huy hiệu 55 tuổi Đảng, đó là sự ghi nhận cho những phấn đấu suốt cuộc đời theo cách mạng của ông.