4. Nguyễn Văn Tá và nghệ thuật tạo một vỏ bọc đáng tin (Ông Ba Quốc)

Trong thân phận mới, Đặng Trần Đức mang tên Nguyễn Văn Tá. Đồng nghiệp phía chính quyền Sài Gòn gọi ông là Tá “bụt” vì vẻ hiền lành, ít tranh giành và cách cư xử điềm đạm. Biệt hiệu tưởng như bình thường lại cho thấy vỏ bọc của ông đã hòa vào nhận xét tự nhiên của những người chung quanh. Họ không nhìn thấy một cán bộ tình báo, mà thấy một người chuyên môn đáng tin và không gây nguy hiểm.

Vỏ bọc hiệu quả không thể chỉ dựa vào diễn xuất. Nguyễn Văn Tá phải thực sự hoàn thành công việc được giao, hiểu quy trình, viết báo cáo và đưa ra nhận định có giá trị. Nếu tỏ ra kém năng lực, ông không thể tiếp cận tài liệu quan trọng; nếu thăng tiến quá nhanh hoặc quá nhiệt tình, ông lại dễ bị nghi ngờ. Vì vậy, ông chọn cách tiến từng bước, để sự tin cậy hình thành từ kết quả công việc qua thời gian.

Ông cũng xây dựng quan hệ xã hội phù hợp với môi trường. Khi làm việc trong cơ quan mật vụ thời Ngô Đình Diệm, yếu tố Công giáo và các mối liên hệ chính trị có ảnh hưởng lớn. Gia đình phải thích nghi với đời sống tôn giáo để vỏ bọc nhất quán. Tuy nhiên, ông tránh gia nhập một số tổ chức có thể đem lại thăng tiến nhanh nhưng gây rủi ro khi cục diện thay đổi.

Sự thận trọng còn thể hiện trong đời sống vật chất. Gia đình không giàu có; một phần thu nhập được dùng để xây dựng cơ sở và phục vụ nhiệm vụ. Người ngoài nhìn thấy một công chức sống thanh đạm, còn bên trong là người phải tính toán từng khoản để bảo vệ mạng lưới.

Nguyễn Văn Tá là một thân phận được xây dựng, nhưng nét “hiền như bụt” có gốc từ tính cách thật của Đặng Trần Đức. Đây là điểm tinh tế: vỏ bọc bền nhất thường không hoàn toàn giả tạo, mà phát triển những phương diện có thật sao cho phù hợp với nhiệm vụ. Nhờ vậy, ông sống qua nhiều cuộc kiểm tra và biến động chính trị, từng bước tiến vào các cơ quan an ninh, tình báo cao cấp nhất của chính quyền Sài Gòn.