Nhật Ký

NGƯỜI GIỮ LẠI NHỮNG TRANG VIẾT CỦA ĐẶNG THÙY TRÂM

Có những cuộc gặp gỡ chỉ kéo dài vài phút, nhưng lại thay đổi số phận của một câu chuyện.

Có những người chưa từng biết nhau khi còn sống, nhưng nhiều năm sau lại được nối với nhau bởi một cuốn sổ cũ.

Và có những ký ức tưởng như đã bị chiến tranh cuốn đi, cuối cùng vẫn tìm được cách trở về.

Câu chuyện về bác sĩ Đặng Thùy Trâm và người phiên dịch Nguyễn Trung Hiếu là một câu chuyện như vậy.

Năm 1970, tại Đức Phổ, Quảng Ngãi, bác sĩ Đặng Thùy Trâm đang làm việc trong một bệnh xá giữa những năm tháng chiến tranh.

Chị khi ấy mới 27 tuổi.

Trước khi vào chiến trường, chị là một cô gái Hà Nội được đào tạo bài bản về y khoa. Sau khi tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội năm 1966, chị lựa chọn rời Hà Nội để vào miền Nam công tác. Một lựa chọn mà nếu nhìn từ cuộc sống hôm nay, có lẽ nhiều người trẻ sẽ khó hình dung được hết ý nghĩa của nó.

Trong những năm tháng ấy, chị viết nhật ký.

Những trang viết không được viết với ý định trở thành một cuốn sách.

Đó chỉ là nơi một cô gái trẻ ghi lại những suy nghĩ của mình giữa chiến tranh: công việc, đồng đội, gia đình, những người mình thương nhớ và những cảm xúc rất riêng của một con người đang sống giữa một thời đại khắc nghiệt.

Những trang giấy ấy vốn chỉ dành cho chính chị.

Nhưng rồi chiến tranh đã khiến chúng bước sang một hành trình khác.

Sau khi Đặng Thùy Trâm qua đời năm 1970, những cuốn nhật ký của chị được thu giữ.

Trong câu chuyện ấy xuất hiện một người mà có lẽ nếu không có ông, chúng ta hôm nay đã không biết đến những trang viết ấy theo cách này.

Đó là Nguyễn Trung Hiếu, một người phiên dịch thuộc phía bên kia chiến tuyến.

Ông đã góp phần giữ lại những cuốn nhật ký thay vì để chúng bị tiêu hủy. Nhiều năm sau, câu chuyện về việc ông giữ lại những trang viết ấy trở thành một phần quan trọng trong hành trình đưa nhật ký Đặng Thùy Trâm trở về với gia đình.

Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất là:

Ông không biết Đặng Thùy Trâm.

Chị cũng không biết ông.

Hai người thuộc về hai phía đối nghịch của một cuộc chiến.

Nếu chiến tranh chỉ được nhìn bằng những đường ranh giới, có lẽ giữa họ chẳng có điểm chung nào.

Nhưng giữa những trang giấy ấy, họ lại gặp nhau.

Không phải với tư cách hai người ở hai phía.

Mà là hai con người.

Một người viết.

Một người đọc.

Những cuốn nhật ký sau đó theo Frederic Whitehurst trở về Mỹ.

Trong nhiều năm, chúng được giữ gìn và nghiên cứu. Fred cùng anh trai mình là Robert Whitehurst cũng tìm cách liên hệ với gia đình Đặng Thùy Trâm. Sau 35 năm, hành trình ấy cuối cùng đã đưa những trang viết trở lại với gia đình chị.

Tôi luôn nghĩ rằng 35 năm là một khoảng thời gian rất dài.

Đủ dài để một đứa trẻ trở thành người lớn.

Đủ dài để một thế hệ mới được sinh ra.

Đủ dài để chiến tranh từ một hiện thực trở thành ký ức.

Nhưng những trang nhật ký vẫn còn đó.

Chúng chờ ngày trở về.

Và khi trở về, chúng không chỉ mang theo câu chuyện của một nữ bác sĩ trẻ.

Chúng mang theo cả một phần tuổi trẻ của một thế hệ.

Tôi từng nghĩ lịch sử là những điều rất lớn.

Là những trận đánh, những năm tháng, những địa danh và những con số.

Nhưng câu chuyện của Đặng Thùy Trâm khiến tôi nhìn lịch sử theo một cách khác.

Lịch sử cũng có thể là một cuốn sổ.

Một nét chữ.

Một người con nhớ gia đình.

Một người bác sĩ lo cho bệnh nhân.

Một cô gái trẻ có những điều muốn nói nhưng không biết sẽ có ngày người khác đọc được.

Và cũng có thể là một người ở phía bên kia chiến tuyến, giữa hoàn cảnh của chiến tranh, đã lựa chọn giữ lại những trang viết của một con người mà mình chưa từng gặp.

Chính điều ấy khiến câu chuyện này vượt ra khỏi phạm vi của một kỷ vật chiến tranh.

Nó trở thành câu chuyện về cách con người có thể nhìn thấy nhau ngay cả khi lịch sử đặt họ ở hai phía khác nhau.

Năm 2005, Nhật ký Đặng Thùy Trâm được xuất bản tại Việt Nam.

Những dòng chữ từng được viết trong một hoàn cảnh rất riêng nay đến với hàng triệu độc giả.

Một cô gái 27 tuổi, người đã sống và làm việc ở Đức Phổ, Quảng Ngãi, bỗng được biết đến bởi rất nhiều người trẻ sinh ra sau chiến tranh.

Có lẽ chính Đặng Thùy Trâm cũng không thể tưởng tượng được điều ấy.

Chị viết cho ngày hôm nay của mình.

Nhưng những dòng chữ ấy lại đi xa hơn rất nhiều.

Chúng đi qua chiến tranh.

Đi qua biên giới.

Đi qua 35 năm.

Và cuối cùng đến với một thế hệ chưa từng biết chiến tranh là gì.

Tôi sinh ra khi đất nước đã hòa bình.

Tôi chưa từng phải rời gia đình để đi vào một nơi mà ngày mai không biết sẽ ra sao.

Tôi cũng chưa từng phải sống trong hoàn cảnh mà một cuốn nhật ký có thể trở thành thứ quý giá nhất để giữ lại những suy nghĩ của mình.

Vì thế, tôi không dám nói rằng mình có thể hiểu hết Đặng Thùy Trâm.

Nhưng tôi có thể đọc.

Có thể lắng nghe.

Có thể nhớ.

Và có thể kể lại.

Bởi tôi nghĩ, đó chính là cách thế hệ sau có thể tri ân thế hệ trước.

Không nhất thiết phải làm những điều thật lớn lao.

Đôi khi chỉ cần đừng để một câu chuyện bị lãng quên.

Điều đặc biệt nhất trong câu chuyện này đối với tôi không phải là việc một cuốn nhật ký đã trở thành một tác phẩm nổi tiếng.

Mà là hành trình của nó.

Một người viết những dòng chữ ấy trong chiến tranh.

Một người khác giữ lại chúng.

Một người ở nước ngoài gìn giữ chúng qua nhiều năm.

Gia đình tìm lại được chúng sau 35 năm.

Và rồi những người trẻ hôm nay tiếp tục đọc.

Mỗi người chỉ góp một phần nhỏ.

Nhưng nhờ những phần nhỏ ấy, một ký ức đã không biến mất.

Tôi nghĩ đó cũng là ý nghĩa của việc “kể lại một câu chuyện”.

Khi chúng ta kể lại, người đã đi qua chiến tranh không còn chỉ là một cái tên.

Họ trở thành những con người có khuôn mặt, có tuổi trẻ, có gia đình, có ước mơ.

Và khi chúng ta hiểu họ từng sống như thế nào, chúng ta sẽ càng hiểu vì sao cuộc sống bình yên hôm nay đáng được trân trọng.