4. Thiếu tướng Vương Thừa Vũ – Không khuất phục trong những nhà tù thực dân

Năm 1941, khi đang tìm đường trở về Việt Nam hoạt động, Nguyễn Văn Đồi bị thực dân Pháp bắt. Ông lần lượt bị giam tại căng Bá Vân ở Thái Nguyên, nhà tù Hỏa Lò tại Hà Nội rồi căng Nghĩa Lộ ở Yên Bái. Hệ thống nhà tù được dựng lên để cô lập và bẻ gãy ý chí người cách mạng, nhưng với ông, đó lại trở thành một mặt trận khác.

Trong tù, Nguyễn Văn Đồi cùng các đồng chí duy trì tổ chức, làm công tác binh vận và bí mật huấn luyện những kiến thức quân sự cơ bản. Kinh nghiệm từ Hoàng Phố được truyền lại trong điều kiện thiếu thốn, không có bản đồ hay vũ khí. Mục tiêu là chuẩn bị cán bộ và tinh thần để khi thời cơ xuất hiện, tù chính trị có thể tham gia khởi nghĩa thay vì chỉ chờ được giải thoát.

Ông còn dùng sức khỏe và võ nghệ bảo vệ bạn tù trước sự hành hạ. Một câu chuyện được tư liệu lịch sử ghi lại kể rằng khi đoàn tù bị áp giải từ Hỏa Lò lên Nghĩa Lộ, một người lính dùng báng súng thúc vào anh em. Dù hai tay bị trói nối với người khác, Nguyễn Văn Đồi gồng tay làm gãy báng súng, khiến toán lính phải dè chừng. Chi tiết ấy cho thấy sức mạnh của ông luôn đi cùng ý thức bảo vệ đồng đội.

Quan trọng hơn một hành động phi thường là khả năng giữ bình tĩnh và niềm tin qua nhiều năm giam cầm. Người tù không biết chính xác khi nào cách mạng thành công, nhưng vẫn học tập, tổ chức và chuẩn bị. Đó là kỷ luật tự giác—phẩm chất sau này Vương Thừa Vũ luôn yêu cầu ở cán bộ, chiến sĩ.

Nhà tù đã lấy đi tự do của Nguyễn Văn Đồi nhưng không lấy được mục tiêu trở về cứu nước. Trái lại, những năm bị giam giúp ông hiểu sâu giá trị của đoàn kết, công tác chính trị và sự chuẩn bị lâu dài. Khi thời cơ vượt ngục đến vào tháng 3 năm 1945, ông đã sẵn sàng bước thẳng từ chốn lao tù vào một giai đoạn hoạt động quyết liệt của cách mạng.